Ana səhifə »  Dünya »  Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
A+   Yenilə  A-
Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
Bu yaxınlarda Şimali Koreya hökuməti tərəfindən ölkə ərazisindəki nüvə obyektlərinin bağlanması barədə qəbul edilən qərar və bu obyektlərlə bağlı siyahının çin Xalq Respublikası rəsmilərinə təqdim edilməsi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən müsbət qarşılanıb. Artıq bu müsbət addımın müqabilində ABŞ hökuməti vaxtilə Şimali Koreyaya qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyaların ləğvi və bu ölkənin adının beynəlxalq terrorçuluğu dəstəkləyən dövlətlərin styahısından çıxarılması barədə bəyanat verib.
Qeyd edək ki, bu məsələnin dinc yolla öz həllini tapması son bir neçə il ərzində altı dövlətin nümayəndələrinin iştirakı ilə (ABŞ, Rusiya, çin, Yaponiya, Cənubi və Şimali Koreya) aparılan danışıqların uğurla başa çatması nəticəsində mümkün olub. Beləliklə, Liviyadan sonra Şimali Koreya vaxtilə Qərbin "qara siyahısına" düşmüş ikinci ölkədir ki, beynəlxalq aləmin təzyiqləri altında nüvə proqramından əl çəkməyə məcbur edilib. Xatırladaq ki, dörd il öncə Liviya da analoji addımlar ataraq özünün nüvə ambisiyaları və terrorçuluğu dəstəkləməkdən əl çəkməklə beynəlxalq aləmin ciddi sanksiyalarından qurtula bilmişdi. Bu proseslərin təhlili onu göstərir ki, beynəlxalq aləmin ciddi birgə səyi nəticəsində nüvə silahı və ya texnologiyasının dünya üçün xüsusi təhlükə doğuran qeyri-demokratik rejimli dövlətlərin əlinə keçməsinin qarşısını dinc diplomatik yolla almaq mümkündür. Düzdür, Şimali Koreyada hələ ki, totalitar kommunist diktaturası hökm sürməkdədir. Lakin ən vacib məqam ondadır ki, bu müdhiş rejim nüvə ambisiyalarından mərhum olmaqla, artıq ətraf region, bütövlükdə beynəlxalq aləm üçün əvvəlkitək ciddi təhlükə mənbəyi olmayacaq. Onu da qeyd edək ki, keçmiş SSRİ-nin mövcud olduğu və "soyuq müharibənin" tuğyan etdiyi dövrdə (ötən əsrin 50-60-cı illərində) beynəlxalq aləm bir neçə dəfə real nüvə müharibəsi təhlükəsi ilə üzləşib. Belə ki, Koreya müharibəsi (1950-53-cü illərdə) və Karib böhranı zamanı (1962-ci ildə) bu təhlükə dünyada xüsüsilə ciddi xarakter daşıyıb. Lakin təxminən 70-ci illərin əvvəlində ABŞ ilə SSRİ arasında raket-nüvə silahları sahəsində paritet yarandıqdan sonra qlobal nüvə müharibəsi təhlükəsi də nisbətən azaldı. Beynəlxalq aləmdə gərginliyin zəifləməsi ilə əlaqədar 70-80-cı illərdə ABŞ ilə SSRİ arasında strateji hücum silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair bir sıra mühüm müqavilələr və sənədlər imzalandı. Bu sənədlər bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. Belə ki, istər ABŞ, istərsə keçmiş SSRİ-nin varisi sayılan Rusiya bu sənədlərə uyğun öz üzərinə götürdükləri öhdəliklərə riayət etməkdədir.
