Ana səhifə »  Dünya »  Karlov sui-qəsdi: Yaxın Şərqdə geosiyasi dönüş nöqtəsidirmi?
A+   Yenilə  A-
Karlov sui-qəsdi: Yaxın Şərqdə geosiyasi dönüş nöqtəsidirmi?

Rusiyanın Türkiyədəki səfiri Andrey Karlovun qətlə yetirilməsi ciddi geosiyasi rezonans doğurub. Hadisənin qınanılması gözləniləndir. Heç bir ölkə belə faciələrin olmasını istəməz. Çünki hər bir dövlətin diplomatı var və ona qarşı terrorun baş verməsi qəbuledilməzdir. Konkret olaraq Türkiyə diplomatiyası erməni terroruna çoxlu sayda qurban verib. İndi A.Karlovun qətli səbəblərinin aydınlaşmasında hamıdan çox Ankaranın da marağı vardır. Məsələnin digər tərəfi Yaxın Şərqdə geosiyasi mübarizənin amansızlığı ilə bağlıdır. Bu terror hadisəsindən sonra Rusiyanın müdafiə naziri S.Şoyqu bəyan etdi ki, Hələbin azad edilməsində Türkiyənin böyük rolu olub. Moskvada xarici işlər nazirləri S.Lavrov, M.Çavuşoğlu və M.C.Zərif arasında danışıqların uğurlu olması bu baxımdan çox maraqlıdır. Bu, Yaxın Şərqlə bağlı Rusiyanın yeni koalisiya yaratması deməkdirmi? Və bu üçlük ABŞ-ın formalaşdırdığı beynəlxalq koalisiya ilə hansı münasibətlərdə olacaq? Axı Türkiyə həm də Amerikanın yaratdığı koalisiyanın üzvüdür! Ekspertlərin fikirləri işığında bu kimi suallara cavab axtarmaq maraqlıdır.
Səfirin qətli: rus-türk dostluğunun aktiv carçısı
Rusiyanın Türkiyədəki səfirinin qətlə yetirilməsi birmənalı olaraq Yaxın Şərqdəki geosiyasi vəziyyətlə əlaqələndirilir. Hadisəni törədən adamın Mert Altıntaş adlı polis əməkdaşının olması məsələyə xüsusi çalar verir. Sifarişçinin kim olması aspektində bir sıra versiyalardan bəhs edilir. Hətta M.Altıntaşın 2014-cü ildə Konyaya və 2015-ci ildə Bursaya səfərlərində Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təhlükəsizliyini qoruyanlar arasında olduğu haqqında informasiyalar yayılıb (bax: Büyükelçinin katili Mert Altıntaş, Erdoğan’ın seyahatlerinde görev yaptı / “tr.sputniknews.com”, 20 dekabr 2016).
Bundan başqa, onun indi FETÖ ilə ciddi əlaqəsi olduğu danışılan polis məktəbində təhsil aldığı aydınlaşıb. M.Altıntaşın son zamanlar Rusiya səfirini qorumaq tapşırığı alanlar sırasında olduğu da bildirilir. Bundan başqa, onun terroru törətdiyi zaman ərəbcə “Cəbhət-ən-Nusra”nın mövqeyinə yaxın şüar səsləndirməsi müəyyən fikirlər oyadır. Lakin M.Altıntaşın ərəbcə pis danışması bunun aldadıcı manevr olması ehtimalını saxlamaqdadır. Bütün hallarda təhqiqatlardan hadisəni törədənin tək olması, yaxud hansısa təşkilatın əmrini yerinə yetirməsi haqqında dəqiq nəticə alınmayıb.
Bütün hallarda Rusiya səfirini qətlə yetirmək əmrinin haradan və kimlər tərəfindən verildiyini aydınlaşdırmaqda Türkiyə və Rusiya hüquq-mühafizə orqanları qərarlıdırlar. Lakin indi ekspertlər daha çox həmin hadisənin geosiyasi bağlantıları və mümkün nəticələri üzərində düşünürlər. İrəli sürülən tezislər kifayət qədər maraqlıdır. Məsələ ondan ibarətdir ki, mütəxəssislər bunu qlobal geosiyasətin bəzi aspektləri ilə əlaqələndirirlər. İlk növbədə səfir A.Karlovun fəaliyyətinin bir sıra məqamlarına diqqət çəkirlər.
