Ana səhifə »  Dünya »  Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
A+   Yenilə  A-
Nüvə müharibəsi təhlükəsi bu gün nə dərəcədə realdır?
Bu yaxınlarda Şimali Koreya hökuməti tərəfindən ölkə ərazisindəki nüvə obyektlərinin bağlanması barədə qəbul edilən qərar və bu obyektlərlə bağlı siyahının çin Xalq Respublikası rəsmilərinə təqdim edilməsi beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən müsbət qarşılanıb. Artıq bu müsbət addımın müqabilində ABŞ hökuməti vaxtilə Şimali Koreyaya qarşı tətbiq edilmiş iqtisadi sanksiyaların ləğvi və bu ölkənin adının beynəlxalq terrorçuluğu dəstəkləyən dövlətlərin styahısından çıxarılması barədə bəyanat verib.
Qeyd edək ki, bu məsələnin dinc yolla öz həllini tapması son bir neçə il ərzində altı dövlətin nümayəndələrinin iştirakı ilə (ABŞ, Rusiya, çin, Yaponiya, Cənubi və Şimali Koreya) aparılan danışıqların uğurla başa çatması nəticəsində mümkün olub. Beləliklə, Liviyadan sonra Şimali Koreya vaxtilə Qərbin "qara siyahısına" düşmüş ikinci ölkədir ki, beynəlxalq aləmin təzyiqləri altında nüvə proqramından əl çəkməyə məcbur edilib. Xatırladaq ki, dörd il öncə Liviya da analoji addımlar ataraq özünün nüvə ambisiyaları və terrorçuluğu dəstəkləməkdən əl çəkməklə beynəlxalq aləmin ciddi sanksiyalarından qurtula bilmişdi. Bu proseslərin təhlili onu göstərir ki, beynəlxalq aləmin ciddi birgə səyi nəticəsində nüvə silahı və ya texnologiyasının dünya üçün xüsusi təhlükə doğuran qeyri-demokratik rejimli dövlətlərin əlinə keçməsinin qarşısını dinc diplomatik yolla almaq mümkündür. Düzdür, Şimali Koreyada hələ ki, totalitar kommunist diktaturası hökm sürməkdədir. Lakin ən vacib məqam ondadır ki, bu müdhiş rejim nüvə ambisiyalarından mərhum olmaqla, artıq ətraf region, bütövlükdə beynəlxalq aləm üçün əvvəlkitək ciddi təhlükə mənbəyi olmayacaq. Onu da qeyd edək ki, keçmiş SSRİ-nin mövcud olduğu və "soyuq müharibənin" tuğyan etdiyi dövrdə (ötən əsrin 50-60-cı illərində) beynəlxalq aləm bir neçə dəfə real nüvə müharibəsi təhlükəsi ilə üzləşib. Belə ki, Koreya müharibəsi (1950-53-cü illərdə) və Karib böhranı zamanı (1962-ci ildə) bu təhlükə dünyada xüsüsilə ciddi xarakter daşıyıb. Lakin təxminən 70-ci illərin əvvəlində ABŞ ilə SSRİ arasında raket-nüvə silahları sahəsində paritet yarandıqdan sonra qlobal nüvə müharibəsi təhlükəsi də nisbətən azaldı. Beynəlxalq aləmdə gərginliyin zəifləməsi ilə əlaqədar 70-80-cı illərdə ABŞ ilə SSRİ arasında strateji hücum silahlarının məhdudlaşdırılmasına dair bir sıra mühüm müqavilələr və sənədlər imzalandı. Bu sənədlər bu gün də öz əhəmiyyətini qoruyub saxlamaqdadır. Belə ki, istər ABŞ, istərsə keçmiş SSRİ-nin varisi sayılan Rusiya bu sənədlərə uyğun öz üzərinə götürdükləri öhdəliklərə riayət etməkdədir.
Eyni zamanda, nüvə silahı uzun bir dövr ərzində böyük dövlətlər arasında lokal adi münaqişələrin qarşısının alınmasında bir növ "çəkindirici" rol oynayıb. Hazırki dövrdə böyük dövlətlər arasında raket-nüvə silahları sahəsində (əsasən ABŞ və Rusiya) mövcud paritetlər əlaqədar, həmçinin, geosiyasi məkanda yaranmış reallıqlarla bağlı irimiqyaslı raket-nüvə müharibəsinin başlanması ehtimalı o qədər də real görünmür. Qeyd edək ki, "soyuq müharibənin" bitməsi ilə, nüvə təhlükəsi xeyli dərəcə də azalsa da, müasir dövrdə beynəlxalq aləmdə başqa təhlükələr də mövcuddur, lakin onların mürəkkəblik dərəcəsi və mahiyyəti bir qədər fərqlidir. "Soyuq müharibə" bitsə də, bir sıra ölkələrdəki mürtəce siyasi rejimlər hələ də dəyişməyib. Bu gün onları birləşdirən, silahla təmin edən və nizamlayan, görünməyən vahid əl yoxdur. Amma bu təhlükə kifayət qədər ciddidir. Həmin dövlətlərin siyasəti, qeyri-sabitlik, xaos və hərbi münaqişələr üçün zəmin yaradır. Diqqəti çəkən məqam ondadır ki, belə ölkələrin bəziləri ciddi-cəhdlə nüvə texnologiyası və silahına sahib olmaq niyyətindədirlər. Əksər siyasi müşahidəçilər həmin dövlətlərin bu niyyətlə yeritdikləri siyasi kursun beynəlxalq aləm üçün çox təhlükəli olduğunu dönə-dönə qeyd edirlər. Məhz bu səbəbdən də Liviya və Şimali Koreya kimi ölkələrin dinc vasitələrin təsiri altında nüvə proqramlarını dayandırmaq barədə qərar vermələri bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin uğuru kimi qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, beynəlxalq ictimaiyyət İranın nüvə proqramı ilə bağlı məsələnin də dinc yolla öz həllini tapması arzusundadır. Lakin bu çətin məsələnin həlli təkcə ictimaiyyətin arzusundan asılı deyil. Qeyd edək ki, müəyyən siyasi dairələr bu məsələni sırf ABŞ-İran qarşıdurması kimi təqdim etsələr də, əslində bu problem ciddi və təhlükəli proses olaraq beynəlxalq siyasi dairələrin daim diqqət mərkəzindədir. BMT TŞ-nın 5 üzvü və Almaniyanın da daxil olduğu altı dövlətdən ibarət beynəlxalq kvartet bu üzüntülü problemin dinc yolla həlli istiqamətində son vaxtlar öz fəaliyyətini daha da artırıb. Bir çox siyasi müşahidəçilər Liviya və Şimali Koreya kimi İranın da beynəlxalq təzyiqlərə dözməyərək sonda güzəştə gedərək öz mövqeyindən dönəcəyini güman edirlər. Ancaq bəzi ekspertlər İrana qarşı hərb variantının da tətbiq ediləcəyini istisna etmirlər. Bir sözlə, hadisələrin gedişatı yaxın gələcəkdə hələ çox sürprizlər ortaya çıxara bilər. Ən əsası odur ki, beynəlxalq aləm üçün taleyüklü bu problemin həlli yolunda bütün sağlam düşüncəli qüvvələr birləşməlidir.
Elxan Rzayev
 
  • Oxunub:  23310  |  
  • Tarix:  04-07-2008  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Bu tarixi bilmək lazımdır və ya keçmişin dərsləri

19:58
20 Noyabr
İzmirdə Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyasının Şura iclası keçirilib
17:45
20 Noyabr
“Son iclas” bədii-sənədli filmi Antalyada təqdim olundu
17:36
20 Noyabr
DOST Agentliyinin konsepsiyasının təqdimatı olub
17:30
20 Noyabr
Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclası keçirilib
17:18
20 Noyabr
Deputat: Azərbaycan Prezidentinin Belarusa səfəri göstərdi ki, qarşılıqlı münasibətlərin böyük perspektivləri var
17:15
20 Noyabr
Azərbaycan nümayəndə heyəti AŞPA-ya gedir
17:14
20 Noyabr
Bakıda “Mənəvi dəyərlərin təbliğində dini təhsil amili” mövzusunda konfrans keçirilib
17:01
20 Noyabr
Dövlət Komitəsində məcburi köçkünlərlə növbəti görüş keçirilib
16:50
20 Noyabr
Kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı sahəsində qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsinə dair ictimai müzakirə keçirilib
16:49
20 Noyabr
Prezident İlham Əliyev hakimlərin və ədliyyə orqanları işçilərinin bir qrupunun təltif edilməsinə dair sərəncamlar imzalayıb
16:29
20 Noyabr
Baş nazir Novruz Məmmədov ATƏM-in Minsk konfransının ilk sədri ilə görüşüb
16:17
20 Noyabr
Vüqar Rəhimzadə: Yeni Azərbaycan Partiyasının hər bir üzvü bu günümüzün uğurlarının əsası olan Heydər Əliyev ideyalarının təbliğatçısıdır
16:13
20 Noyabr
AMEA-da Cümhuriyyət tarixinə dair dəyərli elmi-tədqiqat işləri aparılır
15:44
20 Noyabr
Azərbaycan BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansı ilə əməkdaşlığı davam etdirir
15:35
20 Noyabr
Operativ məlumat: Ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 26 min tondan çox pambıq tədarük edilib
15:25
20 Noyabr
Belarus KİV-ləri: Azərbaycan Prezidentinin Belarusa səfəri iki ölkənin strateji tərəfdaşlıq münasibətlərində yeni səhifələr açır
15:22
20 Noyabr
Firdovsi Umudov: Heyətdə gənclərə üstünlük verməyə çalışırıq
15:09
20 Noyabr
YAP Qubadlı rayon təşkilatında partiyanın yaranmasının 26 illiyi qeyd olunub
15:01
20 Noyabr
Hikmət Hacıyev: Prezident İlham Əliyevin Belarusa rəsmi səfəri ikitərəfli əlaqələrimizin strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıdığını bir daha təsdiq etdi
14:59
20 Noyabr
Nazir Əmir Mehmud Kiyani: Pakistan Azərbaycanla səhiyyə sahəsində əməkdaşlığa hazırdır
14:45
20 Noyabr
Moskvada MDB-yə üzv dövlətlərin təhlükəsizlik şuraları katiblərinin VI görüşü keçiriləcək
14:36
20 Noyabr
Şəhid anası: Birdəfəlik ödəmələrin verilməsi şəhid ailələrinə qayğının bariz nümunəsidir
14:32
20 Noyabr
Ukraynada Müslüm Maqomayevin xatirəsinə həsr olunmuş beynəlxalq müsabiqənin qalibləri müəyyənləşib
14:28
20 Noyabr
Nəcməddin Sadıkov: Azərbaycan müdafiə qüdrətinin artırılması məqsədilə Türkiyə ilə əməkdaşlığı genişləndirir
14:27
20 Noyabr
Nyu-Yorkda Amerika Azərbaycanlılarının Koordinasiya Şurası təsis edilib
14:24
20 Noyabr
Qarşılıqlı mədəni əlaqələr xalq diplomatiyasının ən mühüm vasitəsidir
14:21
20 Noyabr
Prezident İlham Əliyev Rusiyanın Jurnalistlər İttifaqının sədrini qəbul edib
14:16
20 Noyabr
Auditorlar Palatası Gömrük Komitəsi ilə əməkdaşlığa dair sənəd imzalayacaq
14:15
20 Noyabr
Məlahət İbrahimqızı: YAP milli siyasi iradəni təmsil edən və xalqımızın milli maraqlarını ifadə edən avanqard siyasi qüvvədir
14:12
20 Noyabr
Prezident İlham Əliyev Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
14:08
20 Noyabr
Ziyafət Əsgərov: Azərbaycanın qazandığı uğurlarda Yeni Azərbaycan Partiyasının böyük rolu var
12:41
20 Noyabr
NATO PA-nın payız sessiyasında Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin yaratdığı təhlükələrdən danışılıb
12:39
20 Noyabr
Vüsal Qasımlı Parisdə "Avrasiya həftəsi" tədbirində çıxış edib
12:07
20 Noyabr
İzmirdə Türkdilli Ölkələrin Parlament Assambleyasının Şura iclası işə başlayıb
11:59
20 Noyabr
İtaliyanın məşhur şirkəti mühəndislər komandası üçün BANM-dən 25 tələbə seçib
11:55
20 Noyabr
AZƏRTAC-ın fotomüxbirinin işləri nüfuzlu beynəlxalq mükafatlara layiq görülüb
11:50
20 Noyabr
“Bakutel” çərçivəsində ilk dəfə olaraq Xəzər İnnovasiya Konfransı keçiriləcək
11:04
20 Noyabr
Azərbaycan dövlətinin qazandığı böyük nailiyyətlərdə Yeni Azərbaycan Partiyası müstəsna rol oynayıb və bu gün də eyni missiya ilə çıxış edir
10:41
20 Noyabr
Seymur Orucov: Yeni Azərbaycan Partiyası ötən 26 ildə böyük və güclü siyasi qüvvəyə çevrilib
10:30
20 Noyabr
Azərbaycanın müdafiə naziri Türkiyənin və Gürcüstanın Baş Qərargah rəisləri ilə üçtərəfli görüş keçirəcək
10:04
20 Noyabr
Nyu-Yorkda Azərbaycan İrəvanı haqqında film Amerika ictimaiyyətinə təqdim edilib
09:59
20 Noyabr
Bertrand Sorre: Fransa “Dağlıq Qarabağ hökumətini” tanımır
09:55
20 Noyabr
Bu gün Azərbaycan millisi UEFA Millətlər Liqasının qrup mərhələsinin sonuncu oyunun keçirəcək
09:52
20 Noyabr
Azərbaycan Lüksemburq Beynəlxalq Bazarında təmsil olunacaq
09:48
20 Noyabr
Ümumdünya İrs Komitəsinin xüsusi işçi qrupunun ilk iclası keçirilib
09:42
20 Noyabr
Azərbaycan BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının 8-ci Qlobal Forumunda təmsil olunur
09:37
20 Noyabr
Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini pozmaqda davam edir
22:11
19 Noyabr
Minskdə ticari-iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Belarus-Azərbaycan hökumətlərarası komissiyasının iclası keçirilib
21:58
19 Noyabr
Moskvada Nəsiminin büstünün təntənəli açılış mərasimi olub
21:46
19 Noyabr
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasının 26-cı ildönümü Yasamal rayonunda qeyd olunub
20:31
19 Noyabr
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin ABŞ-a səfəri davam edir
20:26
19 Noyabr
Berlində “Dinlərarası və sivilizasiyalararası dialoqdan əməkdaşlığa doğru” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib
20:20
19 Noyabr
Prezident İlham Əliyevin Belarusa rəsmi səfəri başa çatıb
17:54
19 Noyabr
YAP Qadınlar Şurasının təşkilatçılığı ilə “XXI əsr: Modern cəmiyyət-insan tərbiyəsində qadınların rolu” mövzusunda konfrans keçirilib
17:52
19 Noyabr
Hicran Hüseynova: Ölkəmizin qoşulduğu konvensiyalarda gender məsələsi də xüsusi yer tutur
17:49
19 Noyabr
Azərbaycan Mətbuat Şurası ilə Rusiya Jurnalistlər İttifaqı arasında əməkdaşlıq haqqında memorandum imzalanıb
17:39
19 Noyabr
Bu tarixi bilmək lazımdır və ya keçmişin dərsləri
17:34
19 Noyabr
Ekspert: Prezidentin Belarusa səfəri ölkələrimizin iqtisadi əlaqələrində yeni bir mərhələnin əsasını formalaşdırır
17:31
19 Noyabr
Nazir: TANAP Türkiyənin enerji mərkəzinə çevrilmə yolunda etibarlı addımlarla irəlilədiyinin bariz nümunəsidir
17:26
19 Noyabr
İtaliyalı diplomata azərbaycanlı məcburi köçkünlərin vəziyyəti ilə bağlı ətraflı məlumat verilib
17:25
19 Noyabr
İran XİN: Azərbaycan-İran əlaqələrinin inkişafı regionda sülhün davamlı olmasına xidmət edir
17:14
19 Noyabr
Filologiya problemləri üzrə elmi şuranın növbəti iclasında 27 dissertasiya mövzusu təsdiqlənib
17:04
19 Noyabr
Doqquz ayda Azərbaycanda 94,5 min daimi iş yerləri açılıb
16:59
19 Noyabr
İlham Məmmədov: Yeni Azərbaycan Partiyası ötən dövr ərzində ümumxalq partiyası statusunu daha da mohkəmləndirib
16:46
19 Noyabr
İstanbulda “Türk axını”nın dəniz hissəsinin inşasının tamamlanması ilə bağlı mərasim keçirilib
16:44
19 Noyabr
Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı Şurasına üzvlük Azərbaycan üçün yeni imkanlar deməkdir
16:22
19 Noyabr
Ülvi Quliyev: Cəmiyyətin aparıcı qüvvəsinə çevrilən gənclər ölkə həyatının bütün sahələrində fəal iştirak edirlər
16:17
19 Noyabr
Azərbaycan və Belarus prezidentləri mətbuata birgə bəyanatlarla çıxış ediblər
16:07
19 Noyabr
Ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət
15:56
19 Noyabr
Ekspert: 2019-cu ilin dövlət büdcəsi növbəti ilin iqtisadiyyatında artım tempinə uyğunlaşdırılmış maliyyə sənədi kimi xarakterizə olunmalıdır

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA