Ana səhifə »  Ədəbiyyat »  “DEDUKSİYA METODUNUN ATASI”NIN İRSİNƏ BİR NƏZƏR
A+   Yenilə  A-
“DEDUKSİYA METODUNUN ATASI”NIN İRSİNƏ BİR NƏZƏR

Dahi yazıçı Artur Konan Doyl (1859-1930) Stoniherst izuit məktəbini bitirib Edinburq Universitetinin tibb fakültəsində təhsil alır. Həkim diplomu əldə edəndən sonra fərdi klinika açdıqda qazancı çox kiçik olduğundan boş vaxtlarında o, bədii yaradıcılıqla məşğul olur. Detektiv janrda yazmağa başlayana kimi o, bir neçə əsər çap etdirir. Lakin həqiqi uğurunu yalnız fərdi xəfiyyə Şerlok Holms obrazını yaratması ilə tapır. Detektiv janrın incəliklərini o, özünə simvolik müəllim saydığı Edqar Ponun əsərlərindən öyrənir, kamil xəfiyyə Şerlok Holmsun həyatdakı prototipinin bir çox cəhətlərini isə universitetdə ona dərs demiş professor Cozef Belldən əxz etmişdi. Həmin adamın klinikasında tələbə vaxtı köməkçi işləyərkən Artur onun müalicə və diaqnostikaya tətbiq etdiyi deduksiya metodunu dərindən mənimsəyir, müşahidə və ümumiləşdirməyə əsaslanan bu güclü üslubdan yazıçı öz əsərlərində cinayət işlərinin araşdırılmasında istifadə etməklə böyük şöhrət qazanır. Onun bu istiqamətdəki dörd romanı və 56 povesti dünyanın bir çox dillərinə tərcümə olunanda ədibə əbədi şöhrət və böyük var-dövlət gətirir. Təqdim edilən bu əsərin xülasəsi azərbaycanlı oxuculara ilk dəfə təqdim olunur. Onun bizim dildə çıxan əsərləri barədə bu təqdimatın müəllifi Qabil Əhmədov “Respublika” qəzetinin 07 və 09 iyun 2015-ci il tarixli nömrələrində müfəssəl məlumat verib.

SUSSEKS VAMPİRİ
Bir gün Holms Beyker-stritdə axşam poçtuna baxarkən bir neçə sətirlik qısa bir məktubu diqqətlə gözdən keçirdikdən sonra gülümsər sifətini dostuna tutur və nə orta əsrlərdə, nə də indiki dövrdə ən vəhşi bir təxəyyülün belə bunu düşünüb tapa bilməyəcəyini deyir. Doktor Uotson həmin mətnə nəzər salanda orada vampirlər barədə bunu görür:
“Ser!
Bizim müştərimiz və Minsinq-leyndə yerləşən “Ferqyüson və Myürhed” şirkəti bizi çay məhsulu ilə təchiz etdiyindən həmin ticarət evinin şəriki mister Robert Ferqyüson qan içən vampirlərə aid bizdən məsləhət istəyir. Lakin bizim firma yalnız maşın və avadanlıqların qiymətləndirilməsi, onlara vergi qoyulması ilə məşğul olduğundan və bu məsələ əsla bizim fəaliyyət dairəmizə daxil olmadığından biz mister Ferqyüsona sizə müraciət etməyi məsləhət bildik. Matilda Brikslə əlaqədar olan müəmmanı uğurla təhqiq etməyiniz hələ də yadımızdadır.
Hörmətlə,
Morison, Morison və Dodd”.1 (1Arthur Conan Sir Doyle. “Sherlock Holmes: The Complete Novels and Stories” in 2 volumes. Volume II. 4 Novels and 56 Short Stories With an Introduction of Loren Estleman. New York. Bantam Books. 1986. Page 534)
Uotson dostundan Matilda Briksin, yəqin ki, qəşəng bir qız olduğunu xəbər alır və cavabında bunun gəmi adı olduğu məlum olur. Holms bu hadisənin Sumatrada yaşayan nəhəng bir siçovulla bağlı olduğunu bildirir. Amma həmin müəmmanın dünyaya bildirilməsinin dövrü hələ gəlib çatmadığını da bəlli edir. Buradakı məsələnin isə vampirlərə aid olması çox qəribə olduğundan o, sorğu kitabına baxır ki, orada bu xüsusda bir şey olub-olmadığını bilsin. Əlində indi işi olmadığından bu nağıla bənzər müəmmanı, yəqin ki, götürməlı olacağını düşünür. Budur, burada o, “V” hərfinə aid iki məlumata təsadüf edir: “Vampirlər Macarıstanda” və “Transilvaniya Vampirləri”. Holms bunları diqqətlə gözdən keçirsə də, az sonra qalın cildi kənara ataraq bunların cəfəngiyat olduğunu bildirir:
“- Qəbirdən çıxıb ətrafda dolaşan ölülərlə bizim nə işimiz var?
- Öz aramızdır, - deyə Uotson etiraz edir, - belə işlərlə bircə ölülər məşğul olmurlar. Mən arada uşaq qanı içən qocalar barədə də oxumuşam ki, onlar belə işləri cavanlaşmaq xatirinə edirlər.
- Ola bilər. Amma belə şeylərə bizim ciddi yanaşmağımız düzgün işdirmi? Real həqiqətin meydanı o qədər genişdir ki, bizə vampirlərlə əlləşmək heç də lazım deyildir. Bəlkə, həmin işə bu ikinci məktub işıq salsın”. (Yenə orada, səh. 536)
Həmin zərfi açan xəfiyyəçi əvvəl onun içərisindəki göndərişi istehza ilə oxumağa başlasa da, sonra onda dərin maraq və diqqət üstünlük təşkil edir. Məktubla tanışlığı başa çatdırandan sonra Holms bir müddət öz düşüncələrinə dalmış halda sükut içində oturur. Sonra o, diksinən kimi olur və üzünü dostuna tutaraq bu hadisənin Limberli kəndindəki Çizmen malikanəsində baş verdiyini bəyan edir. O, Limberlinin harada yerləşdiyini soruşanda doktor Uotson bu yerin Susseks qraflığında, yəni Horşemdən cənubda olduğunu məlum edir. Çizmenin isə oradakı qədimi malikanələrdə vaxtilə görülən işlərlə bağlılığını nəzərə çatdırır. Doktor Uotsonun ehtimal etdiyi kimi, bu ikinci məktub elə Robert Ferqyüsonun özü tərəfindən yazılmışdı.
“- Bu Ferqyüson burada sizi tanıdığını yazır. Bir özünüz də onun göndərişini nəzərdən keçirsəniz”. (Yenə orada, səh. 538)
Oradakı ünvan “Çizmen, Limberli” kimi göstərilmişdi. Mətn isə belə idi:
“Hörmətli mister Holms!
Mənə məsləhət gördülər ki, sizə müraciət edim. Amma başıma gələn iş o qədər qəribədir ki, onu kağız üzərində ifadə etməkdə çətinlik çəkirəm. Bu hadisələr mənim yox, dostumun başına gəlib. O, beş il əvvəl Peruda bir tacirlə əməkdaşlıq edərkən onun cavan qızı ilə evlənir. Ancaq həmin xanımın dini və dünyagörüşü fərqli olduğundan ər-arvad münasibətləri pisləşir. Qadın dostumu böyük məhəbbətlə sevdiyindən əri onu ata bilmir. Əslində, bu, onun ikinci arvadı idi. Birincidən dostumun on beş yaşlı bir oğlu vardı. Bu oğlanın təmiz ürəyi və iti ağlı olsa da, uşaq vaxtı yıxılaraq onurğasından şikəst olmuşdu. İndiki arvadı heç bir səbəbsiz iki dəfə oğlanın üzərinə atılıb onu döymüşdü. Bir dəfə də bu qadın taxta ilə onun əlinin üstündən elə möhkəm zərbə endirmişdi ki, uşağın əlində dərin çapıq qalmışdı. Amma bu pis münasibət qadının özünün bir yaşlı körpəsinə qarşı etdiyi təcavüzün yanında toya getməli idi. Bir dəfə dayə körpəni bir neçə dəqiqəliyə qoyub çıxır. Uşağın dəhşətli çığırtısı onu qaçaraq geri dönməyə məcbur edir və ananın öz körpəsinin boğazına dişlərini keçirib qanını sorduğunu görür.
Dayə dəhşətə gələrək körpənin atasına vəziyyəti xəbər vermək istəyəndə ana ona yalvarır və beş funt da susması müqabilində pul verir. Beləliklə, bu iş bir müddət üstüörtülü qalır. Dayə öz sayıqlığını qat-qat artırır, çünki o hiss edir ki, körpənin anası da fasiləsiz olaraq pusqu çəkir. Dayə bircə anlığa uşaqdan aralanan kimi anası ona tərəf cummaq istəyirdi. Mümkünsə, bu işə ciddi yanaşasınız. Çünki bundan həm uşağın həyatı, həm də atasının ağlının başında qalması asılıdır.
Budur, elə bir gün gəlib çatır ki, dayənin əsəbləri artıq bu gərginliyə dözə bilmir və hər şeyi açıb ataya danışır. Lakin dayənin dedikləri ona sərsəmləmə kimi görünür. Dostum öz arvadından həmişə böyük məhəbbət gördüyündən bu təmiz duyğuya kölgə salan hal arvadın böyük oğlana iki dəfə hücum etməsi idi. Bəs öz doğma övladına qarşı belə vəhşi münasibət nə deməkdir? Dostum dayəyə demişdi ki, yəqin, onun başına hava gəlib, ya da onların münasibətləri korlandığına görə o, evin xanımına böhtan atır. Dayə mənim dostumla danışarkən yenə dəhşətli çığırtı çıxır və hər ikisi uşaq otağına cumurlar. Dizi üstə uşağın yanında durmuş ana qalxanda körpənin boynundan döşək ağına qan sızırdı. Arvadının üzünü işığa tərəf tutanda ev sahibi onun dodaqlarındakı qanı görür. Hər şey yalnız bu zaman ona aydın olur - ana övladının qanını içirdi. Vəziyyət belədir. Bədbəxt ana öz otağını içəridən kilidləyib oturub. Ər-arvad həmin gündən bir-birləri ilə heç nə danışmayıblar. Ata başını tamam itirib. Onun vampirlər barədə heç bir məlumatı olmadığından nə edəcəyini bilmir. Nağılların mövzusuna aid olan belə bir şeyin İngiltərə kimi ən mədəni ölkənin ürəyi olan Susseksdə baş verməsi damarlarda qanı dondurur. Nə isə. İstəsəniz sabah səhər saat onda görüşə və bütün bunları müzakirə edə bilərik. Başına belə bir bəla gəlmiş bir adamdan öz dahiyanə bacarığınızı əsirgəməzsizsə, zəhmət olmasa, Lamberli ünvanına mənə teleqram vurun ki, yanınıza gəlim.
Hörmətlə, Robert Ferqyüson”. (Yenə orada, səh. 539)
Uotson qələm götürüb teleqram blankına dostunun diktəsi ilə: “Sizin işinizi aparmağı məmnuniyyətlə öz üzərimizə götürürük” yazanda Uotson “Necə yəni, sizin?” - deyə sual verir. Holms bildirir ki, bu hadisə Ferqyüsonun dostunun deyil, elə onun öz başına gəlmişdir.
Ertəsi səhəri düz on tamamda Ferqyüson onların otağına daxil olur.
“- Məncə, hər işi birbaşa görsək, yaxşı olar. Axı bu əhvalat sizin dostunuzun deyil, elə öz başınıza gəlib.
- Düzdür. Amma bu, elə bir əhvalatdır ki, gedib polisə ərizə vermək olmaz. Mister Holms, mən bilmirəm ki, bu, dəlilikdir, yoxsa qanda olan bir xüsusiyyət. İnanmıram ki, əvvəllər siz belə hadisə ilə öz təcrübənizdə üzləşəsiniz. Başımı itirmişəm.
- Özünüzü ələ alın və suallarıma cavab verin. Əvvəlcə deyin görüm, arvadınız övladlarınızı görə bilirmi?
- Onun çox zərif və sevən ürəyi var. Məşum sirri açılandan sonra o, mənimlə heç kəlmə də kəsməyib. Mənim tənələrimə cavab vermədi, üz-gözündən həmin anda ruh düşkünlüyü yağırdı. Sonra o, öz otağına çəkilib daha oradan çıxmır. Xidmətçi Dolores hələ bizim evlənməyimizdən daha əvvəl arvadımı tanıdığından o həm də onunla rəfiqə idi. O, bu günlərdə arvadımın otağına yemək aparır.
- Deməli, körpəni indi heç bir təhlükə gözləmir?
- Dayə Meyson onu nə gecə, nə də gündüz bircə an da olsa nəzarətsiz qoymayacağına and içib. Odur ki, mən daha çox Cekin həyatı üçün qorxuram. Axı şikəst olan bədbəxt uşağa qarşı belə amansız hərəkət etmək olarmı?” (Yenə orada, səh. 540)
Holms dünənki məktubu götürüb bir də nəzərdən keçirir və orada xatırladılanlardan başqa daha kimlərin sakin olduğunu xəbər alanda Robert iki təzə götürülmüş xidmətçinin və mehtər Mayklın adını çəkir. Çünki arvadının qulluqçusu Doloreslə dayə Meyson haqqında orada bəhs edilirdı. Holms öz müştərisindən evlənənə kimi öz zövcəsini nə qədər müddətdən bəri tanıdığını sual edəndə Ferqyüson bunun cəmi bir neçə həftə olduğunu məlum edir. Amma Doloresin xanıma illərdən bəri xidmət etdiyini və onun xasiyyətinə daha yaxşı bələd olduğunu izah edir. Holms öz cib dəftərçəsinə nə isə yazıb başını qaldırır və gələn adama onun öz mülkündə daha faydalı ola biləcəyini anladır. O, öz dostu ilə Lamberliyə gələndə narahatlığa səbəb olmayacağını düşündüyünı nəzərə çatdırır, çünki qadın qapalı otaqda idi. O həm də gecəni Uotsonla mehmanxanada qalacağını da xatırlatmağı unutmur. Ferqyüson isə Viktoriya vağzalında saat iki qatarına minməyin münasibliyini deyib köks ötürür.
Yolda Holms bu adamdan arvadının böyük oğlanı nə üçün iki dəfə döydüyü barədə ərinə hər hansı bir izahat verib-vermədiyini soruşanda müştəri elə uşağa nifrəti olduğunu bəyan etdiyini işıqlandırıb. O, böyük oğlunun çox mülayim və istiqanlı uşaq olduğu, mərhum anasını isə heç vaxt unutmadığı barədə xəfiyyəyə izahat verir. Növbəti sualında Holms evin xanımının Cekə etdiyi hücumların körpənin dünyaya gəlməsindən sonra baş verdiyini aydınlaşdırır.
Holms bu adama heç bir ümidverici vəd etmir və onun tələbəlik dostu Uotsonun xəfiyyənin qabiliyyətlərini öz bədii yazılarında bir qədər şişirtdiyini qeyd edir. Holms bircə bu sözlərlə müştərisini sakit edir ki, onun başına gələn müəmmanı həll olunmaz hesab etmir. Onlar çamadanlarını Çizmen malikanəsinə yaxın olan “Şahmat lövhəsi” mehmanxanasına qoyanda həmin noyabr axşamı hava tutqun və dumanlı idi. Gilli torpaq yolla bir qədər irəlilədikdən sonra onlar Ferqyüsonun fermasına gəlib çatanda binanın çox qədim olan orta hissəsinə hər iki tərəfdən təzə tikintilər artırıldığını görürlər. Xorşem dəbində olan iki hündür bacadan tüstü qalxırdı. İçəridə damın altında olan palıd fərşlərdən bəziləri ağırlıqdan bir qədər əyilmişdi. Ev sahibi öz qonaqlarını mərkəzi hissədə olan geniş bir otağa gətirir. Hər yerdən çürüntü və kif iyi duyulurdu. Köhnə buxarının üstündə “1670” tarixi vardı.
Holmsun iti baxışları küncdəki zənbilin içində olan spanel cinsli itə sataşır. Yiyəsini görcək ona tərəf hərəkət edəndə onun çətinliklə yeridiyi və dal ayaqlarının qıc olduğunu, quyruğunu döşəmə ilə sürüdüyünü aşkar edir. Holms onun niyə bu hala düşdüyünü soruşanda Robert onun dörd ay əvvəl bir gecədə bu vəziyyətə düşdüyünü, ehtimal ki, meningitdən əziyyət çəkdiyini məlum edir. Holms buradan müəyyən nəticə çıxarmağın mümkün olduğunu deyəndə ev sahibi ondan xahiş edir ki, düşündüklərini onunla bölüşdürsün. “Siz Allah, nə nəticəyə gəldiyinizi bizə açın. Sizdən ötrü bu, adi bir tapmacadırsa, bizim üçün ölüm-dirim işidir. Ana qatil rolunda, körpə ölüm ayağında”. (Yenə orada, səh. 541)
Bu sözləri deyəndə keçmiş reqbi oyunçusunun bədəni əsirdi. Holms isə əlini sakitləşdirici tərzdə onun çiyninə qoyur və bu müəmmanı həll edəndən sonra onun yeni sarsıntılar keçirəcəyini yumşaq halda bəyan edir. Robert Ferqyüson özünün olmadığı müddətdə nə baş verdiyini öyrənmək üçün gələnləri qısa bir müddətə tərk edərək yuxarı qalxır. Həmin dəqiqələrdə Şerlok Holms divardakı silah kolleksiyalarını tədqiq etməyə girişir. Ev sahibi qayıdanda özü ilə çox arıq, qarayanız bir qız da gətirir və onu Dolores kimi təqdim edəndə qız qonaqlara çayın hazır olduğunu bildirir. O, aralananda ev sahibi xanıma bir şey lazım olub-olmadığını öyrənməsini ona tapşırır.
“- Xanım bərk xəstədir. Yeyib-içmək halətində deyil. Ona təcili həkim lazımdır.
Bu halda Ferqyüson sualedici tərzdə Uotsona baxdı.
- Mən öz bacarığımı əsirgəmərəm, - Uotson səsləndi.
- Öyrən, gör, doktor Uotson onu gedib müayinə edə bilərmi? - Ferqyüson tapşırıq verdi.
- Soruşmaq lazım deyil, qoy tez dalımca gəlsin!” (Yenə orada, səh. 542)
Bir mərtəbə yuxarıdakı dəhlizin o biri başındakı qapı metaldan olduğundan xəstənin əri buraya zorla heç cür daxil ola bilməzdi. Dolores cibindən çıxardığı açarla qapını açıb Uotsonu içəri buraxır və tez də onu içəri tərəfdən kilidləyir. Uotson çarpayıda uzanmış gözəl bir qadının yüksək hərarətdən yandığını görür. Gələnin kənar adam olduğunu görcək bu qadının həyəcanı bir qədər azalır. Uotson ona bir neçə kəlmə sakitləşdirici söz deyərkən temperaturunu və nəbzini yoxlayır. Doktor Uotsonda elə bir təəssürat yaranır ki, bu, hər hansı bir xəstəlikdən deyil, əsəb sarsıntısından irəli gələn bir haldır.
“Ərim haradadır? -deyə üzü od tutub yanan xəstə soruşdu.
- O, aşağıdadır. Özü də sizi görmək istəyir.
- O, mənə lazım deyil! İblisin biri iblisdir. Cəhənnəm bəlası! Mənə heç kəs kömək edə bilməz. Hər şey batdı getdi.
- Xanım, əriniz sizi sevir. Baş verən işə o, dərindən təəssüf edir.
- Bəs məgər mən onu sevmirəm? Onun mənə belə sözlər deməsini heç vaxt ağlıma gətirməzdim.
- İnanın ki, o da ağlını itirib. Nə danışdığını bilmir”. (Yenə orada, səh. 543)
Missis Ferqyüson ərinin ona inanmalı olduğunu və belə iyrənc sözlər danışmamalı olduğunu, həkimin isə ona heç bir köməyinin dəyə bilməyəcəyini bildirir və Uotsondan yalnız uşağını görməyə imkan yaratmasını istəyir. Elə bu sözlərlə o, üzünü divara çevirib daha kəlmə kəsmir. Uotson aşağı düşəndə Holmsla Ferqyüson buxarıya yaxın oturub susurdular. Həkimin dediklərini dinləyəndən sonra ev sahibi üzünü Holmsa tutaraq körpəni bu qadına etibar etməyin qeyrı-mümkünlüyünü və onun qanlı dodaqlarını unuda bilmədiyini deyir.
Görünüşcə qəşəng olan xidmətçi qız çay süfrəsi açanda içəri arıq, solğun sifətli bir yeniyetmə daxil olur. Onun mavi gözlərində atasını görəndə sevinc parıltısı duyulur. Oğlan atasına tərəf atılaraq onun boynunu bərk-bərk qucaqlayır. Atası nəvazişlə onu özündən aralayaraq başını tumarlayır. O, öz oğluna deyir ki, mister Holms və mister Uotson onunla buraya baş çəkməyə razılıq verdıklərinə görə belə tez qayıdıb gəlib. Oğlan Holmsun xəfiyyə olub-olmadığını soruşur və müsbət cavab alır. Yeniyetmə gələnləri maraqla süzəndə Uotson onun baxışlarında xoşagəlməz bir əlamət sezir. Holms isə Robertin ikinci oğlunu da görmək arzusunu ifadə edir. Ata oğluna müraciətlə gedib Doloresdən uşağı gətirmək xahişini ona çatdırmasını istəyir. Tezliklə Dolores qucağında bələk körpəsi varid olur. Bu quru bədənli qadının gətirdiyi körpənin qara gözləri və qızılı saçları xoş təsir bağışlayırdı. Həmin anda Uotsonun gözləri öz dostuna sataşır. Onun üzü daş kimi bir ifadə almışdı. Nədənsə xəfiyyə arxası körpəyə tərəf bayır qapağı yarıörtülü olan pəncərədən harasa diqqətlə baxırdı. Sonra Holms gülümsəyib üzünü yenidən körpəyə tutur. O, missis Meysona onunla üz-üzə danışmaq istədiyini deyir. Onlar bir kənara çəkilib bir neçə dəqiqə söhbət edirlər. Xəfiyyə axırda bir qədər uca səslə bu nigarançılığın sona çatmasına az qaldığını bildirir. Üzünə təbəssüm qonmuş dayə körpəni götürüb mürəxxəs olur.
Holms bu dayə barədə Ferqyüsonun fikrini soruşur.
O deyir ki, görünüşü cəlbedici olmasa da, bu qadının da ürəyi qızıldır. Uşağa baxmasına söz ola bilməz. Sonra xəfiyyə üzünü oğlana tutur və onun uşaqdan xoşu gəlib-gəlmədiyini xəbər alır. Oğlanın sifəti qaralır və o, başını inkaredici tərzdə bulayır. Atası təəssüratı yumşaltmaq üçün bu oğlanın qəzəbinin də məhəbbəti kimi dərin olduğunu qeyd edir. Oğlan başını valideyninin sinəsinə söykəyəndə atası nəvazişlə onu özündən kənar edir və ona gedib oynamasını təklif edir. Sonra ata üzünü xəfiyyəçiyə tutur və deyəsən, ona nahaq yerə əziyyət verdiyini bildirir.
“- Axı bu qəliz müəmmaya siz nə edə bilərsiniz?
- Qəlizliyinə, həqiqətən, qəliz işdir. Amma deduksiya metodunu tətbiq etməklə mən bu işi hələ evdən çıxmamış artıq açmışdım. Burada isə mən obyektiv halları da işə qoşmaqla vəziyyətə tam aydınlıq gətirmişəm.
- Siz Allah, mister Holms, əgər siz nə isə bir nəticə hasil etmisinizsə, bunu mənə deyin. Ürəyim lap çəkilir. Hansı yolla getməyiniz məni az maraqlandırır, əsas şey nəticədir.
- Mən bu işi öz metodumla aparıram. Uotson, missis Ferqyüson bizi qəbul etmək halətindədirmi?
- O, xəstə olsa da, ağlı başındadır”. (Yenə orada, səh. 544)
Onlar birlikdə yuxarı qalxırlar. Holms cib dəftərçəsindən bir vərəqə qoparır və nə isə yazıb Uotsona verərək ona bu kağızı xanıma çatdırmağı buyurur. Uotson Doloresi səsləyib kağızı ona verir. İçəridən xoş nidalar gəlir və Dolores çıxıb xanımın onları görmək istədiyini söyləyir.
Ferqyüson içəri girən kimi başını balışından qaldıran arvadına tərəf yönələndə bu qadın əlini qabağa verib onu dayandırır. Qadın nəzərlərini onunla birgə içəri girmiş xəfiyyəçiyə yönəldir. Holms ona təzim edərək sözə başlayır.
“- Mister Ferqyüson, xanımınız sizi ürəkdən sevən çox yaxşı bir qadındır.
- Bunu mənə sübut eləsəniz, qəbrə kimi özümü sizə borclu sayaram.
- Mənim əlimdə bu asan işdir, amma bu, sizə yeni iztirab gətirəcək.
- Təki arvadımın günahsız olduğunu bilim, qalan şeylər məndən ötrü az əhəmiyyətlidir”. (Yenə orada, səh. 546)
Holms öz təhqiqatının gedişini addım-addm açmağa başlayır. O, hələ Beyker-stritdə qəti surətdə bilirdi ki, vampirlər barədə fikirlər absurd bir şeydir. O qeyd edir ki, ingilis kriminalistikasında belə hala hələ heç vaxt təsadüf olunmayıb. Amma ev sahibi arvadının qanlı dodaqlarını körpənin boğaz nayihəsindən ayırdığı məqamı öz gözləri ilə görmüşdü.
“- Bəs sizin ağlınıza gəlməyibmi ki, qanı yaradan yalnız onu içmək üçün sormurlar? Məgər ingilis kraliçalarından birinin öz yarasından zəhəri özünün sorub çıxarması barədə olmuş əhvalatdan xəbəriniz yoxdurmu? Cənubi Amerika üslubunda təsərrüfat aparılan evdə silah alətləri kolleksiyası varsa, mən, ilk növbədə, onları öz gözlərimlə görmək istəyirdim. Orada ovçu yayın üstündə olmalı kiçik oxu yerində görməyəndə mən zəhər sürtülmüş bu oxun kim tərəfindən götürüldüyünü həmin saat başa düşdüm. Əgər sizin körpə kurare bitkisinin zəhərli şirəsinə və ya digər bir qorxunc maddəyə bulaşdırılmış oxla zədələnibsə, həmin zəhər tezcə yaradan sorulub çıxarılmasaydı, uşaq dərhal ölməli idi. Sonra isə mən evdəki itə fikir verdim. Zəhərli oxu kim isə əvvəlcə onun üzərində sınamalıydı. Zəhərin öz gücünü itirib-itirmədiyini həmin adam itin üzərində müəyyən edib. Buraya gələnə qədər mən itlə bağlı təcavüzü təsəvvür etmirdim. Amma həmin hal mənim məntiqi sxemimi qurmağıma kömək etdi”. (Yenə orada, səh. 547)
Holms bir anlıq sükut edəndən sonra üzünü bir daha ev sahibinə tutaraq hər şeyin ona aydın olub-olmamasını xəbər alır. Holms ona bildirir ki, körpənin həyatını anası iki dəfə xilas edib. Bununla belə, bu qadın baş verənləri ərinə açmaq istəməyib. Çünki o, atanın öz böyük oğlunu nə qədər çox sevdiyini görürdü. Missis Ferqyüson duyurdu ki, həqiqəti açıb ərinə desəydi, Robertin ürəyi parçalanardı. Robert Ferqyüson, doğrudanmı, Cekinin belə bir faciəvi əmələ qadir olduğunu bilmək istəyir? Holms ona deyir ki, ata körpəni əzizləyəndə xəfiyyəçi pəncərənin şüşəsindən bu yeniyetmənin üzündəki qəzəbi aşkarca görürdü. Axı şüşənin arxasındakı pəncərə qapağı qaranlıq fon yaradırdı. Bu qısqanclıq o qədər güclü idi ki, bunu hər kəs öz həyatında nadir halda görə bilərdi.
Atası Cekinin adını bir daha pıçıltı ilə çəkir. Holms ona özünü ələ almasını və dəyanətli olmasını tövsiyə edir. Anasının vəfatı ilə Cekinin ataya məhəbbəti ikiqat artmış, anasının yerini tutmuş bu qadın isə onda manyakal bir nifrət doğurmuşdu. Ferqyüson buna hələ də inana bilmirdi. Elə olan tərzdə Holms üzünü missis Ferqyüsona tutur və doğrumu danışdığını ondan xəbər alır. Xəstə qadın xəfiyyənin danışdığı müddətdə üzünü balışı ilə örtmüşdü. Ona müraciət edilən anda üzünü ərinə tutaraq bütün bunları ona deməyə çətinlik çəkdiyini ifadə edir və möcüzə baş verməsini arzulayaraq bu sirrin başqa ağızdan eşidilməsini istədiyini nəzərə çatdırır. Holmsu nəzərdə tutaraq bu centlmenin həqiqətən ya cadugər, ya da peyğəmbəranə bir adam olduğunu deyir. Artıq hər şeyi bildiyini o, bu kağızda yazanda ürəyimdən asılan daş yoxa çıxdı. Holms üzünü yenə missis Ferqyüsona tutaraq onun körpəsi fəlakət qarşısında olduğu vaxt bu otaqda necə qaldığını soruşur. Xəstəliyi çəkilən qadın isə dayə Meysona etibar etdiyini və ona artıq bu işin təfərrüatını bildirmiş olduğunu açıqlayır. Axırda Holms müştərisinə oğlunu bir illiyə dəniz səfərinə göndərməyin vacib olduğunu bəyan edir. Holms üzünü dostuna tutaraq burada işin başa çatdığını və geriyə yol başlamaq vaxtının gəldiyini deyir. Bayırda xəfiyyə Uotsona bildirir ki, indi bu ailə öz münasibətlərini onlarsız da qaydaya sala biləcək.
Sabahı günü Uotson dostunun noyabrın 19-da aldığı teleqrama yazılı cavabı nəzərə çatdırır. “Sizin məsləhətinizlə yanıma gəlmiş Robert Ferqyüsonun müəmmasını 21-də araşdırdım. Nəticə müsbət oldu”. (Yenə orada, səh. 549)
Əsəri N.Dexteryova rus dilindən xeyli sonra tərcümə etmişdir. Onun ilk çapı 1924-cü ilin yanvarında “Strend” jurnalında həyata keçmişdir.
