Ana səhifə »  Mədəniyyət »  İsmayıl Şıxlı - 90
A+   Yenilə  A-
İsmayıl Şıxlı - 90
Onun işıqlı və müdrik simasını xatırlayarkən
Xalq yazıçısı İsmayıl Şıxlı XX əsr bədii və elmi-ictimai fikrimizin görkəmli nümayəndəsidir. İllər ötdükcə İsmayıl Şıxlı adı, ünvanı bizə, ədəbi gəncliyə daha da doğmalaşıb. Biz onun qiymətli kitablarını, “Ayrılan yollar”, “Dəli Kür” romanlarını oxuduqca daha çox öz “Mən”imiz, kökümüz üstündə düşünmüş, milli özünüdərkimiz üzərində tərbiyə olunmuşuq. İsmayıl Şıxlı yaradıcılığının milli ruhu - Azərbaycan insanının xarakteri bizi özümüzə göstərib və düşündürüb ki, Azərbaycan kişisinin bədii obrazı - xırdalıqdan, xırpalanmaqdan, gözüqıpıqlıqdan yox, bəylikdən, cəsarətdən, qürur və milli xarakterdən keçməlidir. Və yazıçı bizə hələ ötən əsrin 60-cı illərində bədii obraz olaraq Cahandar ağanı bağışlamışdır. Hətta İsmayıl Şıxlı “Kommunist” qəzetində yazmışdı ki, əsər yazılıb kinossenariləşdiyi çağlarda - yuxarılarda, keçmiş sovet ittifaqında əsərə qarşı aqressiv münasibət olmuşdu. Bir anlıq xatırlayaq Azərbaycan bəyi Cahandar ağanın rus “soldatları” tərəfındən necə güllələndiyini! Hətta İsmayıl Şıxlı məsələsinə Yazıçılar İttifaqında, MK plenumlarında baxılmasına Azərbaycan KP MK qarşısında tələb qoyulmuşdu. Lakin İsmayıl Şıxlının şəxsiyyət və ləyaqəti hər hansı bir addımın atılmasına, cəsarətin göstərilməsinə sipər olmuşdu. İsmayıl Şıxlı öz milli nümunəsinə görə bu təhdid və təqiblərdən qoruna bilmişdi.
İsmayıl Şıxlı, sözün həqiqi mənasında, şəxsiyyət olub. Aydındır ki, o həm yazıçı, həm elm adamı, həm təşkilatçı-rəhbər, həm ictimai-siyasi xadim, həm də millət vəkili olmuşdur. Və bütün bunların hər birində o mənəvi bütövlüyün təcəssümü olub.
İsmayıl Şıxlının qüruru, əzəməti, uca boyu, qara qıvrım saçları oxuduğum universitetdə bir işıq, bir yaraşıq nümunəsi idi. Ona heyranlıqla baxardıq. O, nurani, müdrik simalı müəllim olub tələbəlik illərimizin yaddaşında bütöv bir şəxsiyyət kimi yer almışdı. Yaxşı yadımdadır, ADPU-da 121-122-123-cü qrup tələbələri - bir “patok” eşitdik ki, İsmayıl Şıxlı bizə xarici ölkələr ədəbiyyatından dərs deyəcək. O, doğrudan da, gəldi və təxminən ay yarım-iki ay bizə dünya ədəbiyyatından dərs dedi, mühazirələr oxudu. Sonra nədənsə onu rəhmətlik M.Həyatzadə müəllim əvəz etdi. Xəlil Rza xatirələrində yazır ki, mən tələbələrimə dərs keçəndə İsmayıl müəllimdən xahiş edirdim ki, mənim də tələbələrimi öz “patok”una birləşdirsin, onlara birlikdə mühazirə oxusun. Bunu İsmayıl müəllimin özü də xatırlayır: “Yayın isti günlərindən birində mühazirəni yenicə başlamaq istəyirdim ki, qapı açıldı və Xəlil Rza astanada