Ana səhifə »  Mədəniyyət »  İsmayıl Şıxlı - 90
A+   Yenilə  A-
İsmayıl Şıxlı - 90
Onun işıqlı və müdrik simasını xatırlayarkən
Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlı XX əsr bədii və elmi-ictimai fikrimizin görkəmli nümayəndəsidir. İllər ötdükcə İsmayıl Şıxlı adı, ünvanı bizə, ədəbi gəncliyə daha da doğmalaşıb. Biz onun qiymətli kitablarını, “Ayrılan yollar”, “Dəli Kür” romanlarını oxuduqca daha çox öz “Mən”imiz, kökümüz üstündə düşünmüş, milli özünüdərkimiz üzərində tərbiyə olunmuşuq. İsmayıl Şıxlı yaradıcılığının milli ruhu - Azərbaycan insanının xarakteri bizi özümüzə göstərib və düşündürüb ki, Azərbaycan kişisinin bədii obrazı - xırdalıqdan, xırpalanmaqdan, gözüqıpıqlıqdan yox, bəylikdən, cəsarətdən, qürur və milli xarakterdən keçməlidir. Və yazıçı bizə hələ ötən əsrin 60-cı illərində bədii obraz olaraq Cahandar ağanı bağışlamışdır. Hətta İsmayıl Şıxlı “Kommunist” qəzetində yazmışdı ki, əsər yazılıb kinossenariləşdiyi çağlarda - yuxarılarda, keçmiş sovet ittifaqında əsərə qarşı aqressiv münasibət olmuşdu. Bir anlıq xatırlayaq Azərbaycan bəyi Cahandar ağanın rus “soldatları” tərəfındən necə güllələndiyini! Hətta İsmayıl Şıxlı məsələsinə Yazıçılar İttifaqında, MK plenumlarında baxılmasına Azərbaycan KP MK qarşısında tələb qoyulmuşdu. Lakin İsmayıl Şıxlının şəxsiyyət və ləyaqəti hər hansı bir addımın atılmasına, cəsarətin göstərilməsinə sipər olmuşdu. İsmayıl Şıxlı öz milli nümunəsinə görə bu təhdid və təqiblərdən qoruna bilmişdi.
İsmayıl Şıxlı, sözün həqiqi mənasında, şəxsiyyət olub. Aydındır ki, o həm yazıçı, həm elm adamı, həm təşkilatçı-rəhbər, həm ictimai-siyasi xadim, həm də millət vəkili olmuşdur. Və bütün bunların hər birində o mənəvi bütövlüyün təcəssümü olub.
İsmayıl Şıxlının qüruru, əzəməti, uca boyu, qara qıvrım saçları oxuduğum universitetdə bir işıq, bir yaraşıq nümunəsi idi. Ona heyranlıqla baxardıq. O, nurani, müdrik simalı müəllim olub tələbəlik illərimizin yaddaşında bütöv bir şəxsiyyət kimi yer almışdı. Yaxşı yadımdadır, ADPU-da 121-122-123-cü qrup tələbələri - bir “patok” eşitdik ki, İsmayıl Şıxlı bizə xarici ölkələr ədəbiyyatından dərs deyəcək. O, doğrudan da, gəldi və təxminən ay yarım-iki ay bizə dünya ədəbiyyatından dərs dedi, mühazirələr oxudu. Sonra nədənsə onu rəhmətlik M.Həyatzadə müəllim əvəz etdi. Xəlil Rza xatirələrində yazır ki, mən tələbələrimə dərs keçəndə İsmayıl müəllimdən xahiş edirdim ki, mənim də tələbələrimi öz “patok”una birləşdirsin, onlara birlikdə mühazirə oxusun. Bunu İsmayıl müəllimin özü də xatırlayır: “Yayın isti günlərindən birində mühazirəni yenicə başlamaq istəyirdim ki, qapı açıldı və Xəlil Rza astanada dayandı. - Ustad, qərara aldıq ki, bu gün özümüz dərs keçməyək. Sizin mühazirənizi dinləyək. Xoşbəxtlikdən auditoriya çox böyük idi. Yüz əlli tələbə mənim idi, Xəlilin dəstəsi də yüzdən çox olardı. Birləşdik. Mövzumuz “Səfıllər” idi. Viktor Hüqonun “Səfıllər”i. Əsər imkan verirdi ki, vicdandan, mərhəmətdən, zülmə qarşı, səfalət törədən ictimai mühitə qarşı qəzəb və nifrətdən danışaq. On doqquzuncu əsri bəhanə edib öz dünyamızın ictimai bəlalarını qılınclayaq”. (İsmayıl Şıxlı “Zindandan keçən azadlıq yolu”/ “Müasirləri Xəlil Rza Ulutürk haqqında” kitabında. Bakı: çinar-çap, 2004 səh.88,89) O günü tələbələrinin istəyi ilə Xəlil Rza da üsyankarlıqla “O sahildə, bu sahildə” şeirini oxumuşdu. “Bu üsyan idi. İki yerə parçalanmış ana yurdun, parçalanmış torpağın, bir-birindən zorla ayrılmış insanların həzin naləsinə, qəzəb və intiqam çağırışına çevrilmiş poetik misralar idi” (Yenə orada, səh.89). Dediyim odur ki, İsmayıl Şıxlı keçdiyi dərslərində də, oxuduğu mühazirələrində də şəxsiyyəti, yazıçılığı kimi maraqlı müəllim idi tələbələri üçün. Həmişə onun sözünün cazibə sahəsi olurdu. özünü bizə, tələbələrinə belə sevdirirdi, məftun etdirirdi.
1987-ci il idi. Namizədlik dissertasiyamı oxumaq üçün sovet ədəbiyyatı kafedrasına təqdim etmişdim. Bir gün kafedranın müdiri, elmi rəhbərim, professor Abbas Hacıyev bildirdi ki, biz işin oxunması üçün “kurator” olaraq dissertasiyanı İsmayıl Şıxlıya təqdim etmişik. O fikir söyləməli, iş barədə rəy yazmalıdır. Bir müddət sonra Abbas müəllim bildirdi ki, İsmayıl Şıxlı işi bəyənmiş və rəsmi opponentlərdən biri olmağa razılıq vermişdir. Belə də oldu. Mən “Rəy” üçün kafedraya müraciət edəndə prof. A.Hacıyev bildirdi ki, bəs İsmayıl müəllim hökumət evinin xəstəxanasında yatır. Mən ADPU-nun dosenti Ramin Əhmədovla birlikdə İsmayıl müəllimə baş çəkməyə getdik. Hal-əhval tutduqdan sonra o bildirdi ki, mən sənin dissertasiyanı oxumuşam, bəyənmişəm və geniş bir rəy də yazmışam. O, göy çernillə çox sıx yazılmış dörd səhifəlik əlyazmanı dissertasiya ilə birlikdə mənə verdi. Və dediyi sözlərdən biri bu oldu ki, dissertasiyada yazırsan, Osman Sarıvəlli təbii, səmimi, həyəcanlı şairdir. Deyim ki, sən özün də dissertasiyanı emosional, səmimi yazmısan, - bu, elə şairin özündən də irəli gəlib. İsmayıl müəllim mənə xeyir-dua verdi, uğurlar arzuladı və müdafiəmdə iştirak edəcəyini bildirdi. Mən İsmayıl Şıxlının səliqəli xətlə yazdığı həmin əlyazmanı indi də arxivimdə qiymətli bir xatirə kimi qoruyub saxlayıram. Doğrusu, onda təəccüblənmişdim ki, İsmayıl müəllim səhhətinin belə vaxtında dincəlmək əvəzinə, mənim işimi diqqətlə oxuyub geniş bir rəy yazmağa xeyli vaxt sərf edib. Bəli, onun gəncliyə, əhatəsinə, insanlara, millətinə münasibəti belə idi - dəqiq, diqqətcil, qayğıkeş. Əməlpərvər yazıçı, müəllim və vətəndaş mövqeyi. İsmayıl müəllim insanları sevirdi, onlara qayğı göstərməkdən xoşlanırdı. O, əzəmətli olduğu qədər adi idi, sadə idi. Onu da qeyd edim ki, İsmayıl Şıxlının həmin əlyazma rəyini xalq şairi Osman Sarıvəllinin 100 illik yubileyi münasibətilə çap etdirdiyim “Osman Sarıvəllinin poetikası” adlı kitabımda ön söz yerində müəyyən ixtisarla çap etdirmişəm. İkinci rəyi də, mərhum alim və şairimiz Qasım Qasımzadənin mənə yazdığı əlyazmanı da arxivimdə saxlamaqla bərabər, onu da kitabın ön söz yerində vermişəm.
İsmayıl Şıxlı sözü bütöv adam olub. Bütöv şəxsiyyət, bütöv ləyaqət sahibi olub, - fikrimi daha çox bu mənəvi dəyərlər üzərində gəzdirmək istəyirəm, - çünki İsmayıl Şıxlının ömrünün mənası, dəyər və qiyməti, zinəti onun bütöv şəxsiyyəti, bütöv ləyaqəti idi.
1988-ci il Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında çox gərgin vaxtlar olub. O zaman bütün yollar-izlər bağlanmışdı, idarə və təşkilatlar rus hərbçilərinin tabeliyində idi. Pasport rejimi idi. Sənədləri yoxlayıb lazımi yerlərə icazə verirdilər. O vaxt ADPU-nun binası da nəzarətə götürülmüşdü, hərbçilər içəri adam buraxmırdılar. Bununla belə bizim Müdafiə Şurasının yığılmağına o qədər də mane olmamışdılar. Şura üzvlərinin hamısı soyuqda-çovğunda və belə nəzarət olmasına baxmayaraq, gəlmişdi. Təşkilati tədbirlər o vaxt universitetin rektoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Afad Qurbanova və professor Paşa Əfəndiyevə tapşırılmışdı. Biz o gün iki nəfər, hazırda ADPU-nun professoru Təyyar Salamoğlu (Cavadov) və mən tribunaya çıxmalı idik. O zaman müdafıə baş tutdu və İsmayıl Şıxlı ilə Qasım Qasımzadə rəsmi opponentlərim kimi Müdafıə Şurasına gəlib dissertasiya haqqında yüksək fikir söyləmişdilər, bizə xeyir-dua vermişdilər. Beləliklə, biz xeyirxah, işıqlı insanların sayəsində müdafıə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını aldıq.
İndi elmin yollarında inamla addımlamaqdayıq. Bu işıqlı Azərbaycan ziyalılarının şərəfinə, onların bizə göstərdiyi etimada layiq olmağa çalışırıq. Unutmuruq ki, İsmayıl Şıxlı kimi alicənab insanlar, ziyalılar bizim müəllimimiz, bizim öndərlərimiz olublar. Bu günlər görkəmli yazıçımızı yenidən xatırlayır və onun ruhuna dualar oxuyuruq. Allah ona rəhmət eləsin, ruhu şad, yeri-yurdu behiştlik olsun.
Əlizadə ƏSGƏRLİ,
AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, Bakı Qızlar Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru, filologiya elmləri namizədi

 
  • Oxunub:  24060  |  
  • Tarix:  30-05-2009  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Aparılan iqtisadi islahatlar nəticəsində Azərbaycanın maliyyə imkanları əsaslı şəkildə artıb

24 İyun 16:37
Azərbaycanın Energetika naziri Sankt-Peterburqda rusiyalı həmkarı ilə görüşüb
24 İyun 16:28
Əlyazmalar İnstitutunda Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunan konfransı keçirilib
24 İyun 16:14
Azərbaycan ilə Bolqarıstan arasında əlaqələrin inkişaf perspektivləri müzakirə olunub
24 İyun 15:44
Çingiz Hüseynzadə Ruhidil Qurbanlı və Abdulla Əl-Məşayxi ilə görüşüb
24 İyun 15:41
“Organic Food Festival 2019”a 3 gündə 10 mindən çox ziyarətçi qatılıb
24 İyun 15:36
Azər Badamov: Dövlət başçısının imzaladığı sərəncamlarda sosial ədalət və inkluzivlik təmin edilir
24 İyun 15:33
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə Azərbaycan və Avstriya prezidentlərinə minnətdarlıq məktubu ünvanlayıb
24 İyun 15:27
BMT baş katibinin müavini: “ASAN xidmət” modeli digər ölkələr üçün gözəl nümunədir
24 İyun 15:26
Pekində Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin 17-ci ali səviyyəli toplantısı işə başlayıb
24 İyun 15:22
Dini radikalizmlə mübarizədə maarifləndirmənin böyük rolu var
24 İyun 15:16
Azərbaycan BMT-nin xüsusi mükafatına layiq görülüb
24 İyun 15:04
Nicat Hacızadə: Minimum əməkhaqqının artımı ölkədə iqtisadi aktivliyə müsbət təsir göstərəcək
24 İyun 14:32
"Dinlərarası və sivilizasiyalararası əməkdaşlıqdan bəşəri həmrəyliyə" mövzusunda beynəlxalq konfransın Vyana Bəyannaməsi
24 İyun 14:27
DİN-də naziryanı əməliyyat müşavirəsi keçirilib
24 İyun 14:23
Azərbaycanda bu günədək 595,2 hektaradək sahədə taxıl biçini aparılıb
24 İyun 14:19
Azərbaycanın və Monteneqronun Baş nazirlərinin görüşü olub
24 İyun 14:12
“Qarabağ” muğam qrupu Belçikada silsilə konsertlərlə çıxış edib
24 İyun 13:57
Bolqarıstan Baş Nazirinin müavini ümummilli lider Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
24 İyun 13:54
Dövlət Gömrük Komitəsinin rəhbərliyi Gəncə, Göygöl və Daşkəsəndə vətəndaşları qəbul edib
24 İyun 13:48
Azərbaycanda ilk dəfə olaraq minimum əmək haqqı yaşayış minimumunu üstələyir
24 İyun 13:47
Cüdoçularımız “Minsk 2019”un dördüncü gününə qələbələrlə başlayıblar
24 İyun 13:15
Bakıda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının dövlət xidmətləri üzrə mükafatlandırma mərasimi keçirilib
24 İyun 12:22
Xarici diplomatlar DOST mərkəzi ilə tanış olublar
24 İyun 12:18
“Azərbaycan Hava Yolları” QSC ilə “Bakı 2019”un Əməliyyat Komitəsi arasında tərəfdaşlıq sazişi imzalanıb
24 İyun 12:16
Moskvada Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti ilə yükdaşımalara dair müzakirələr aparılıb
24 İyun 12:06
“Əmlakını qeydiyyata al və mülkiyyətinə sahib ol” kampaniyası Kürdəmirdə
24 İyun 11:52
Şamaxıda Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr edilən elmi sessiya keçirilib
24 İyun 11:42
Qida təhlükəsizliyi sahəsində çalışmaq istəyən məzunlarla görüş olub
24 İyun 11:38
Monteneqronun Baş Naziri ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
24 İyun 11:31
“Olimpiya Mədəniyyəti və Təhsil Proqramı” çərçivəsində təlimlər davam edir
24 İyun 11:25
Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının təmas xəttində növbəti monitorinq keçiriləcək
24 İyun 11:19
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva BMT Baş katibinin müavini Liu Cenmin ilə görüşüb
24 İyun 11:06
Rəhman Mustafayev: Fransa qanunlarına zidd olaraq qəbul edilmiş sənədlərin ləğvi ilə mühüm məhkəmə presedenti yaranıb
24 İyun 10:58
Müəllimlərin işə qəbulu üzrə sənəd qəbulu başlayır
24 İyun 10:52
Bakıda BMT-nin Dövlət Xidmətləri Forumu işə başlayıb
24 İyun 10:50
Müdafiə Nazirliyi: Cəbhənin bəzi sahələrində atəşkəs rejimi ara-sıra açılan atəşlə pozulub
24 İyun 09:47
Dünya Neft Konqresinə səsvermədə Azərbaycan ikinci olub
23 İyun 21:11
Sabah Bakıda Ümumdünya İrs Gənc Peşəkarlar Forumu öz işinə başlayacaq
23 İyun 21:04
Monteneqronun Baş naziri Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib
23 İyun 20:10
Akrobatika gimnastlarımız "Minsk 2019"da üçüncü medalı qazanıblar
23 İyun 19:17
Rüstəm Orucov Avropa Oyunlarında Azərbaycana altıncı medalı qazandırıb
23 İyun 19:06
Hidayət Heydərov ikinci Avropa Oyunlarında bürünc medal qazanıb
23 İyun 17:40
BMT-nin Dövlət Xidmətləri Forumu "ASAN xidmət"in intellektual məhsul kimi digər ölkələrə ixrac edilməsinə ciddi töhfə verəcək
23 İyun 17:12
Azərbaycan nümayəndə heyəti AŞPA-nın yay sessiyasında iştirak edəcək
23 İyun 14:27
Naxçıvanda kənd təsərrüfatı məhsullarının satış yarmarkasında bolluq və ucuzluqdur
23 İyun 13:44
BMT Baş katibinin müavini “ASAN xidmət” mərkəzində olub
23 İyun 12:45
İtaliyada İkinci Azərbaycan Film Festivalı başa çatıb
23 İyun 11:05
Heydər Əliyev Mərkəzinin parkında yoqa sessiyası təşkil olunub
23 İyun 10:28
“Huawei” şirkəti Azərbaycan ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlıdır
23 İyun 10:25
Azərbaycan idmançıları “Minsk 2019”un ikinci günündə 1 gümüş və 3 bürünc medal qazanıblar
23 İyun 10:23
23 iyun Azərbaycanda dövlət qulluqçularının peşə bayramıdır
23 İyun 10:19
“Minsk 2019”un üçüncü günündə atletlərimiz idmanın altı növü üzrə mübarizə aparacaqlar
23 İyun 10:16
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan özünün tarixi ilə qürur duyur
22 İyun 17:58
Azərbaycan millisinin ikinci Avropa Oyunlarında ilk medalını akrobatika gimnastlarımız qazanıblar
22 İyun 17:53
Daxili İşlər naziri Qubada vətəndaşların qəbulunu keçirib
22 İyun 17:50
İkinci Avropa Oyunlarında iştirak edən Azərbaycan idmançıları ilə görüş olub
22 İyun 17:46
FAO ilə Azərbaycanda kiçik və orta biznesin inkişafının dəstəklənməsi üzrə əməkdaşlıq genişlənir
22 İyun 17:42
“Minsk 2019”: Azərbaycan boksçusu ermənistanlı rəqibi üzərində inamlı qələbə qazanıb
22 İyun 17:37
Azərbaycanda bu günədək 522,7 min hektar sahədə taxıl biçini aparılıb
22 İyun 15:58
Sahil Babayev: Ölkəmizdə həyata keçirilən pensiya islahatı sosialyönümlü siyasətin nəticəsidir
22 İyun 15:55
Azər Badamov: Əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan addımlar davamlı xarakter daşıyır
22 İyun 15:54
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyasının məlumatı
22 İyun 15:45
İsa Həbibbəyli: Dövlət başçısının sərəncamları elm və təhsil sahəsində çalışanların üzərinə böyük məsuliyyət qoyur
22 İyun 15:41
Vergilər Nazirliyində Beynəlxalq Valyuta Fondunun nümayəndələri ilə müzakirələr aparılıb
22 İyun 15:38
Vüqar Bayramov: Sərəncam sosial islahatlarda yeni bir mərhələ kimi qiymətləndirilməlidir
22 İyun 15:33
Tahir Rzayev: Azərbaycanın dinamik inkişafı regionların timsalında da özünü aydın şəkildə göstərir
22 İyun 11:36
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iriçaplı pulemyotlardan da istifadə etməklə atəşkəs rejimini 20 dəfə pozub
22 İyun 11:17
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi sistemində dövlət qulluğuna yeni qəbul olunan əməkdaşların andiçmə mərasimi olub
22 İyun 11:11
Respublikada 412,7 min hektar sahədə yazlıq bitkilərin səpini aparılıb
22 İyun 11:07
Bərdədə kənd yolları təmir olunur

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+32 +36
gecə+21 +25