QABİL ƏHMƏDOV

 
 
  • Oxunub:  50820  |  
  • Tarix:  24-07-2015  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Milli Məclisdə 2019-cu ilin büdcə zərfinə daxil olan məsələlərin müzakirəsi davam etdirilib

20:15
15 Noyabr
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında idman sahəsində əməkdaşlığın inkişafına dair fikir mübadiləsi aparılıb
20:12
15 Noyabr
İsveçrə və Azərbaycan arasında yüksək səviyyədə dialoq mövcuddur
20:07
15 Noyabr
XİN: Bako Saakyanın Fransaya səfəri oyuncaq qurumun beynəlxalq səviyyədə təşviqinə yönələn növbəti uğursuz cəhddir
20:02
15 Noyabr
Azərbaycan ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti yaxın gələcəkdə artacaq
19:57
15 Noyabr
Nino Çikovani: Azərbaycan ilə Gürcüstan arasında iqtisadi münasibətlər çox yüksək səviyyədədir
19:54
15 Noyabr
Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinin Səyyar Klinikası Ədliyyə Nazirliyində aksiya keçirib
19:52
15 Noyabr
Vyanada müasir texnologiyaların dəmir yollarında tətbiqinə dair toplantı keçirilib
19:43
15 Noyabr
Siyavuş Novruzov: Müəyyən məsələlərlə bağlı dövlət büdcəsindən Milli Məclisə ayrılan vəsait artırılmalıdır
19:40
15 Noyabr
Əli Hüseynov: Qanunlara müvafiq dəyişikliklərin edilməsi onların normativ hüquqi aktlara uyğunlaşdırılması ilə bağlıdır
17:52
15 Noyabr
Narkotiklərlə Mübarizə üzrə 36-cı Beynəlxalq Konfransın gələn il Bakıda keçirilməsi ilə əlaqədar Təşkilat Komitəsi yaradılıb
17:47
15 Noyabr
Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması Bako Saakyanın Fransaya qanunsuz səfərini pisləyir
17:42
15 Noyabr
Böyük Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyi qeyd ediləcək
17:37
15 Noyabr
AİDA və ADA Universiteti asiyalı və afrikalı diplomatlar üçün ölkəmizdə ixtisasartırma kursları təşkil edib
17:33
15 Noyabr
UNEC-də Türkiyə Universitetləri ilə əməkdaşlığa həsr olunan beynəlxalq konfrans
17:18
15 Noyabr
Bakıda “Azərbaycanda tolerantlıq: dünən, bu gün, sabah” mövzusunda konfrans keçirilib
16:58
15 Noyabr
Bişkekdə “İslam müasir sivil dövlətdə” adlı ikinci beynəlxalq konfrans öz işinə başlayıb
16:52
15 Noyabr
İtaliyanın “Radio Atene” kanalında Azərbaycandakı multikulturalizm ənənələrindən danışılıb
16:42
15 Noyabr
Azərbaycan Prokurorluğunun nümayəndə heyəti antikorrupsiya strategiyalarına dair beynəlxalq konfransda iştirak edib
15:45
15 Noyabr
Azərbaycan-Rusiya dövlət sərhədinin demarkasiyası üzrə Birgə Komissiyanın 6-ci iclası keçirilib
15:34
15 Noyabr
Bu il ölkədən 201 min tondan çox kimya sənayesi məhsulları ixrac olunub
15:26
15 Noyabr
“Ölkəmizi tanıyaq”: Məktəblilər Qubada ermənilərin törətdikləri soyqırımı haqqında ətraflı məlumatlandırılıblar
15:23
15 Noyabr
Məlahət İbrahimqızı: Azərbaycan beynəlxalq miqyasda nüfuzunu əhəmiyyətli dərəcədə atrırıb
15:17
15 Noyabr
Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun 85 illiyi qeyd olunub
15:07
15 Noyabr
Fransada keçirilən İnternet İdarəçilik Forumunda Azərbaycanda innovativ iqtisadiyyatın inkişafından danışılıb
14:43
15 Noyabr
Bakıda “Kulturoloji paradiqmalar və yeniləşən Azərbaycan” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilir
14:25
15 Noyabr
Milli Məclisdə 2019-cu ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirələr başa çatıb
13:52
15 Noyabr
Bişkekdə MDB-nin iştirakçısı olan dövlətlərin sərhədlərinin təhlükəsizliyinə dair fikir mübadiləsi aparılıb
13:46
15 Noyabr
Los Ancelesdə Azərbaycan-Pakistan-Türkiyə dostluq münasibətlərinə həsr olunmuş tədbir keçirilib
13:36
15 Noyabr
AMEA-nın Geologiya və Geofizika İnstitutunun 80 illik yubileyi qeyd olunub
12:39
15 Noyabr
Bakıda “Caspian Ecology” IX Azərbaycan Beynəlxalq Ətraf Mühit Sərgisi çərçivəsində elmi konfrans işə başlayıb
12:34
15 Noyabr
Baş Qərargah rəisi hərbi oyunların idarəetmə məntəqələrinin fəaliyyətini izləyib
12:30
15 Noyabr
Milli Məclisdə dövlət büdcəsi zərfinə daxil olan sənədlərin müzakirəsi davam etdirilir
12:17
15 Noyabr
Alim Quliyev: İlin sonunadək manatın məzənnəsinin sabitliyi qorunacaq
12:10
15 Noyabr
Bakı Ali Neft Məktəbi və “British Council” təşkilatı əməkdaşlığı genişləndirir
12:04
15 Noyabr
Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Paralimpiya Federasiyasının prezidentini qəbul edib
12:01
15 Noyabr
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin Kaliforniyada görüşləri davam edir
11:45
15 Noyabr
Əli Əhmədov: Hədəfimiz odur ki, daha çox qadın sahibkarlığa cəlb olunsun
11:38
15 Noyabr
Hikmət Babaoğlu: “Teoxarus Avropa Parlamenti qarşısında hesabat verməlidir”
11:17
15 Noyabr
Prezident İlham Əliyev Təzəpir məscidinin ətrafında görülən abadlıq-quruculuq işlərinin icra vəziyyəti ilə tanış olub
11:13
15 Noyabr
Çili Azərbaycanda diplomatik nümayəndəlik açmaq barədə qərar qəbul edib
11:08
15 Noyabr
Bakıda “Vəkillərin rolu və müstəqilliyi: müqayisəli perspektivlər” mövzusunda beynəlxalq konfrans işə başlayıb
11:02
15 Noyabr
Heydər Əliyev Fondu şəkərli diabet xəstəliyindən əziyyət çəkən uşaqların insulin preparatları ilə təmin olunması istiqamətində layihələr həyata keçirib
10:58
15 Noyabr
Bu gün Milli Məclisdə büdcə müzakirələri sona çatacaq
10:41
15 Noyabr
Qırğızıstan Prezidenti Türkdilli Dövlətlərin Xüsusi Xidmət Orqanları Konfransının XXI iclasının iştirakçılarını qəbul edib
10:32
15 Noyabr
15 noyabr – Dünya Fəlsəfə Günüdür
10:24
15 Noyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 26 dəfə pozub
10:21
15 Noyabr
Bakıda III Beynəlxalq Bankçılıq Forumu keçirilir
10:16
15 Noyabr
Bakıda Ümumdünya Antidopinq Agentliyinin Təsisçilər Şurasının və İcraiyyə Komitəsinin iclası keçirilir
19:00
14 Noyabr
Slovakiyanın Baş naziri Peter Pelleqrininin Azərbaycana rəsmi səfəri başa çatıb
18:21
14 Noyabr
Siyavuş Novruzov: Hazırda sosial sahədə aparılan islahatlar təqdirəlayiqdir
18:08
14 Noyabr
Nazir: Həyata keçirilən tədbirlər sığorta təminatı sisteminin inkişaf etdirilməsinə və sosial sığorta sisteminin potensialının tam gücləndirilməsinə imkan verəcək
17:58
14 Noyabr
Ağalar Vəliyev: 2019-cu ilin dövlət büdcəsi qarşıda duran mühüm vəzifələrinin layiqincə yerinə yetirilməsinə möhkəm zəmin yaradacaq
17:55
14 Noyabr
Sahil Babayev: Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 2019-cu il üçün xərcləri 3 milyard 928 milyon manat proqnozlaşdırılır
17:23
14 Noyabr
Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 2019-cu il üçün büdcəsi mövcud qanunvericiliyin tələblərinə uyğun hazırlanıb
17:23
14 Noyabr
Eldar İbrahimov: 2019-cu ilin dövlət büdcəsində kənd təsərrüfatının stimullaşdırılması daha dolğun nəzərə alınıb
17:17
14 Noyabr
Milli Elmlər Akademiyası BMT ilə əlaqələri gücləndirir
17:13
14 Noyabr
İsmayıllıda “Mənəvi dəyərlərimiz azərbaycançılıq ideologiyasının tərkib hissəsidir” mövzusunda seminar-müşavirə keçirilib
17:04
14 Noyabr
Moskvada “Xəzər dialoqu 2018” beynəlxalq iqtisadi forumu keçirilib
16:47
14 Noyabr
Beynəlxalq hüquq və öz müqəddəratını təyinetmə prinsipinin ermənisayaq təfsiri
16:41
14 Noyabr
Gündüz İsmayılov: Xurafat qüsurlu dini təbliğatın nəticəsidir
16:34
14 Noyabr
Azərbaycan və İtaliyanın hərbi-mülki əməkdaşlıq üzrə ekspertlərinin görüşü keçirilib
16:30
14 Noyabr
Bakıda MDB-nin iştirakçısı olan ölkələrin Daxili İşlər nazirliklərinin kadr aparatları rəhbərlərinin iclası işə başlayıb
16:28
14 Noyabr
Endryu Parsons: Azərbaycanda idmana və paralimpiya hərəkatına olan münasibət təqdirəlayiqdir
16:26
14 Noyabr
Sumqayıtda IV Uşaq Paralimpiya İdman Oyunlarının açılış mərasimi keçirilib
16:19
14 Noyabr
AMEA-da "Türkologiya" jurnalının fəaliyyətinə dair məruzə dinlənilib
16:04
14 Noyabr
Nazir: İnsanların sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnun təmin edilməsi ölkə rəhbərliyinin diqqət mərkəzindədir
15:51
14 Noyabr
Bəhruz Quliyev: Eleni Teoxarus Avropa dəyərlərini ekstremizm və separatizmlə əvəzləmiş katalizatordur
15:28
14 Noyabr
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Los-Ancelesdə bir sıra görüşlər keçirib
15:00
14 Noyabr
Türkmənistandan enerjidaşıyıcıların dünya bazarlarına çatdırılması üçün yeni marşrutlar yaradılır
14:58
14 Noyabr
Hərbi birliklər komanda-qərargah hərb oyunları çərçivəsində qarşıya qoyulan vəzifələri icra edirlər

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+10 +13
gecə+6 +9