Rusiyanın Ankaradakı səfiri A.Karlovun aktiv surətdə iki ölkə arasında münasibətlərin inkişafına çalışdığını deyirlər. O, məlum təyyarə böhranında Moskvaya həqiqətləri anladan əsas fiqurlardan biri olub. Son dövrlərdə isə suriyalı müxaliflərlə əlaqələr yaratmağa çalışırmış. A.Karlov bunu dialoq və barış naminə edirmiş. Bu fəaliyyətinə görə A.Karlovun türk diplomatlar arasında hörməti çoxmuş. Prezident Vladimir Putinin də ona ən əhəmiyyətli vəzifələr tapşırdığı haqqında da yazırlar. Bütün bunlar belə bir nəticə çıxarmağa əsas verir ki, Rusiya səfirinin fəaliyyəti kimlərisə qane etmirmiş. Özü də A.Karlovun işlərinə bir neçə aspektdə mane olmağa qərar verə bilərdilər.
Birincisi, A.Karlov Yaxın Şərqin açar ölkəsi olan Türkiyə ilə Rusiyanın əməkdaşlığını strateji səviyyəyə yüksəltmək üçün əlindən gələni edirmiş. O bilirdi ki, Türkiyəsiz həmin regionda uğur qazanmaq mümkün deyildir. Hələb məsələsi bunu konkret faktlarla təsdiq etdi. İndi Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu etiraf edir ki, Hələbdən Türkiyəyə yaxın müxalif qüvvələrin İdlibə çıxarılması öz rolunu oynayıb. Məhz türklərin dəstəyi ilə regionda terror qrupları ilə əsl müxalif qüvvələri bir-birindən ayırmaq mümkün olub. Bu işi illərdir ki, Rusiya ABŞ-la görə bilmirdi (bax: “Estğ plan po razdelu Sirii” / “gazeta.ru”, 20 dekabr 2016).
Suriya böhranı: alternativ koalisiya, yoxsa yeni regional geosiyasi konfiqurasiya?
İkincisi, A.Karlov Yaxın Şərqdə Rusiyanın dövlət maraqlarının təmin edilməsi üçün vacib addımlar atırmış. Konkret olaraq Suriyada Moskvanın geosiyasi maraqlarının təmin edilməsi üçün fəallıq göstərirdi. Həmin sırada səfirin müxaliflərlə əlaqə qurması ciddi siqnal idi. Çünki danışıqlar alınsaydı, maraqları nəzərə almaqla ortaq mövqeyə gəlmək mümkün olardı. Bunu isə məlum dairələr, təbii ki, arzulamırdılar. Onlar təşəbbüsün Rusiyanın əlinə keçməsinə razı olmaq istəməzdilər. Həmin bağlılıqda regionda Rusiya və Türkiyənin mərkəzində dayandığı yeni əməkdaşlıq formatının yaranmasından narahatlıq keçirənlər ola bilərdi. Bu, faktiki olaraq Yaxın Şərqdə yeni geosiyasi konfiqurasiyanın meydana gəlməsi deməkdir.
Üçüncüsü, Moskvada Suriya məsələsi ilə bağlı Ankara-Moskva-Tehran görüşü planlaşdırılırdı. Bu müzakirələrin regionda geosiyasi qüvvələr nisbətini ciddi dəyişə biləcəyindən ehtiyatlanırlar. Konkret olaraq bir sıra dairələr müharibə meydanında olduğu kimi, diplomatik sahədə də təşəbbüsün Rusiyanın əlinə keçməsindən narahatdırlar. Bu, onların illərdir Yaxın Şərqdə qurduğu oyunlara ciddi zərbə olardı. Bunu Kreml tam anlayır və çalışırdı ki, Türkiyə kimi güclü və nüfuzlu bir dövləti öz tərəfinə çəksin. A.Karlovun Müasir Sənətlər Mərkəzində bir mədəniyyət tədbirində qətlə yetirilməsi Ankara ilə Moskva arasında etimadsızlıq yaratmağa xidmət edə bilərdi. Lakin bu işi görənlər xeyli sadəlövh davranıblar. Bəlkə də, müəyyən qədər gecikiblər.
Çünki, əvvəla, artıq təyyarə böhranı ilə bağlı anlaşılmazlıqdan yaranan təcrübə vardı və Türkiyə ilə Rusiya ikinci dəfə tora düşməzdilər, ikincisi, terror hadisəsini Moskvada Sergey Lavrov, Mövlud Çavuşoğlu və Məhəmməd Cavad Zərif arasında görüşün başlamasına cəmi bir gün qalmış həyata keçirdilər. Adi düşüncə belə, bunun bir təxribat olduğunu dərk edə bilərdi. Buna görə də həm Rusiya, həm də Türkiyə tərəfdən münasibətlərin pozulmasına imkan verilməyəcəyi ilə bağlı bəyanatların yayılması tam gözlənilən idi. Lakin hadisənin olması faktının özü tərəfləri bir daha ehtiyatlı olmağa dəvət edir.
Mümkündür ki, terroru törədənlərin əsas məqsədi Moskva görüşünü pozmaq olmayıb. Onlar daha qabağa getdikləri təqdirdə daha nələrin ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər ki, “hər yerdə və hər zaman gözləmədiyiniz zərbəni ala bilərsiniz”. Maraqlıdır ki, bunlara baxmayaraq, Rusiya və Türkiyə qətiyyətlə əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdədirlər. Moskva danışıqları bunun bariz nümunəsi olub.
Rusiya, Türkiyə və İran Suriya ilə bağlı birgə bəyanat veriblər. Onlar bu ölkədə dinc yolla münaqişənin həllində əməkdaşlıq edəcəklərini bildiriblər. Rusiyalı ekspertlər hesab edirlər ki, bu, Suriyada Türkiyə və Rusiyanın maraqlarının tam üst-üstə düşməsi əlaməti sayıla bilməz. Rusiya Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunun böyük elmi işçisi İrina Zvyaqelskaya deyib ki, “Əlbəttə, Suriyada Moskva və Ankaranın maraqları üst-üstə düşmür” (bax: əvvəlki mənbəyə). Lakin bu iki dövlət qarşılıqlı maraqlarını gözləməklə dinc yolla problemi aradan qaldırmaq üçün çalışa bilərlər. Aparılan danışıqlarda Suriyanı nüfuz dairəsinə bölməklə bağlı razılığın olduğunu vurğulayırlar (bax: əvvəlki mənbəyə).
Suriyanın şimalında Türkiyənin, hərbi infrastrukturlara nəzarətdə Rusiyanın və hakimiyyətdə şiələrə loyallığın olmasında, “Hizbullah”a İran tərəfdən çıxışın təmin edilməsində İranın maraqları gözləniləcək. Müasir Yaxın Şərqi öyrənən Sankt-Peterburq Mərkəzinin rəhbəri Qumer İsayev bu qənaətdədir ki, Rusiya, Türkiyə və İran həmin məsələlərdə ortaq mövqeyə gəliblər (bax: əvvəlki mənbəyə).
Lakin ekspertlər onu da vurğulayırlar ki, bütün bunlar Suriya böhranının tam olaraq Moskva, Ankara və Tehran xəttində həll olunacağını gözləmək anlamına gəlməməlidir. Çünki meydanda böyük geosiyasi oyunçular vardır. O cümlədən ABŞ, Avropa ölkələri, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və digərlərinin maraqları təmin edilməlidir. Bunun necə olacağı məlum deyil. Həmin səbəblərdən ekspertlər daha çox konkret nəticələrdən danışmağa üstünlük verirlər.
Onların sırasında isə geosiyasi aspektdə ən maraqlısı ondan ibarətdir ki, Moskva danışıqlarının Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətini yeni şərtlər daxilində formalaşdırmağa imkan yaradıb-yaratmaması xüsusi yer tutur. Bu suala cavab vermək hələ tezdir, ancaq artıq məlumdur ki, Rusiya Yaxın Şərqdə ciddi diplomatik addım atdı. Bir qədər əvvəl onun yanında yalnız İran vardı. İndi isə Türkiyə də daxil olmaqla 3 dövlət taktiki və strateji əhəmiyyətli sənəd imzalayırlar. Deməli, irəliyə doğru addım atılıb. Bu məqam Qərbin aparıcı analitiklərinin vurğuladığı yeni geosiyasi qüvvələr nisbətinin formalaşması deməkdirmi? Bu sualın cavabı xeyli dərəcədə Qərbin cavab reaksiyasından aydın olacaq. Bununla yanaşı, istisna etmək olmaz ki, regionda proseslər gərginliyə doğru da gedə bilər. Hansı ssenarinin reallaşacağını zaman göstərəcək.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  11490  |  
  • Tarix:  28-12-2016  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Şərqdə ilk demokratik respublikanın parlamentinin 100 illiyi təntənə ilə qeyd olunub

15:07
22 Sentyabr
Milli Məclisdə Azərbaycan-Oman əlaqələrinin inkişafı məsələləri müzakirə edilib
14:43
22 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti parlamentin 100 illiyi münasibətilə keçirilən iclasda ciddi mesajlar verdi
14:37
22 Sentyabr
GUAM-a üzv dövlətlərin hökumət başçılarının iclasına hazırlıq məsələləri müzakirə olunub
14:30
22 Sentyabr
Avropalı diplomatlar Naxçıvan şəhərindəki Heydər Əliyev Muzeyini ziyarət ediblər
14:26
22 Sentyabr
Elmin İnkişafı Fondu yeni qrant müsabiqələri elan edəcək
14:23
22 Sentyabr
XİN: KTMT baş katibinin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair açıqlama verməsi təşkilatın mandatından kənardır
14:18
22 Sentyabr
Nyu-Yorkda keçiriləcək ABŞ-Xəzər Biznes Forumuna 100-dən çox şirkət qatılacaq
14:17
22 Sentyabr
Tahir Rzayev: Azərbaycan Parlamenti 100 il ərzində şərəfli bir yol keçib
12:50
22 Sentyabr
Favzi Daoud: Azərbaycan ilə İordaniya dost və qardaş ölkələrdir
12:41
22 Sentyabr
Aydın Hüseynov: Azərbaycan parlamenti tarixdə şərəfli iz qoyub
12:35
22 Sentyabr
Azərbaycan-Rusiya parlamentlərarası əlaqələri yüksək səviyyədədir
12:18
22 Sentyabr
İndoneziya Regional Nümayəndələr Şurasının sədri Azərbaycana səfərə gəlib
11:24
22 Sentyabr
Dövlət Komitəsinin sədri Mingəçevirdə vətəndaşları qəbul edəcək
10:30
22 Sentyabr
Kristina Marti Lanq: İsveçrə və Azərbaycan arasında çox yaxşı əlaqələr mövcuddur
10:27
22 Sentyabr
Cüdo üzrə dünya çempionatı: Azərbaycanın 3 idmançısı mübarizəyə qoşulub
10:24
22 Sentyabr
Bolqarıstanın Varna şəhərində Azərbaycan mədəniyyətinə dair fotosərgilər nümayiş etdirilib
10:22
22 Sentyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 112 dəfə pozub
20:45
21 Sentyabr
BMT və qlobal çağırışlar: "intertarixi" zərurət kontekstində
20:43
21 Sentyabr
Bilgəhdə Beynəlxalq Ahıllar Günü münasibətilə tədbir keçirilib
20:40
21 Sentyabr
Slovakiya-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun rəhbəri Müdafiə Sənayesi Nazirliyində olub
20:39
21 Sentyabr
Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində
20:23
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının prezidenti ilə görüşüb
20:13
21 Sentyabr
Bakıda keçirilən cüdo üzrə dünya çempionatının ikinci gününə yekun vurulub
20:05
21 Sentyabr
Mərzuq Əli əl-Ğanim: Küveyt və Azərbaycan hər zaman bir-birinin yanındadır
19:56
21 Sentyabr
Bakıda NATO-nun Əməliyyat İmkanları Konsepsiyası çərçivəsində özünüqiymətləndirmə təlimi keçirilib
19:52
21 Sentyabr
Ədliyyə naziri Ağstafada vətəndaşları qəbul edib
19:29
21 Sentyabr
Azərbaycan ilə Britaniya Şurası arasında təhsil sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib
19:24
21 Sentyabr
“Azİz” Beynəlxalq Assosiasiyasının nümayəndə heyəti Bakı Kitab Mərkəzinin qonağı olub
19:23
21 Sentyabr
AQTA ilə Asiya İnkişaf Bankı arasında strateji əməkdaşlıq imkanları öyrənilir
19:09
21 Sentyabr
Naxçıvanda yeni Asfalt-Beton Zavod Kompleksi istifadəyə verilib
18:37
21 Sentyabr
“ASAN xidmət” təcrübəsi Uqandada tətbiq olunacaq
18:29
21 Sentyabr
Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə keçirilən təntənəli iclasın iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
18:26
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın dünyada təhlükəsizliyə töhfəsi getdikcə artır
18:13
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan dünya xəritəsində bir uğur nümunəsidir
18:08
21 Sentyabr
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
18:06
21 Sentyabr
Azərbaycan Dillər Universiteti Çinin müxtəlif universitetləri ilə əlaqələr qurub
18:01
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Dağlıq Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın suverenliyindən kənarda heç bir status almayacaq
17:49
21 Sentyabr
Prezident: Bu gün Ermənistandan səslənən çox ziddiyyətli və bəzən cəfəng fikirlər münaqişənin həllinə yox, onun dərinləşməsinə xidmət göstərir
17:46
21 Sentyabr
Hikmət Babaoğlu: "Prezidentin nitqi Ermənistan rəhbərliyinin savadsız çıxışlarına tutarlı cavab idi"
17:41
21 Sentyabr
Prezident: Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ən böyük ədalətsizlikdir
17:38
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Demokratik inkişafla bağlı siyasətimizin aparılmasında Azərbaycan parlamentinin çox böyük rolu var
17:37
21 Sentyabr
Azərbaycan UNESCO-nun sülh konfransında təmsil olunub
17:28
21 Sentyabr
Adil Əliyev: Azərbaycan parlamentinin bir əsrlik keçdiyi şərəfli yol müasir dövlətimizin inkişafında özünəməxsus yer tutur
17:15
21 Sentyabr
Milli Məclisdə Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə təntənəli iclas keçirilib
16:43
21 Sentyabr
İbrahim Əhməd Ömər: Sudan Azərbaycan ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək əzmindədir
16:29
21 Sentyabr
İqtisadiyyat naziri Gəncədə vətəndaşları qəbul edib
16:25
21 Sentyabr
Baş prokuror Quba rayonunda vətəndaşları qəbul edib
16:23
21 Sentyabr
BDU ilə Darüssəlam Qontor Universiteti arasında əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb
16:13
21 Sentyabr
Bəstəkarlar İttifaqı Anarı “Üzeyir Hacıbəyli” medalı ilə təltif edib
16:12
21 Sentyabr
Binəli Yıldırım: Azərbaycanın qazandığı uğurlarda parlamentin böyük rolu var
15:52
21 Sentyabr
Dövlət Aqrar Ticarət Şirkəti ilə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Analitik Mərkəzi arasında əməkdaşlıq memorandumu imzalanacaq
15:36
21 Sentyabr
Jan-Fransua Mansel: Fransa-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafında parlamentlərarası münasibətlər xüsusi rol oynayır
15:34
21 Sentyabr
Dünya şöhrətli Sadhquru Heydər Əliyev Mərkəzində mühazirə deyəcək
15:27
21 Sentyabr
Bob Bləkmən: Demokratik inkişaf nəticəsində Azərbaycan dünyaya açılan bir ölkəyə çevrilib
15:25
21 Sentyabr
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Qazaxda vətəndaşlarla görüşüb
14:35
21 Sentyabr
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində Asiya İnkişaf Bankının nümayəndələri ilə görüş keçirilib
14:32
21 Sentyabr
Bakıda cüdo üzrə dünya çempionatının təntənəli açılış mərasimi keçirilib
14:29
21 Sentyabr
Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Lənkəran şəhərində vətəndaşları qəbul edib
14:27
21 Sentyabr
Polad Bülbüloğlu Mixail Şvıdkoya Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomun təqdim edib
14:23
21 Sentyabr
Dastanbek Cumabekov: Azərbaycan parlamentinin qəbul etdiyi qanunlar ölkənin demokratik inkişafı üçün əsaslı zəmin yaradıb
14:20
21 Sentyabr
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri dörd rayon və şəhərin sakinləri ilə görüşüb
14:18
21 Sentyabr
Mərzuq əl Ğanim: Küveyt Şərq ilə Qərb arasında körpü rolunu oynayan Azərbaycanla əlaqələrin inkişafında maraqlıdır
14:15
21 Sentyabr
ATƏT PA-nın sədri: Azərbaycanın regionda vacib ölkəyə çevrilməsinə parlament də öz töhfəsini verib
14:14
21 Sentyabr
Piter Kropş Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının prezidenti seçilib
14:11
21 Sentyabr
Arif Məlikovun yubileyinə həsr edilmiş elmi sessiya
14:09
21 Sentyabr
Tsveta Karayançeva: Sevindiricidir ki, 100 il sonra müstəqil Azərbaycan müasir dövlət kimi inkişaf edir
13:32
21 Sentyabr
Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edəcək Azərbaycan nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib
13:29
21 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri ilə görüşüb
12:57
21 Sentyabr
Məleykə Abbaszadə: Gələn tədris ili üzrə ali məktəblərə qəbul üçün maksimal bal 700 olacaq
12:37
21 Sentyabr
Zakir Həsənov NATO baş katibinin müavini ilə görüşüb

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA