Ana səhifə »  Dünya »  “Brexit”in Qərb siyasətinə təsiri: üç mövqenin əsas cəhətləri
A+   Yenilə  A-
“Brexit”in Qərb siyasətinə təsiri: üç mövqenin əsas cəhətləri

Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqını tərk etməsi barədə qərarını Qərb analitikləri intensiv surətdə analiz edirlər. Son aylarda ABŞ və Avropanın “beyin mərkəzləri”nin əməkdaşları bu məsələyə ciddi önəm veriblər. Onlar müxtəlif aspektlərdə problemi təhlil edir və müvafiq proqnozlar verirlər. Biz onların sırasından maraqlı hesab etdiyimiz üç mövqeni seçib, təhlil etməyə çalışmışıq. Hətta qısa analizlər belə göstərir ki, “Brexit”, sözün həqiqi mənasında, Qərb siyasi mühitini qarışdırıb. Analitiklər Avropa siyasi şüurunun bir çox özəlliklərini önə çıxarırlar. Məlum olur ki, “Brexit” dərin siyasi-ideoloji və geosiyasi proseslərin birbaşa nəticəsi imiş. Bu prosesdə bütövlükdə Avropa siyasətinin qüsurları öz ifadəsini tapıb. “Brexit”ə bu prizmadan nəzər salmış olsaq, onda kifayət qədər maraqlı və düşündürücü məqamları görə bilərik.
“Antisiyasətin yüksəlişi və populizm”: “Brexit”ə daxildən baxış
Qərb ekspert-analitik mərkəzləri “Brexit”in Avropa İttifaqının (Aİ) siyasi gələcəyinə mümkün təsirlərini təhlil etməkdədirlər. Bu istiqamətdə tədqiqatlar nəinki səngimir, hətta yeni dinamika alır. Mütəxəssislər bu olayın ümumilikdə Avropa üçün nə kimi yeni geosiyasi, hərbi və iqtisadi faktorları önə çəkəcəyi barədə proqnozlarını verirlər. Bu mövzuda “beyin mərkəzləri”nin son dövrlərdə apardıqları analizlərə təhlili yanaşdıqda “Brexit”lə bağlı maraq doğuran geosiyasi özəllikləri görmək olar.
Onların sırasından üç maraqlı mövqeni vurğulamaq olar. Birincisinə görə, “Brexit” özlüyündə siyasi fakt olaraq “populizmin və antisiyasətin yüksəlişinin klassik nümunəsidir” (bax: məs., Ben Wellings, Annmarie Elijah, Emma Vines. Why De Gaulle would applaud Brexit / Australian Institute of International Affairs, 30 iyun 2016). Burada Böyük Britaniya ictimaiyyətinin Aİ-nin sıralarını tərk etmək qərarının sıx bağlı olduğu uzun illər həyata keçirilən siyasətin səmərəsizliyinin dərin köklərinin mövcudluğu ifadə edilib. Bir sözlə, həmin qərar bu günün hadisəsi deyil. Avropa siyasəti məzmunca getdikcə daha populist olur, əhalinin başlıca tələblərini yerinə yetirə bilmir. Siyasi təsisatlar insanların əhval-ruhiyyəsini tuta bilmir.
Müəlliflərin fikrincə, məsələnin mühüm aspekti ikipartiyalı sistemin zamanın şərtlərinə uyğun siyasi mübarizə aparmaq potensialının azalmasından ibarətdir. Faktiki surətdə ikipartiyalı sistem peşəkar səviyyədə bu mənfi tendensiyanın qarşısını ala bilən mövqe nümayiş etdirmir. Əgər İngiltərə siyasi isteblişmenti və parlamenti reallığa uyğun kurs həyata keçirsəydi, “Brexit”ə ehtiyac qalmazdı. Bu mənada “Brexit”in səbəbi yaranmış situasiyadan dərin narazılığı ifadə edir. Söhbət britaniyalıların siyasi ehtiyaclarının peşəkar səviyyədə ödənilməməsindən gedir.
Məsələnin başqa tərəfi Brüsselin siyasi fəaliyyətinin yetərincə səmərəli olmamasına və müasir tələblərə uyğun gəlməməsinə bağlıdır. Aİ daxilində sosial-psixoloji əhval-ruhiyyənin nəbzini uzun müddət düzgün hiss edə bilməyiblər. Belə çıxır ki, “Brexit”, əslində, Qərb siyasətinin zəif aspektlərini üzə çıxarıb. Bu cür vəziyyət müəyyən mənada təşkilat daxilində siyasi-ideoloji qeyri-müəyyənliyin varlığını təsdiqləməkdədir.
Onda reallıqda proseslərin “Brexit”lə bitmədiyi, əksinə, daha vacib hadisələrin başladığını demək olar. Avstraliyalı müəlliflərin mövqelərinin ən maraqlı aspekti bundan ibarətdir. Çünki əgər başqa dövlətlər həm Böyük Britaniya, həm də Aİ ilə münasibətləri bu məqamı diqqətə alaraq quracaqlarsa, həqiqi mənada geosiyasi mühitdə əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verə bilər.
Geriyə dönüş: Qordonun tərs sualı
Maraq doğuran ikinci mövqe “Council on Foreign Relations” (Beynəlxalq Münasibətlər Şurası) adlı tədqiqat təşkilatının eksperti Filip Qordon tərəfindən ifadə olunub. O, “Brexit”i fərqli müstəvidən təhlil edir. F.Qordon “Britaniya Aİ-də necə qalacaq?” sualını qoyur (bax: Philip Gordon. How Britain Stays in the EU / “Politico Magazine”, 30 iyun 2016).
Müəllif hesab edir ki, səsvermənin nəticəsi hələlik “Brexit”in dönməz proses olması demək deyil. Britaniya cəmiyyəti müəyyən məqamda mövqeyini dəyişə bilər. Bu, ölkənin Aİ-dən çıxması ilə bağlı iki il müddətində aparılacaq danışıqlar zamanı aydın ola bilər. Mümkündür ki, britaniyalılar təşkilatdan çıxmaqla hansı problemlərlə üzləşəcəklərini anladıqdan sonra Devid Kemeronun 2016-cı ilin fevralında qoyduğu şərtlər daxilində Avropa İttifaqında qalmağa üstünlük versinlər. Məhz onda ingilislər “həqiqi mənada “Brexit” nə deməkdir?” sualına cavab verə bilərlər (bax: əvvəlki mənbəyə).
F.Qordona görə, bu səbəbdən “Brexit” “qeyri-müəyyənliklər içində batır” (bax: əvvəlki mənbəyə). O, süründürməçi xarakter alıb, uzun müddət davam etsə, yuxarıda qaldırılmış “Britaniya Aİ-də necə qalacaq?” sualı mütləq meydana çıxarılacaq. Buna Brüsselin hansı reaksiya verəcəyini demək çətindir. Lakin “Brexit”in bu cür qiymətləndirilməsi Avropa siyasi şüurunda onunla bağlı fikirlərin dəyişməkdə olduğunu göstərir.
Maraqlıdır ki, F.Qordon hər bir halda Britaniyanın təşkilatdan çıxmasının süründürməçi və uzunmüddətli proses olacağını düşünür. Burada Fransa, Almaniya və Amerikada hakimiyyətə kimlərin gələcəyinin də təsiri olacaq (bax: əvvəlki mənbəyə).
Güclü faktorlardan biri Britaniyanın yeni şərtlər daxilində Avropa bazarına müdaxiləsi ilə əlaqəlidir. Brüssel London üçün güzəştli şərait yaratmağa elə də maraq göstərmir. Lakin İngiltərə Avropa bazarlarına lazımi səviyyədə daxil ola bilməsə, onun iqtisadi və geosiyasi statusu haqqında birmənalı fikir bildirmək çətin olacaq. Konkret deyilsə, britaniyalıların ümid etdikləri daha yüksək geosiyasi mövqeyə nail olma istəyi qarşısında ciddi əngəllər çıxacaq. Həmin kontekstdə F.Qordon Şotlandiyanın da tutacağı mövqeyə əhəmiyyət verir.
Bunlardan belə nəticə çıxarmaq olar ki, bir sıra Qərb mütəxəssisləri “Brexit”in bütövlükdə Avropa siyasətini qeyri-müəyyənliklərin və risklərin kəsişdiyi bir nöqtəyə apara biləcəyi qənaətindədirlər. Bu, təşkilatın taleyində həlledici seçim anı ola bilər. O cümlədən London yenidən Aİ üzvlüyünə can atar. Heç şübhəsiz, bu variantda Avropa İttifaqının siyasi cəlbediciliyinin artmasına inam ifadə olunmaqdadır.
Bunun reallığa çevrilməsi isə ekspertin vurğuladığı kimi, Britaniya və Aİ-nin xarici siyasətinin kəsişə biləcəyi nöqtədən və strateji seçimdən asılı olacaq. Bu da kifayət qədər mürəkkəb şəraitdə qərar qəbul etmək anlamına gəlir. Bizim diqqət yetirmək istədiyimiz üçüncü mövqe də bu kontekstdə əhəmiyyətli məqamları üzə çıxarır.
Silah ixracatı: “Brexit” Aİ-nin mövqeyini zəiflədirmi?
Üçüncü mövqe Stokholm Sülh Problemlərinin Tədqiqi İnstitutunun silahlara nəzarət proqramının həmdirektoru Mark Bromley tərəfindən irəli sürülüb. O, “Brexit”in Avropa siyasi-hərbi strukturuna silahlara nəzarət və onların ticarəti qaydaları müstəvisində nəzər salır (bax: Mark Bromley. Brexit and export controls: Entering uncharted waters / Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), 1 iyul 2016). Ekspertin fikrincə, Britaniyanın Aİ-ni tərk etməsi beynəlxalq miqyasda silah ixracatına nəzarəti zəiflədəcək. Bu baxımdan Aİ-nin BMT Təhlükəsizlik Şurasında yalnız bir təmsilçisinin (Fransanın) qalması problemin həllinə mənfi təsir göstərəcək. Çünki bütün məsələlərdə olduğu kimi, silah ixracatı kimi vacib məsələdə də BMT TŞ-də Aİ-nin mövqeyini müdafiə etmək çətinləşəcək.
Burada müəllifin üstündən sükutla keçdiyi bir məqam gözə çarpır. Məsələ ondan ibarətdir ki, BMT TŞ-də daimi üzvlər fəaliyyətlərində ədalət və balanslılıq prinsipinə deyil, öz korporativ maraqlarını müdafiə etməyə üstünlük verirlər. Bu halda da qərbli ekspertləri, ümumiyyətlə, silahsızlaşma deyil, Aİ-nin beynəlxalq aləmdə mövqeyinin zəifləməsi ehtimalı narahat edir.
Aİ ölkələrinin silahların ixracatına nəzarəti məsələsi də bu aspektdə nəzərdən keçirilir. O cümlədən Britaniyanın Səudiyyə Ərəbistanına silah satmasına Avropa İttifaqının nəzarət edə bilməməsi daha mürəkkəb vəziyyət yarada bilər. M.Bromley hesab edir ki, Ər-Riyadın yeni təkmil silahlar əldə etməsi Yaxın Şərqdə qüvvələr balansını poza bilər ki, bu da ümumən Qərbin geosiyasi maraqlarına uyğun deyil.
Bunların yekunu olaraq, Aİ-nin silah ixracatına vahid nəzarət sistemi yarada bilməsinə böyük şübhələrlə yanaşılır. Britaniya da öz maraqlarına uyğun hərəkət edərək Brüsselə hansısa hesabat vermək fikrinə düşməyəcək. Londonun bu nümunəsi təşkilatın digər üzvlərini də cəsarətləndirə bilər. Həmin prosesi çox təhlükəli hesab edən ekspert onun bütövlükdə Qərb geosiyasi mühitinə mənfi təsir göstərəcəyini proqnozlaşdırır. Vəziyyət elə həddə çata bilər ki, Aİ-nin özündə təhlükəsizliyin təminində xaotik durum yaranar. Xüsusilə Yaxın Şərq ölkələrinin sürətli silahlandırılması bumeranq effekti verər.
Beləliklə, “Brexit”in bütövlükdə Qərbin geosiyasi vəziyyətinə mümkün təsirləri hələ də analitiklərin maraq dairəsindədir. Son dövrlərdə ekspertlərin apardıqları təhlillər göstərir ki, həmin məsələ ilə bağlı mövqelər fərqlidir. Lakin bədbin tonda fikirlər üstünlük təşkil edir. Əksər mütəxəssislər “Brexit”in Aİ-yə böyük zərər yetirəcəyini, ümumən geosiyasi və hərbi proseslərə Qərb tərəfindən nəzarətin zəifləyəcəyini proqnozlaşdırırlar. Lakin o da maraqlıdır ki, bütün bunların səbəbini ekspertlər daha çox Aİ-nin daxilində gedən siyasi-ideoloji proseslərdə görürlər.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  16980  |  
  • Tarix:  02-02-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Prezident İlham Əliyevdən sosial sahədə daha bir inqilabi addım

19 İyun 22:48
Yaponiya İmperatorunun taxta çıxması münasibətilə Bakıda ziyafət təşkil olunub
19 İyun 22:46
Təhsil naziri Ceyhun Bayramov: Prezidentin sərəncamları təhsilə göstərilən qayğının daha bir təzahürüdür
19 İyun 22:38
Vaşinqtonda Azərbaycan ilə ABŞ arasındakı ikitərəfli əlaqələr müzakirə edilib
19 İyun 21:49
Bolqarıstan Respublikası Xalq Məclisinin sədri Azərbaycana səfərə gəlib
19 İyun 21:11
Belqradda İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunmuş elmi simpozium keçirilib
19 İyun 21:03
Vyanada "Dinlərarası və sivilizasiyalararası əməkdaşlıqdan bəşəri həmrəyliyə" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib
19 İyun 19:45
Ümumdünya Qaçqınlar Gününə həsr olunmuş “Gənclərin inteqrasiya və fəallığa təşviqi” adlı festival keçirilib
19 İyun 19:42
Avropa Oyunları qitədə ən mühüm idman hadisələrindən birinə çevriləcək
19 İyun 19:35
Beynəlxalq Qəzetçilər Cəmiyyətinin baş direktoru Mətbuat Şurasında olub
19 İyun 19:32
Mədəniyyət Nazirliyinin kollegiya iclası keçirilib
19 İyun 19:27
Baş prokuror Türkiyənin Baş Ombudsmanı ilə görüşüb
19 İyun 19:23
Ölkə əhalisinin sayı 0,3 faiz artaraq 10006149 nəfərə çatıb
19 İyun 19:21
Yaxın Şərq: dörd istiqamətdə geosiyasi gərginlik
19 İyun 17:42
Ümumqoşun poliqonunda təlim keçirilib
19 İyun 17:41
Vüqar Rəhimzadə: Möhtərəm Prezidentimizin təqdim etdiyi yeni sosial paket inqilabi addımların növbəti mərhələsidir
19 İyun 17:39
Sona Əliyeva: Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu siyasət nəticəsində əhalinin sosial rifahı davamlı olaraq yüksəlir
19 İyun 17:18
