Ana səhifə »  Dünya »  Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
A+   Yenilə  A-
Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
Bu yaxınlarda Şimali Koreya hökuməti tərəfindən ölkə ərazisindəki nüvə obyektlərinin bağlanması barədə qəbul edilən qərar və bu obyektlərlə bağlı siyahının çin Xalq Respublikası rəsmilərinə təqdim edilməsi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən müsbət qarşılanıb. Artıq bu müsbət addımın müqabilində ABŞ hökuməti vaxtilə Şimali Koreyaya qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyaların ləğvi və bu ölkənin adının beynəlxalq terrorçuluğu dəstəkləyən dövlətlərin styahısından çıxarılması barədə bəyanat verib.
Qeyd edək ki, bu məsələnin dinc yolla öz həllini tapması son bir neçə il ərzində altı dövlətin nümayəndələrinin iştirakı ilə (ABŞ, Rusiya, çin, Yaponiya, Cənubi və Şimali Koreya) aparılan danışıqların uğurla başa çatması nəticəsində mümkün olub. Beləliklə, Liviyadan sonra Şimali Koreya vaxtilə Qərbin "qara siyahısına" düşmüş ikinci ölkədir ki, beynəlxalq aləmin təzyiqləri altında nüvə proqramından əl çəkməyə məcbur edilib. Xatırladaq ki, dörd il öncə Liviya da analoji addımlar ataraq özünün nüvə ambisiyaları və terrorçuluğu dəstəkləməkdən əl çəkməklə beynəlxalq aləmin ciddi sanksiyalarından qurtula bilmişdi. Bu proseslərin təhlili onu göstərir ki, beynəlxalq aləmin ciddi birgə səyi nəticəsində nüvə silahı və ya texnologiyasının dünya üçün xüsusi təhlükə doğuran qeyri-demokratik rejimli dövlətlərin əlinə keçməsinin qarşısını dinc diplomatik yolla almaq mümkündür. Düzdür, Şimali Koreyada hələ ki, totalitar kommunist diktaturası hökm sürməkdədir. Lakin ən vacib məqam ondadır ki, bu müdhiş rejim nüvə ambisiyalarından mərhum olmaqla, artıq ətraf region, bütövlükdə beynəlxalq aləm üçün əvvəlkitək ciddi təhlükə mənbəyi olmayacaq. Onu da qeyd edək ki, keçmiş SSRİ-nin mövcud olduğu və "soyuq müharibənin" tuğyan etdiyi dövrdə (ötən əsrin 50-60-cı illərində) beynəlxalq aləm bir neçə dəfə real nüvə müharibəsi təhlükəsi ilə üzləşib. Belə ki, Koreya müharibəsi (1950-53-cü illərdə) və Karib böhranı zamanı (1962-ci ildə) bu təhlükə dünyada xüsüsilə ciddi xarakter daşıyıb. Lakin təxminən 70-ci illərin əvvəlində ABŞ ilə SSRİ arasında raket-nüvə silahları sahəsində paritet yarandıqdan sonra qlobal nüvə müharibəsi təhlükəsi də nisbətən azaldı. Beynəlxalq aləmdə gərginliyin zəifləməsi ilə əlaqədar 70-80-cı illərdə ABŞ ilə SSRİ arasında strateji hücum silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair bir sıra mühüm müqavilələr və sənədlər imzalandı. Bu sənədlər bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. Belə ki, istər ABŞ, istərsə keçmiş SSRİ-nin varisi sayılan Rusiya bu sənədlərə uyğun öz üzərinə götürdükləri öhdəliklərə riayət etməkdədir.
Eyni zamanda, nüvə silahı uzun bir dövr ərzində böyük dövlətlər arasında lokal adi münaqişələrin qarşısının alınmasında bir növ "çəkindirici" rol oynayıb. Hazırki dövrdə böyük dövlətlər arasında raket-nüvə silahları sahəsində (əsasən ABŞ və Rusiya) mövcud paritetlər əlaqədar, həmçinin, geosiyasi məkanda yaranmış reallıqlarla bağlı irimiqyaslı raket-nüvə müharibəsinin başlanması ehtimalı o qədər də real görünmür. Qeyd edək ki, "soyuq müharibənin" bitməsi ilə, nüvə təhlükəsi xeyli dərəcə də azalsa da, müasir dövrdə beynəlxalq aləmdə başqa təhlükələr də mövcuddur, lakin onların mürəkkəblik dərəcəsi və mahiyyəti bir qədər fərqlidir. "Soyuq müharibə" bitsə də, bir sıra ölkələrdəki mürtəce siyasi rejimlər hələ də dəyişməyib. Bu gün onları birləşdirən, silahla təmin edən və nizamlayan, görünməyən vahid əl yoxdur. Amma bu təhlükə kifayət qədər ciddidir. Həmin dövlətlərin siyasəti, qeyri-sabitlik, xaos və hərbi münaqişələr üçün zəmin yaradır. Diqqəti çəkən məqam ondadır ki, belə ölkələrin bəziləri ciddi-cəhdlə nüvə texnologiyası və silahına sahib olmaq niyyətindədirlər. Əksər siyasi müşahidəçilər həmin dövlətlərin bu niyyətlə yeritdikləri siyasi kursun beynəlxalq aləm üçün çox təhlükəli olduğunu dönə-dönə qeyd edirlər. Məhz bu səbəbdən də Liviya və Şimali Koreya kimi ölkələrin dinc vasitələrin təsiri altında nüvə proqramlarını dayandırmaq barədə qərar vermələri bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin uğuru kimi qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq ictimaiyyət İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələnin də dinc yolla öz həllini tapması arzusundadır. Lakin bu çətin məsələnin həlli təkcə ictimaiyyətin arzusundan asılı deyil. Qeyd edək ki, müəyyən siyasi dairələr bu məsələni sırf ABŞ-İran qarşıdurması kimi təqdim etsələr də, əslində bu problem ciddi və təhlükəli proses olaraq beynəlxalq siyasi dairələrin daim diqqət mərkəzindədir. BMT TŞ-nın 5 üzvü və Almaniyanın da daxil olduğu altı dövlətdən ibarət beynəlxalq kvartet bu üzüntülü problemin dinc yolla həlli istiqamətində son vaxtlar öz fəaliyyətini daha da artırıb. Bir çox siyasi müşahidəçilər Liviya və Şimali Koreya kimi İranın da beynəlxalq təzyiqlərə dözməyərək sonda güzəştə gedərək öz mövqeyindən dönəcəyini güman edirlər. Ancaq bəzi ekspertlər İrana qarşı hərb variantının da tətbiq ediləcəyini istisna etmirlər. Bir sözlə, hadisələrin gedişatı yaxın gələcəkdə hələ çox sürprizlər ortaya çıxara bilər. Ən əsası odur ki, beynəlxalq aləm üçün taleyüklü bu problemin həlli yolunda bütün sağlam düşüncəli qüvvələr birləşməlidir.
Elxan Rzayev
 
  • Oxunub:  22470  |  
  • Tarix:  04-07-2008  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan Ordusu Ermənistan silahlı qüvvələrinin təxribatçı hərəkətlərinin layiqli cavabını verir və bundan sonra da verəcək

20:22
20 Sentyabr
Səccad Kərim: Azərbaycanda mövcud olan birgəyaşayış modeli bir çox ölkələr üçün nümunədir
20:04
20 Sentyabr
Nikol Paşinyanın Paris yalvarışları və növbəti böhtanları: erməni baş nazir öz ampluasında
20:00
20 Sentyabr
Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri zəngin ənənələrə malikdir
19:51
20 Sentyabr
Gəncədə qanvermə aksiyasında 540 nəfər könüllü qan verib
19:48
20 Sentyabr
“ASAN xidmət”in fəaliyyəti Fransa mətbuatında
19:46
20 Sentyabr
Azərbaycan ilə Qətər arasında mədəniyyət sahəsində əlaqələrin inkişafı müzakirə olunub
19:43
20 Sentyabr
İndiyədək TANAP-la Türkiyəyə 200 milyon kubmetrədək “Şahdəniz” qazı nəql olunub
19:41
20 Sentyabr
İordaniyanın “Ər-Ray” dövlət qəzeti Qarabağ məsələsində Türkiyənin Azərbaycana dəstəyindən yazır
19:07
20 Sentyabr
Azərbaycan Milli Məclisi ilə NATO Parlament Assambleyası arasında sıx əlaqələr mövcuddur
19:06
20 Sentyabr
Azərbaycan-Pakistan təhsil əlaqələrinin geniş perspektivləri var
18:29
20 Sentyabr
Belarus parlamenti Nümayəndələr Palatasının sədri Azərbaycanda səfərdədir
18:26
20 Sentyabr
“İki sahil” Neftçilər Gününə həsr olunmuş xüsusi buraxılış hazırlayıb
18:14
20 Sentyabr
Özbəkistan Bakı-Tbilisi-Qars vasitəsilə öz xarici ticarət yüklərinin daşınma həcminin artırılmasında maraqlıdır
18:01
20 Sentyabr
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi nazirliyi və Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi arasında memorandum imzalanıb
18:00
20 Sentyabr
Milli Məclisdə Hindistan parlamentinin nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib
17:55
20 Sentyabr
Rektor: Dövlət Pedaqoji Universiteti bu günədək 150 mindən çox pedaqoji kadr hazırlayıb
17:54
20 Sentyabr
Xələf Xələfov: Azərbaycan Ermənistan rəhbərliyini sələflərinin səhvini təkrarlamamağa çağırır
17:50
20 Sentyabr
XİN: Cəbhə bölgəsində yaranmış gərginliyin bütün məsuliyyəti Ermənistan rəhbərliyinin üzərinə düşür
17:49
20 Sentyabr
Genişmiqyaslı təlimlərdə gündüz vaxtı döyüş atışları keçirilib
17:47
20 Sentyabr
ABŞ Dövlət Departamenti: Azərbaycan 2017-ci ildə terrorçuluqla mübarizədə Birləşmiş Ştatların güclü tərəfdaşı olub
17:46
20 Sentyabr
Bu gün Azərbaycan gəncliyində vətənpərvərlik ruhu çox yüksəkdir
17:43
20 Sentyabr
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva NATO baş katibinin müavininin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb
17:40
20 Sentyabr
Azərbaycan-Pakistan əlaqələrinin inkişaf perspektivləri müzakirə olunub
17:36
20 Sentyabr
Naxçıvanda Aşura mərasimləri keçirilib
17:24
20 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev NATO baş katibinin müavininin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
17:22
20 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev bir sıra ölkələrin parlament rəhbərlərini qəbul edib
17:09
20 Sentyabr
Pakistan Senatının sədri Milli Məclisdə olub
17:05
20 Sentyabr
Ağcabədidə Aşura günündə hemofiliyalı və talassemiyalı xəstələr üçün qan verilib
16:57
20 Sentyabr
Van Çunqan: Azərbaycanın iqtisadiyyatı qarşılıqlı investisiya qoyuluşları üçün əlverişlidir
16:53
20 Sentyabr
AMEA-nın prezidenti Akif Əlizadə Belarusda medalla təltif edilib
16:49
20 Sentyabr
Azərbaycanın Milli Olimpiya Komitəsinin nümayəndəsi Madriddə beynəlxalq marketinq seminarında iştirak edib
16:44
20 Sentyabr
Dövlət İdarəçilik Akademiyasında ilk mühazirə “Heydər Əliyev Dövlət İdarəçiliyi Məktəbi”ndə dinlənilib
16:39
20 Sentyabr
Aşura günü Qubada keçirilən humanitar aksiyada 100-dən çox könüllü qan verib
16:29
20 Sentyabr
Fəxri xiyabanda görkəmli alim Rəfiqə Əliyevanın xatirəsi anılıb
16:27
20 Sentyabr
Professor Oleq Kuznetsov: SSRİ DTK da daşnakları təhlükəli hesab edib
16:22
20 Sentyabr
Qırğızıstan Joqorku Keneşinin sədri TÜRKPA Katibliyində olub
16:18
20 Sentyabr
UNEC yeni tədris ilinə yüksək keyfiyyət göstəriciləri ilə start verib
16:07
20 Sentyabr
Qurban Qurbanov: “Futbolçular meydanda əlindən gələni edəcək”
15:49
20 Sentyabr
Bu gün “Qarabağ” UEFA Avropa Liqasının qrup mərhələsində ilk oyununa çıxacaq
15:44
20 Sentyabr
Ağsuda keçirilən qanvermə aksiyasında 70 litrədək qan toplanıb
15:38
20 Sentyabr
Aşura günündə Bərdə və Beyləqanda 150 nəfər könüllü qan verib
15:26
20 Sentyabr
Varşavada Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının növbəti konfransı keçirilir
15:22
20 Sentyabr
Suveren Fondların Beynəlxalq Forumunun XII illik yığıncağı Bakıda keçiriləcək
15:07
20 Sentyabr
ATƏT-in İnsan Ölçüsü üzrə illik görüşündə Ermənistanın təcavüzkar siyasətindən danışılıb
15:05
20 Sentyabr
Azərbaycanda Çinlə birgə elektron ticarət platformasının yaradılması təklif olunub
14:45
20 Sentyabr
Kiyevdəki Azərbaycan Ticarət Evi məhsullarımızın Ukrayna bazarında satışı üçün sertifikat və lisenziya alıb
14:42
20 Sentyabr
Bolqarıstan Azərbaycanın həyata keçirdiyi qlobal layihələrə böyük maraq göstərir
14:41
20 Sentyabr
Azərbaycanda kiçik və orta biznes evləri yaradılacaq
14:32
20 Sentyabr
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi uşaq qidaları ilə bağlı maarifləndirici məlumat yayıb
14:30
20 Sentyabr
Dövlət Aqrar Ticarət Şirkəti Cocuq Mərcanlıda fermerlərin yetişdirdiyi məhsulu satın alıb
14:25
20 Sentyabr
Tsveta Karayançeva: Bolqarıstan-Azərbaycan əlaqələri inkişaf edir
14:22
20 Sentyabr
İsmayıllıda Heydər Əliyev İdarəetmə Məktəbinin növbəti məşğələsi keçirilib
14:20
20 Sentyabr
Cüdoçumuz Aişə Qurbanlı dünya çempionatında mübarizəni dayandırıb
14:18
20 Sentyabr
Sudan Milli Assambleyası sədrinin Azərbaycana səfəri başlayıb
14:16
20 Sentyabr
Milli Məclisdə Azərbaycan-Qırğızıstan ikitərəfli münasibətləri müzakirə olunub
14:15
20 Sentyabr
Bakı Dövlət Universitetində görkəmli alim Rəfiqə Əliyevanın xatirəsi anılıb
14:12
20 Sentyabr
Kamran Nəbizadə: Ulu öndər Heydər Əliyevin şah əsəri olan “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması Azərbaycanın dirçəlişinə, iqtisadi inkişafına böyük yol açdı
12:59
20 Sentyabr
Dövlət Gömrük Komitəsinin 3 500 əməkdaşı attestasiyadan keçiriləcək
12:45
20 Sentyabr
Pambığın alış qiymətinin artırılması fermerlər üçün 12-13 milyon manat əlavə qazanc deməkdir
12:43
20 Sentyabr
Kəramət Hüseynov rusiyalı Olimpiya çempionuna ipponla qalib gəlib
12:35
20 Sentyabr
Naxçıvanda “Avropa günləri” keçiriləcək
12:32
20 Sentyabr
Bakıda Əfqanıstan üzrə NATO proqramının məzunlarına sertifikatlar təqdim edilib
12:31
20 Sentyabr
Heydər Əliyev Fondu və BP birgə layihələrin icrasına dair əməkdaşlıq memorandumu imzalayıb
12:13
20 Sentyabr
"Bakı-2018": Orxan Səfərov uğurlu çıxışını davam etdirir
12:12
20 Sentyabr
Rouz Gotemoller: Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizədə qətiyyətli mövqe sərgiləyir
12:01
20 Sentyabr
Azərbaycan beynəlxalq eID Forumunda “Asan İmza” və Rəqəmsal Ticarət Qovşağı ilə təmsil olunub
11:57
20 Sentyabr
Mübariz Qurbanlı: “Hər il xeyli sayda vətəndaşımız qanvermə aksiyasına qoşulur”
11:56
20 Sentyabr
İrəvan xanlığının tarixinə dair əsərlərin erməni və fars dillərinə çevrilmiş nəşrlərinin təqdimatı keçirilib
11:52
20 Sentyabr
Siyavuş Novruzov: “Paşinyanın ordudan xəbəri yoxdur”
11:45
20 Sentyabr
Bakıda “Qadınlar, sülh və təhlükəsizlik” mövzusunda konfrans keçirilir

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+24 +28
gecə+17 +20