Eyni zamanda, nüvə silahı uzun bir dövr ərzində böyük dövlətlər arasında lokal adi münaqişələrin qarşısının alınmasında bir növ "çəkindirici" rol oynayıb. Hazırki dövrdə böyük dövlətlər arasında raket-nüvə silahları sahəsində (əsasən ABŞ və Rusiya) mövcud paritetlər əlaqədar, həmçinin, geosiyasi məkanda yaranmış reallıqlarla bağlı irimiqyaslı raket-nüvə müharibəsinin başlanması ehtimalı o qədər də real görünmür. Qeyd edək ki, "soyuq müharibənin" bitməsi ilə, nüvə təhlükəsi xeyli dərəcə də azalsa da, müasir dövrdə beynəlxalq aləmdə başqa təhlükələr də mövcuddur, lakin onların mürəkkəblik dərəcəsi və mahiyyəti bir qədər fərqlidir. "Soyuq müharibə" bitsə də, bir sıra ölkələrdəki mürtəce siyasi rejimlər hələ də dəyişməyib. Bu gün onları birləşdirən, silahla təmin edən və nizamlayan, görünməyən vahid əl yoxdur. Amma bu təhlükə kifayət qədər ciddidir. Həmin dövlətlərin siyasəti, qeyri-sabitlik, xaos və hərbi münaqişələr üçün zəmin yaradır. Diqqəti çəkən məqam ondadır ki, belə ölkələrin bəziləri ciddi-cəhdlə nüvə texnologiyası və silahına sahib olmaq niyyətindədirlər. Əksər siyasi müşahidəçilər həmin dövlətlərin bu niyyətlə yeritdikləri siyasi kursun beynəlxalq aləm üçün çox təhlükəli olduğunu dönə-dönə qeyd edirlər. Məhz bu səbəbdən də Liviya və Şimali Koreya kimi ölkələrin dinc vasitələrin təsiri altında nüvə proqramlarını dayandırmaq barədə qərar vermələri bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin uğuru kimi qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq ictimaiyyət İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələnin də dinc yolla öz həllini tapması arzusundadır. Lakin bu çətin məsələnin həlli təkcə ictimaiyyətin arzusundan asılı deyil. Qeyd edək ki, müəyyən siyasi dairələr bu məsələni sırf ABŞ-İran qarşıdurması kimi təqdim etsələr də, əslində bu problem ciddi və təhlükəli proses olaraq beynəlxalq siyasi dairələrin daim diqqət mərkəzindədir. BMT TŞ-nın 5 üzvü və Almaniyanın da daxil olduğu altı dövlətdən ibarət beynəlxalq kvartet bu üzüntülü problemin dinc yolla həlli istiqamətində son vaxtlar öz fəaliyyətini daha da artırıb. Bir çox siyasi müşahidəçilər Liviya və Şimali Koreya kimi İranın da beynəlxalq təzyiqlərə dözməyərək sonda güzəştə gedərək öz mövqeyindən dönəcəyini güman edirlər. Ancaq bəzi ekspertlər İrana qarşı hərb variantının da tətbiq ediləcəyini istisna etmirlər. Bir sözlə, hadisələrin gedişatı yaxın gələcəkdə hələ çox sürprizlər ortaya çıxara bilər. Ən əsası odur ki, beynəlxalq aləm üçün taleyüklü bu problemin həlli yolunda bütün sağlam düşüncəli qüvvələr birləşməlidir.
Elxan Rzayev
 
  • Oxunub:  26130  |  
  • Tarix:  04-07-2008  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan Avrasiyada strateji nəqliyyat mərkəzinə çevrilir

25 İyun 21:03
Ali hərbi rütbələrin təqdimetmə mərasimi keçirilib
25 İyun 20:52
Dövlət Komitəsində vətəndaşların növbəti qəbulu keçirilib
25 İyun 20:47
Azərbaycan nümayəndə heyəti İsveçrəyə səfər edəcək
25 İyun 20:44
Elmira Süleymanova: BMT-nin Dövlət Xidmətləri Forumu Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin müxtəlif aspektlərinə yönəlib
25 İyun 20:41
İyunun 26-da “ASAN xidmət” və "ASAN Kommunal" mərkəzlərində qeyri-iş günüdür
25 İyun 20:35
Monteneqronun Baş Nazirinin Azərbaycana rəsmi səfəri başa çatıb
25 İyun 20:31
Mübariz Qurbanlı: Azərbaycanın dövlət-din modeli dünya ölkələri üçün örnəkdir
25 İyun 20:17
Gədəbəy rayonunda ilk dəfə Milli Yaylaq Festivalı keçiriləcək
25 İyun 19:54
AŞPA-nın komitə iclasında azərbaycanlı deputatın məruzəsi qəbul olunub
25 İyun 19:38
AŞPA-da azərbaycanlı deputat İstanbul Konvensiyasından danışıb
25 İyun 19:35
AŞPA-da azərbaycanlı mülki girovların məsələsi müzakirə olunub
25 İyun 19:20
İsrail qəzeti: Azərbaycanda yəhudilər cəmiyyətin ayrılmaz bir hissəsi kimi qəbul edilir
25 İyun 19:15
Azərbaycan Milli Olimpiya Komitəsinin vitse-prezidenti Belarusun yerli kanalına xüsusi müsahibə verib
25 İyun 19:10
Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti: Çimərlik ərazilərinə giriş pulsuzdur
25 İyun 19:00
Polşanın Azərbaycandakı səfirinin diplomatik fəaliyyəti başa çatır
25 İyun 18:37
Monteneqronun Baş Naziri Heydər Əliyev Mərkəzi ilə tanış olub
25 İyun 18:29
Qazaxıstan Respublikasının Birinci Prezidentinin – Elbası Kitabxanasının direktoru Prezident Kitabxanasında olub
25 İyun 18:23
Baş Nazir Duşko Markoviç Monteneqronun Azərbaycandakı fəxri konsulluğunda olub
25 İyun 18:21
Heç kim kənarda qalmadan inklüziv və bərabər xidmətlərin göstərilməsi
25 İyun 18:15
Rauf Əliyev: Azərbaycan Ordusu işğal altında olan torpaqlarımızı azad etməyə tam hazırdır
25 İyun 18:05
Şəkidə “Müasir çağırışlar: dini durum və vəzifələr” mövzusunda regional konfrans keçirilib
25 İyun 18:00
Hüseynbala Mirələmov: Prezidentimizin uğurlu kadr islahatları dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə xidmət edir
25 İyun 17:41
Azərbaycan və Monteneqro arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın yekunlarına dair protokol imzalanıb
25 İyun 17:37
Azərbaycan qadınları ictimai həyatın bütün sahələrində fəallıqları ilə seçilirlər
25 İyun 17:34
Terri Miller: Azərbaycan “İqtisadi Azadlıq İndeksi”ndə ən böyük irəliləyiş edən ölkədir
25 İyun 17:30
Naxçıvanda taxıl biçini mütəşəkkil aparılır
25 İyun 17:23
Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə nail olmaq üçün həssas qrupların sosial müdafiəsi ilə bağlı yeniliklər
25 İyun 17:20
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva görkəmli alim Şirməmməd Hüseynovun hüzr mərasimində iştirak edib
25 İyun 17:13
Səmərəli və məsuliyyətli dövlət qurumlarının inkişafı
25 İyun 17:09
Gövhər Baxşəliyeva: Sosialyönümlü sənədlərin hər biri Azərbaycan vətəndaşının rifahının yüksəldilməsinə xidmət edir
25 İyun 17:06
Qarabağ qazisi Kamil Musəvi İlahiyyat İnstitutunun tələbələrinə döyüş yolundan danışıb
25 İyun 17:02
Cavanşir Paşazadə: Əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər uğurla davam etdirilir
25 İyun 17:00
Adil Əliyev: Azərbaycan Silahlı Qüvvələri NATO standartlarına cavab verən səviyyədə formalaşıb
25 İyun 16:51
Avropa Şurası kürsüsündən yalan və saxtakarlığın Ermənistanın real sifəti olması bəyan edildi
25 İyun 16:46
Çinin vitse-prezidenti: Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin keçirdiyi Qlobal Bakı Forumu çox əhəmiyyətlidir
25 İyun 16:36
Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar naziri Oğuzda, nazirin birinci müavini Qəbələdə vətəndaşları qəbul edib
25 İyun 16:34
Gədəbəy rayonunun daha üç yaşayış məntəqəsinə təbii qaz verilib
25 İyun 16:21
Səməd Seyidov: Etnik təmizləmə aparan, monoetnik ölkə demokratiyadan danışa bilməz
25 İyun 16:12
İşçilərin məzuniyyət hüquqları barədə işəgötürənlərə ətraflı məlumatlar verilib
25 İyun 16:00
Çoxmənzilli binaların istismarına icazə verilməsinin sadələşdirilməsinə dair Fərmanın icrası davam etdirilir
25 İyun 15:55
Nazir: Azərbaycan və Monteneqro arasında mövcud olan ticarət əlaqələrinə yeni seqmentlər əlavə edilməlidir
25 İyun 15:51
UNEC-də vahid tələbə kartı tətbiq olunacaq
25 İyun 15:45
Prezident İlham Əliyev Ramil Usubovu Təhlükəsizik Şurasının katibi vəzifəsinə təyin olunması münasibətilə qəbul edib
25 İyun 15:41
“Moskva 24” telekanalı Rusiya Azərbaycanlı Gənclər Birliyinin 10 illiyinə həsr olunmuş tədbirdən reportaj hazırlayıb
25 İyun 15:22
Azərbaycan və Monteneqro arasında iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Komissiyanın həmsədrlərinin görüşü olub
25 İyun 15:15
Milli Ordu: dövlətin güc, millətin qürur mənbəyi
25 İyun 15:13
Tanınmış alim və pedaqoq Şirməmməd Hüseynov son mənzilə yola salınıb
25 İyun 15:07
2030-cu il Gündəliyi kontekstində hökumətin fəaliyyətinin qabaqcıl texnologiyaların gücü ilə əlaqələndirilməsi
25 İyun 15:04
Azərbaycan Monteneqronun əsas xarici investorlarından biridir
25 İyun 14:52
Müdafiə naziri Silahlı Qüvvələr Günü ərəfəsində xidməti müşavirə keçirib
25 İyun 14:49
Muxtar Babayev: "Abşeron ərazisində yaşıllıq azdır və yeni ağacların əkilməsinə ehtiyac var"
25 İyun 14:44
Yerli səviyyədə xidmətlərin səmərəli göstərilməsinin təkmilləşdirilməsi: çağırışlar və innovativ yanaşmalar
25 İyun 14:43
Azərbaycan Ordusu – qürur mənbəyimiz, şərəf tariximiz!
25 İyun 14:35
Azərbaycan Müdafiə Sənayesi Nazirliyi “ARMY-2019” sərgisində təmsil olunur
25 İyun 14:33
Şirməmməd Ağaməmməd oğlu Hüseynov
25 İyun 14:31
Gənclər üçün festivalın növbəti ünvanı Quba şəhəri olub
25 İyun 14:19
Azərbaycan və Monteneqro arasında beş yeni müqavilənin imzalanması üzrə iş aparılır
25 İyun 14:17
Berlində keçirilən beynəlxalq tədbirdə ölkəmiz də təmsil olunub
25 İyun 14:03
Alia El Yassir: BMT-nin Bakı Forumu dövlət xidmətlərinin daha səmərəli çatdırılmasına töhfə verəcək
25 İyun 14:01
Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində keçirilən monitorinq insidentsiz başa çatıb
25 İyun 13:55
Dövlət qulluqçularının düşüncə tərzinin dəyişdirilməsinə kömək edən strategiya, bilik və amillər
25 İyun 13:53
UNESKO-ya üzv ölkələrin Milli Komissiyalarının fəaliyyəti barədə illik hesabat dərc olunub
25 İyun 13:46
Azərbaycan Hökuməti BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı ilə sıx əlaqələrə malikdir
25 İyun 12:19
Bakıda Azərbaycan-Monteneqro biznes forumu keçirilib
25 İyun 12:16
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Çeçenistanın başçısı Ramzan Kadırovla görüşündən danışıb
25 İyun 12:11
Azərbaycanlı şagirdlərin daha bir uğuru
25 İyun 12:07
Azərbaycan atletləri “Minsk 2019”un beşinci günündə idmanın 8 növü üzrə mübarizə aparacaqlar
25 İyun 12:05
Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
25 İyun 12:02
Hikmət Şikarov: Azərbaycan Ordusu xalqın güvənc yeri və qürur mənbəyidir
25 İyun 11:29
BMT-nin Dövlət Xidmətləri Forumu işini davam etdirir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA