Ana səhifə »  Dünya »  Soçi müzakirələri: Putinin iki ciddi addımı və üç mümkün ssenari
A+   Yenilə  A-
Soçi müzakirələri: Putinin iki ciddi addımı və üç mümkün ssenari

Amerika Prezidentinin müxtəlif sərt bəyanatlar verdiyi bir zamanda Rusiya dövlət başçısı geosiyasi əhəmiyyətli iki ciddi addım atıb. Vladimir Putin Soçidə əvvəlcə Angela Merkel, bir neçə gün sonra isə Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşüb. Hər iki liderlə Yaxın Şərq və Avrasiya üçün əhəmiyyəti olan məsələlər müzakirə edilib. Almaniya ilə əməkdaşlıq hələlik ciddi maneələrlə üzləşirsə, ekspertlər Rusiya-Türkiyə əlaqələrinin inkişaf imkanlarına ciddi qiymət verirlər. Soçidə Putin-Ərdoğan görüşünün geniş məsələləri əhatə etdiyi və tərəflərin nikbin olduğu bildirilir. İki liderin danışıqları bütövlükdə regionda yeni geosiyasi proseslərə təkan verə bilər. Bu baxımdan məsələnin bu tərəfi üzərində bir qədər geniş dayanmaq istərdik.
Geosiyasi zərurət: Ankara-Moskva xəttində hərarət artır
Ekspertlər Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Soçi görüşünün böyük geosiyasi əhəmiyyətinin olduğunu vurğulayırlar. Onlar iki ölkənin geniş sahədə əməkdaşlığı yeni səviyyəyə yüksəldəcəyinə, iqtisadi-ticari, energetik sferalarla yanaşı, müdafiə sənayesi üzrə də əlaqələrini dərinləşdirəcəyinə inanırlar. Məsələnin bu tərəfi Türkiyənin NATO-nun üzvü olması səbəbindən xeyli düşündürücüdür. Ancaq müasir geosiyasətdə artıq təəccübləndirici bir şeyin qalmadığı da faktdır. Bu günə qədər əməkdaşlığı olmayan ölkələr arasında belə dost münasibət yarana bilir və əksinə, köhnə dostlar ayrılırlar.
Buna misal olaraq Türkiyə-Avropa İttifaqı münasibətlərini göstərmək olar. Ankara bəyan edib ki, yeni müzakirə fəsilləri açılmasa, Aİ ilə vidalaşacaq. Brüssel də öz növbəsində yeni fəsillərin açılmasından söhbət getmədiyini vurğulayıb. Belə çıxır ki, Türkiyə, həqiqətən də, Aİ-dən uzaqlaşa bilər. Bunun fonunda ekspertlər Rusiya-Türkiyə müttəfiqliyi ehtimalının yüksəldiyindən danışırlar.
Burada Amerika faktorunu ayrıca vurğulamaq gərəkdir. Məsələ ondan ibarətdir ki, Donald Trampın ABŞ-ı müttəfiqləri ilə daha yaxın edə biləcək gücdə olmadığı getdikcə daha aydın olur. Onun siyasəti o dərəcədə dağınıqdır ki, əsas məqsədin nədən ibarət olduğunu ekspertlər müəyyənləşdirə bilmirlər. Bir az əvvəl Şimali Koreyanı hədələyən D.Tramp indi Kim Çen Inı görüşə dəvət edir. Başqa tərəfdən, yeni silahların hazırlanması üçün 1 trilyon ABŞ dolları miqdarında vəsait ayırır. Belə görünür ki, Amerika silahlanma yarışını yeni səviyyəyə qaldırır.
Təbii ki, bu kimi hadisələrə dünyanın digər böyük dövlətləri reaksiya verəcəklər. O cümlədən Rusiya və Türkiyə müəyyən addımlar atmalıdırlar. Onu da vurğulayaq ki, V.Putin R.T.Ərdoğandan öncə A.Merkel ilə görüşüb. Almaniya ilə Rusiya arasında münasibətlər heç də ürəkaçan deyil. Soçidə tərəflər Suriya, Liviya, Əfqanıstan məsələlərini müzakirə ediblər. Ayrıca, Ukraynadakı duruma münasibət bildirilib. Bu məsələlərin heç biri üzrə ortaq nəticəyə gəlinməyib. Hətta A.Merkel insan haqları ilə bağlı V.Putinə iradlarını da bildirib.
Bunların fonunda Ərdoğan-Putin müzakirələrinin bütövlükdə qlobal səviyyədə müəyyən təsiri ola biləcəyi nəticəsini çıxarmaq mümkündür. Əslində, V.Putin buna işarə edib. O deyib ki, hazırda Rusiya-Türkiyə münasibətləri xüsusi status alıb. Türkiyə Prezidenti də görüşdən sonra mətbuata verdiyi açıqlamada iki ölkənin atdığı addımların Yaxın Şərqin taleyini dəyişə biləcəyini ayrıca vurğulayıb. Bu, kifayət qədər ciddi hadisədir. İndiyə qədər Türkiyə ilə Rusiya arasında əməkdaşlığın bu səviyyədə qənaətlər əldə etməyə imkan vermədiyi məlumdur. Deməli, ölkə başçıları dünya siyasətində qüvvələr nisbətini dəyişə biləcək addımlar atmağa hazırlaşırlar. Rusiya Prezidentinin dedikləri də bu tezisin əsaslı olduğunu təsdiqləyir.
V.Putin R.T.Ərdoğanla beynəlxalq vəziyyətin aktual və kəskin problemlərini müzakirə etdiklərini, o cümlədən Suriya məsələsi ilə bağlı fikir mübadiləsi apardıqlarını bildirib. Bir çox istiqamətlərdə Ərdoğanla birlikdə addımlar atdıqlarını ifadə edən V.Putin bunların əhəmiyyətinin yüksək olmasına da işarə edib, eyni zamanda, prezidentlərin atacağı addımların parlamentdə müzakirəsi zərurətini də vurğulayıb.
Ekspertlər bu fikirlərdən belə qənaətə gəlirlər ki, söhbət strateji təsirli tədbirlərin həyata keçirilməsindən gedir. O cümlədən hərbi sahədə tərəflər arasında aparılan danışıqların geniş sahələri əhatə etdiyi vurğulanır. Bu kontekstdə ekspertlər Türkiyənin S-400-ləri alması məsələsini xüsusi qeyd edirlər. Ankara bu məsələ ilə bağlı danışıqların finişə yaxınlaşdığını artıq bəyan edib. Rusiyalı mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu, blef deyil və hər iki dövlət hərbi əməkdaşlıqda maraqlıdır. Ayrıca, Türkiyə NATO-nun əsas üzvlərindən biri olduğundan, Moskva üçün onunla hərbi əməkdaşlıq olduqca vacibdir.
Üç ssenari: yeni qüvvələr nisbətinə doğru
Maraqlıdır ki, indi rusiyalı mütəxəssislər Türkiyənin hərbi sahədə ciddi fəaliyyət göstərdiyini və yeni silahlar istehsal etdiyini vurğulayırlar. Xüsusilə zirehlər, radiolokasiya sistemləri və qırıcı təyyarələr sahəsində Ankaranın uğurlar əldə etdiyinə diqqət çəkirlər. Bu, o deməkdir ki, Türkiyənin hərbi sənayesi Rusiya ilə birgə yeni silah istehsalı üçün tamamilə yararlıdır. Lakin bunun üçün əlverişli siyasi mühit olmalıdır.
Problemin çox vacib tərəfi də məhz bundan ibarətdir. Xüsusilə Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz üzrə Ankara ilə Moskvanın ortaq mövqeyə gəlməsi zəruridir. Hazırda Rusiya Suriyada Bəşər Əsədə ciddi dəstək verir, eyni zamanda, PYD ilə əlaqələrini də gücləndirir. Türkiyə isə PYD-ni terror təşkilatı kimi tanıyaraq, onunla hər hansı əməkdaşlığı qəbul etmir. Faktiki olaraq, Suriyanın Türkiyə ilə sərhədində Dəməşqin deyil, PYD-nin bayrağını sancıblar. Ankara bəyan edir ki, indiki hədəfi Münbicdir. Bunun üçün Afrin də azad olunmalıdır. Ancaq Rusiyanın Afrində, Amerikanın isə Münbicdə hərbi qüvvələri var.
Paralel olaraq, Amerika Rakka əməliyyatında kürd silahlı qrupları ilə əməkdaşlığını genişləndirir. Onlar bəzən nümayişkaranə şəkildə Türkiyəyə qarşı hərbi güc göstərirlər. Bunlara baxmayaraq, Türkiyə ordusu Sincardakı PKK mövqelərini və Suriyadakı kürd qruplarını bombalayıb. Buna Vaşinqton və Moskva etiraz etsə də, Prezident R.T.Ərdoğan son çıxışlarının birində bəyan etdi ki, indi əsas məqsəd Münbici azad etməkdir.
Bunlar onu göstərir ki, Suriya ilə İraqda ABŞ, Rusiya və Türkiyə arasında gərgin mübarizə gedir. Ankaranın güzəştə getmək fikri yoxdur. Amerikalılar isə kürd radikal qruplarından əl çəkmirlər. Moskva həm Ankara, həm də PYD ilə işləməyə çalışır. Etiraf etmək lazımdır ki, kifayət qədər mürəkkəb və dolaşıq vəziyyətdir. Bunun fonunda Putinlə Ərdoğanın Soçi görüşündə hansı konkret pozitiv nəticələr ola bilər?
Şübhə yoxdur ki, hazırkı qlobal geosiyasi vəziyyətdə Rusiya ilə Türkiyə əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmalıdırlar. Onlar Avrasiya coğrafiyasında böyük dövlətlərdirlər. Həm də onların Yaxın Şərq, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarında ortaq maraqları az deyil. Hər ikisinə qarşı Qərbin mövqeyi səmimi deyil. Deməli, Moskva və Ankara anlaşmağa məhkumdurlar. Əsas məsələ onların nə dərəcədə ortaq mövqeyə gələ bilməsindədir. Burada üç ssenari ola bilər.
Birincisi, Türkiyə ilə Rusiya strateji müttəfiqlik səviyyəsinə keçə bilərlər. Bu, yuxarıda vurğuladığımız üç regionda geosiyasi dinamikaya yeni tarazlıq verə bilər. Əsrlərdir geniş geosiyasi ərazidə özünü göstərən bir çox ixtilafların kökü kəsilə bilər.
İkincisi, Avrasiyanın iki böyük dövləti əməkdaşlığı inkişaf etdirər, ancaq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldə bilməz. Bu ssenaridə Yaxın Şərq və Qafqazda müəyyən fikir ayrılığı qala bilər ki, bu da münaqişələrin həllində ciddi əngələ çevrilər. O halda hər iki dövlət daha çox öz maraqları çərçivəsində hərəkət edəcək, strateji məsələlərdə isə aralarında ziddiyyət daha da kəskinləşə bilər.
Üçüncüsü, Moskva və Ankara keçmişin təsirlərindən və hazırda güddükləri maraqlardan yaxa qurtara bilməzlər, onların danışıqları söz səviyyəsində qalar. Bu halda Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda gərgin geosiyasi vəziyyət davam edə bilər, münaqişələrin həlli imkanları minimuma enər. Sonuncu ssenari hər iki ölkəyə xeyir verməz.
Əvvəlki iki ssenaridən biri daha real görünür. Hətta strateji müttəfiqlik belə yarana bilər. Bu ssenaridə Azərbaycan üçün də əlverişli geosiyasi dividendlər meydana gələ bilər. Gözləmək olar ki, Vladimir Putin və Rəcəb Tayyib Ərdoğan bütövlükdə regionun maraqlarını daha üstün tutacaqlar və Soçidə verilən bəyanatlardakı fikirlər reallaşacaq. Buna geosiyasi şərtlər tam imkan verir.
Newtimes.az

 
  • Oxunub:  21990  |  
  • Tarix:  24-05-2017  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan iqtisadi və siyasi cəhətdən tam müstəqil ölkədir

20 Aprel 18:49
Milli Məclisin deputatı Ukraynada bir sıra görüşlərdə iştirak edib
20 Aprel 18:48
Elektron Xidmətlərin Təşviqi üzrə İctimai Şuranın növbəti toplantısı keçirilib
20 Aprel 18:19
Aşıq sənətinin UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil olmasının 10 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilib
20 Aprel 18:15
Balaxanı Tullantıların Zərərsizləşdirilməsi Poliqonunda indiyədək 12 mindən artıq ağac əkilib
20 Aprel 18:00
“Heydər Əliyev siyasi məktəbini öyrənirik” gənc liderlər proqramının icrasına başlanılıb
20 Aprel 17:55
Qobustan qoruğunda “açıq qapı” günü təşkil olunub
20 Aprel 17:53
“Olimpsport” jurnalının fəaliyyətə başlamasının 10 illik yubileyi qeyd olunub
20 Aprel 17:47
Rəşid Behbudov adına Azərbaycan Dövlət Mahnı Teatrında “Kitabın işığın olsun” adlı tədbir keçirilib
20 Aprel 17:44
Milli Məclisin deputatı sağlam qidalanma ilə bağlı regional simpoziumda iştirak edəcək
20 Aprel 17:40
Bəstəkarlıq təhsili almış ilk azərbaycanlı qadın Ədilə Hüseynzadəyə həsr edilən kitabın təqdimatı olub
20 Aprel 17:36
Brüsseldə NATO Parlament Assambleyasının 100-cü Rouz-Rout seminarı keçiriləcək
20 Aprel 17:33
Seçenov Universitetinin Bakı filialında “Açıq qapı” günü keçirilib
20 Aprel 17:30
Gömrük sistemində həyata keçirilən islahatlarla bağlı məlumat verilib
20 Aprel 16:27
Erl Litzenberqer: Amerikada təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin sayının ildən-ilə artmasından qürur duyuruq
20 Aprel 16:19
YAP-ın təşkilatçılığı ilə Şəki şəhərində “Uğurlu sosial siyasətin yeni hədəfləri” mövzusunda regional müşavirə keçirilib
20 Aprel 15:54
Baş nazirin müavini Əli Əhmədov: Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasətin əsas qayəsini insanların rifahının yaxşılaşdırılması təşkil edir
20 Aprel 15:25
Səfir: ABŞ Azərbaycanda aparılan islahatları dəstəkləyirik
20 Aprel 15:03
Əli Əhmədov: Azərbaycanda mövcud olan sabitlik insanların həyatı üçün böyük sərvətdir
20 Aprel 14:33
Türkiyə universitetləri ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın inklüziv inkişafı barədə elmi ictimaiyyəti məlumatlandırmağa geniş imkanlar yaradır
20 Aprel 14:20
Professor Akkan Suver: Elmira Axundovanın əsərləri ulu öndər Heydər Əliyev ideyalarını dərindən mənimsəmək üçün əsaslı vəsaitdir
20 Aprel 14:19
Daxili işlər nazirinin birinci müavini Qubada vətəndaşların qəbulunu keçirib
20 Aprel 14:11
YAP-ın təşkilatçılığı ilə Şəkidə “Uğurlu sosial siyasətin yeni hədəfləri” mövzusunda müşavirə keçirilir
20 Aprel 14:06
Azərbaycan-Fransız Universitetinin gələcək superkompüterinin təqdimatı olub
20 Aprel 14:02
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndələri əsgərlərlə görüşüblər
20 Aprel 13:53
Rauf Əliyev: Qarşıda duran bütün vəzifələr müvəffəqiyyətlə həyata keçiriləcək
20 Aprel 13:45
Baş nazirin müavini Əli Əhmədov Şəki şəhərində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət edib
20 Aprel 13:17
Hikmət Babaoğlu: Mürəkkəb beynəlxalq və regional şərtlər daxilində ölkəmizin əldə etdiyi uğurlar anti-Azərbaycan şəbəkəni ciddi narahat edir
20 Aprel 13:07
Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzi publik hüquqi şəxsin strukturu təsdiqlənib
20 Aprel 13:03
YAP rayon təşkilatlarında görülən işlər və qarşıda duran vəzifələr müzakirə edilib
20 Aprel 12:59
Cavid Osmanov: Enerji sektorunda uğurlarımız davamlıdır
20 Aprel 12:57
Qadınlar İKT-də Beynəlxalq Gününə həsr olunan elmi-praktik konfrans təşkil ediləcək
20 Aprel 12:55
Sona Əliyeva: Azərbaycan reallığında birgəyaşayış nümunəsi dünya üçün örnəkdir
20 Aprel 12:50
Azərbaycan və Rusiya arasında pensiya təminatı sahəsində müqavilə layihəsi hazırlanır
20 Aprel 12:48
Tahir Rzayev: Bu gün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində ölkəmizdə davamlı addımlar atılır
20 Aprel 11:08
“Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları” təsdiq edilib
20 Aprel 10:58
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə ikinci “AGF Junior Trophy” beynəlxalq turniri başlayıb
20 Aprel 10:49
Elçin Əhmədov: Anti-Azərbaycan qüvvələrin ölkəmizə təzyiq göstərmək, onu öz yolundan döndərmək cəhdləri əbəsdir
20 Aprel 10:44
Hanoyda OANA İcraiyyə Komitəsinin 44-cü iclası başa çatıb
20 Aprel 10:41
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub
20 Aprel 10:32
Azərbaycan iqtisadi və siyasi cəhətdən tam müstəqil ölkədir
20 Aprel 10:30
Sağlamlıq imkanları məhdud uşaq və gənclərin, sosial müəssisə sakinlərinin sərgisi təşkil olunub
20 Aprel 10:28
Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəliklərin rəhbərləri Şamaxıya səfər ediblər
20 Aprel 10:26
Masallıda “Milli aktyorluq məktəbi” mövzusunda keçirilən mühazirə maraqla qarşılanıb
20 Aprel 10:22
YAP Səbail rayon təşkilatında Könüllülər Birliyinin təqdimatı keçirilib
20 Aprel 10:21
YAP Qubadlı rayon təşkilatı Gənclər Birliyinin V konfransı keçirilib
20 Aprel 10:16
Anti-Azərbaycan dairələr tərəfindən ölkəmizə qarşı aparılan “qara piar” kampaniyası heç bir nəticə verməyəcək
20 Aprel 10:13
BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun keçirdiyi beynəlxalq konfransın əsərləri “Clarivate Analytics”də yerləşdirilib
20 Aprel 10:11
“France-24” kanalının saytında Naftalan nefti haqqında məqalə verilib
20 Aprel 10:10
“Nar” korporativ müştərilərinə ödənişsiz MiFi cihazını təqdim edir
20 Aprel 10:09
Azərbaycanın regionlarında əhalinin su təchizatının yaxşılaşdırılması diqqət mərkəzində saxlanılır
19 Aprel 21:36
İstanbulda Türkiyə-Azərbaycan-Türkmənistan enerji əməkdaşlığı müzakirə edilib
19 Aprel 21:33
Peşə təhsili pilləsinin bir səviyyəsindən növbəti səviyyəsinə keçid qaydası təsdiqlənib
19 Aprel 21:28
Bakı Dövlət Universitetinin Nizamnaməsi təsdiq edilib
19 Aprel 21:23
Azərbaycan “Equinor” üçün mühüm ölkədir
19 Aprel 21:17
Bakıda İran Ticarət Mərkəzi açılıb
19 Aprel 21:04
Anar Bağırov: Vəkilliyə qəbulla bağlı namizədlər üçün hər cür şərait yaradılıb
19 Aprel 21:01
Gənclər Fondunun yenilənmiş veb-səhifəsinin təqdimatı olub
19 Aprel 20:55
Bakı Metropolitenində Ümumdünya Əməyin Mühafizəsi Gününə həsr olunmuş seminar keçirilib
19 Aprel 20:53
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
19 Aprel 20:50
Bakıda “Qədim mətnlər və klassik mənbələr erməniçilik saxtakarlıqlarını və uydurmalarını ifşa edir” mövzusunda konfrans keçirilib
19 Aprel 20:45
Vüqar Rəhimzadə: Ölkəmizin uğurlu inkişafı antiazərbaycan qüvvələrin və “5-ci kolon”un çirkin kampaniyasına tutarlı cavabdır
19 Aprel 20:40
Mərakeş qəzeti Azərbaycanın əhalisinin sayının 10 milyona çatmasından bəhs edir
19 Aprel 20:37
Elçin Mirzəbəyli: Azərbaycana qarşı olan qüvvələr ölkə Prezidentinin böyük ictimai dəstəyə malik olmasından narahatdırlar
19 Aprel 20:27
Vyetnamın Baş naziri OANA İcraiyyə Komitəsi iclasının bir qrup iştirakçısını qəbul edib
19 Aprel 20:22
Ekspert: Ölkəmizin uğurları erməni lobbisini, anti-Azərbaycan qüvvələri və daxildəki “5-ci kolon”u ciddi narahat edir
19 Aprel 18:08
Maliyyə Nazirliyi və Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası fiziki şəxslərin problemli kreditləri ilə bağlı açıqlama yayıb
19 Aprel 18:05
Azərbaycan Ordusunun nümayəndələri NATO-nun çoxmillətli tibb təlimində iştirak edib
19 Aprel 17:57
Paşinyan hökumətində böyük korrupsiya qalmaqalı
19 Aprel 17:48
Azərbaycan və Rusiyanın təhsil müəssisələri arasında təcrübə mübadiləsinə dair müzakirələr aparılıb
19 Aprel 17:46
Seymur Orucov: Bakı şəhərində keçirilən “Formula 1” yarışına dünyada maraq ildən ilə artır

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+8 +12
gecə+5 +7