Sevinc Fətəliyeva: Prezident İlham Əliyevin siyasətində əhalinin sosial müdafiəsinin davamlı olaraq gücləndirilməsi daim diqqət mərkəzindədir
19 İyun 17:17
Madrid şəhərində keçirilən beynəlxalq xeyriyyə tədbirində ölkəmiz də təmsil olunub
19 İyun 17:05
Ümumdünya Turizm Təşkilatının sessiya iştirakçılarına ölkəmizin turizm potensialı tanıdılır
19 İyun 17:02
ADU son iki ildə qazandığı uğurlara görə fəxri diploma layiq görülüb
19 İyun 16:58
Azərbaycan məhsullarının ixrac coğrafiyası genişlənir
19 İyun 16:43
Elman Nəsirov: Son sərəncamlar bir daha göstərdi ki, Prezidentin siyasətinin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşının rifahı dayanır
19 İyun 16:23
Artilleriyaçılarla komandir toplanışı keçirilib
19 İyun 16:14
Sahibə Qafarova: Azərbaycanda əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi siyasəti ardıcıl xarakter daşıyır
19 İyun 16:07
“Bakı 2019” Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı diplomatik brifinqə ev sahibliyi edib
19 İyun 15:45
Cenevrədə “CANSO 2020: BAKU” tədbirinin rəsmi təqdimatı keçirilib
19 İyun 15:36
Elçin Quliyev: Böyük sosial layihələrin reallaşdırılması Prezident İlham Əliyevin güclü siyasi iradəsinə əsaslanır
19 İyun 15:28
Ekspert: Minimum əməkhaqqının artırılması iqtisadi və sosial islahatlarla bağlı siyasətin davamlılığını təsdiqləyir
19 İyun 15:22
Xanlar Fətiyev: İkinci sosial paketin müsbət nəticələri bütün ailələrdə hiss olunacaq
19 İyun 15:02
Energetika Nazirliyi Yaponiya şirkəti ilə anlaşma memorandumu imzalayıb
19 İyun 14:44
Əli Əhmədov: Azərbaycan vətəndaşını daha yüksək rifah gözləyir
19 İyun 14:42
Azərbaycan səfiri etimadnaməsini Bəhreynin Kralına təqdim edib
19 İyun 14:32
Anar Əliyev: Həyata keçirilən sosial siyasətin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı durur
19 İyun 14:20
Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin iclası keçirilib
19 İyun 14:13
Ceyhun Bayramov: Azərbaycanda təhsil sahəsində aparılan islahatlar öz müsbət nəticələrini verir
19 İyun 14:10
Müdafiə naziri: Tabeliyinizdə olan şəxsi heyəti Vətənə sevgi və düşmənə nifrət ruhunda tərbiyə etməlisiniz
19 İyun 14:06
Parisdə Azərbaycan-UNESKO əməkdaşlığı müzakirə olunub
19 İyun 14:04
Elsevər Ağayev: Son 15 ildə Azərbaycanda ana və uşaq ölümü azalıb
19 İyun 14:00
Dağlıq Qarabağda münaqişənin gedişində itkin düşmüş Azərbaycan vətəndaşlarının taleyi BMT-nin diqqət mərkəzində qalır
19 İyun 13:30
Azərbaycanla İran və İndoneziya arasında əmək, məşğulluq, sosial müdafiə sahəsində gələcək əməkdaşlığa dair fikir mübadiləsi aparılıb
19 İyun 13:27
Pensiyanın minimum məbləği 200 manata çatdırılır və artım 660 min pensiyaçını əhatə edəcək
19 İyun 13:23
Aydın Hüseynov: Son sərəncamlar əhalinin rifahının yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan inqilabi addımların davamıdır
19 İyun 12:48
Belqradda İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunmuş tədbirlər davam edir
19 İyun 12:42
Vüsal Qasımlı: Prezidentin imzaladığı yeni sosial paket 2 milyondan çox insanı əhatə edəcək
19 İyun 12:35
Dövlət büdcəsindən maliyyələşən bir sıra təşkilatlarda çalışanların maaşı 40 faiz artırılıb
19 İyun 12:32
Hadi Rəcəbli: İmzalanan hər bir sərəncam Azərbaycan vətəndaşının rifahının yaxşılaşmasına yönəlib
19 İyun 12:23
Prezident İlham Əliyevin əhalinin rifahının yüksəldilməsi istiqamətində inqilabi addımları davam edir
19 İyun 12:17
Yeni Sərəncam 160 minə yaxın müəllimin rifahına mühüm dəstəkdir
19 İyun 12:05
UNEC-də “Universitet-dövlət-sənaye platforması” çərçivəsində forum keçirilib
19 İyun 11:59
Tahir Süleymanov: Bu gün Azərbaycan sözün əsl mənasında rifah dövlətidir
19 İyun 11:56
İngilis dilində təqdimat müsabiqəsi keçirilib
19 İyun 11:53
Hikmət Şikarov: İmzalanan fərman və sərəncamlar insan amilinin dövlət başçısının uğurlu siyasətinin mərkəzində dayandığını bir daha təsdiq edir
19 İyun 11:20
Tahir Mirkişili: Prezident “Azərbaycanda dövlət siyasətinin mərkəzində insan amili dayanır” tezisini bir daha təsdiq etdi
19 İyun 11:09
Azərbaycanla BƏT arasında əməkdaşlıq gündəliyinin daha da genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub
19 İyun 11:05
Nazir müavini: Beş ayda qeyri-neft ixracı 18 faizədək artıb
19 İyun 10:56
Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Ramiz Mehdiyev təhlükəsizlik məsələləri üzrə beynəlxalq görüşdə iştirak edib
19 İyun 10:50
Sədaqət Vəliyeva: Azərbaycanda sosial sahədə inqilabi addımların növbəti mərhələsi başlanır
19 İyun 10:48
Ermənistan ordusu iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə atəşkəs rejimini 19 dəfə pozub
19 İyun 10:47
Minimum əməkhaqqının artımı birbaşa olaraq 950 min nəfəri əhatə edəcək
19 İyun 10:41
Türkiyənin Azərbaycandakı səfiri: Azərbaycandan Türkiyəyə gedəcək turistlərin sayında artım gözlənilir
19 İyun 10:40
İcma sədri: Danışıqlar Azərbaycan və Ermənistan rəhbərliyi tərəfindən davam etdirilir, icmalar maraqlı tərəf kimi prosesi izləyir
19 İyun 09:53
Prezident İlham Əliyevdən sosial sahədə daha bir inqilabi addım
19 İyun 09:45
II Avropa Oyunlarında iştirak edəcək Azərbaycan idmançıları Minskə yola salınıb
19 İyun 09:42
Azərbaycan nümayəndə heyəti Vyanada Avstriya hökumətinin və parlamentinin üzvləri ilə görüşüb
19 İyun 09:35
Akademik Zərifə Əliyeva adına Lisey ölkəmizin təhsil uğurları ilə seçilən məktəblərindən biridir
19 İyun 09:33
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə mövqeyinin daha da möhkəmlənməsini təmin edir
19 İyun 09:31
YAP təkcə ölkəmizin deyil, regionun ən güclü siyasi təşkilatıdır
19 İyun 09:30
Bakıda “İnvaziv diaqnostika və müalicə: Bu gündən sabaha” adlı beynəlxalq konfrans keçirilib
19 İyun 09:28
YAP Səbail rayon təşkilatı “Pedaqoqlar” ərazi ilk partiya təşkilatının İdarə Heyətinin iclası keçirilib
19 İyun 09:20
Azərbaycanda baramaçılığın inkişaf etdirilməsi ilə bağlı həyata keçirilən tədbirlər öz bəhrəsini verməkdədir

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+28 +32
gecə+20 +24