dayandı. - Ustad, qərara aldıq ki, bu gün özümüz dərs keçməyək. Sizin mühazirənizi dinləyək. Xoşbəxtlikdən auditoriya çox böyük idi. Yüz əlli tələbə mənim idi, Xəlilin dəstəsi də yüzdən çox olardı. Birləşdik. Mövzumuz “Səfıllər” idi. Viktor Hüqonun “Səfıllər”i. Əsər imkan verirdi ki, vicdandan, mərhəmətdən, zülmə qarşı, səfalət törədən ictimai mühitə qarşı qəzəb və nifrətdən danışaq. On doqquzuncu əsri bəhanə edib öz dünyamızın ictimai bəlalarını qılınclayaq”. (İsmayıl Şıxlı “Zindandan keçən azadlıq yolu”/ “Müasirləri Xəlil Rza Ulutürk haqqında” kitabında. Bakı: çinar-çap, 2004 səh.88,89) O günü tələbələrinin istəyi ilə Xəlil Rza da üsyankarlıqla “O sahildə, bu sahildə” şeirini oxumuşdu. “Bu üsyan idi. İki yerə parçalanmış ana yurdun, parçalanmış torpağın, bir-birindən zorla ayrılmış insanların həzin naləsinə, qəzəb və intiqam çağırışına çevrilmiş poetik misralar idi” (Yenə orada, səh.89). Dediyim odur ki, İsmayıl Şıxlı keçdiyi dərslərində də, oxuduğu mühazirələrində də şəxsiyyəti, yazıçılığı kimi maraqlı müəllim idi tələbələri üçün. Həmişə onun sözünün cazibə sahəsi olurdu. özünü bizə, tələbələrinə belə sevdirirdi, məftun etdirirdi.
1987-ci il idi. Namizədlik dissertasiyamı oxumaq üçün sovet ədəbiyyatı kafedrasına təqdim etmişdim. Bir gün kafedranın müdiri, elmi rəhbərim, professor Abbas Hacıyev bildirdi ki, biz işin oxunması üçün “kurator” olaraq dissertasiyanı İsmayıl Şıxlıya təqdim etmişik. O fikir söyləməli, iş barədə rəy yazmalıdır. Bir müddət sonra Abbas müəllim bildirdi ki, İsmayıl Şıxlı işi bəyənmiş və rəsmi opponentlərdən biri olmağa razılıq vermişdir. Belə də oldu. Mən “Rəy” üçün kafedraya müraciət edəndə prof. A.Hacıyev bildirdi ki, bəs İsmayıl müəllim hökumət evinin xəstəxanasında yatır. Mən ADPU-nun dosenti Ramin Əhmədovla birlikdə İsmayıl müəllimə baş çəkməyə getdik. Hal-əhval tutduqdan sonra o bildirdi ki, mən sənin dissertasiyanı oxumuşam, bəyənmişəm və geniş bir rəy də yazmışam. O, göy çernillə çox sıx yazılmış dörd səhifəlik əlyazmanı dissertasiya ilə birlikdə mənə verdi. Və dediyi sözlərdən biri bu oldu ki, dissertasiyada yazırsan, Osman Sarıvəlli təbii, səmimi, həyəcanlı şairdir. Deyim ki, sən özün də dissertasiyanı emosional, səmimi yazmısan, - bu, elə şairin özündən də irəli gəlib. İsmayıl müəllim mənə xeyir-dua verdi, uğurlar arzuladı və müdafiəmdə iştirak edəcəyini bildirdi. Mən İsmayıl Şıxlının səliqəli xətlə yazdığı həmin əlyazmanı indi də arxivimdə qiymətli bir xatirə kimi qoruyub saxlayıram. Doğrusu, onda təəccüblənmişdim ki, İsmayıl müəllim səhhətinin belə vaxtında dincəlmək əvəzinə, mənim işimi diqqətlə oxuyub geniş bir rəy yazmağa xeyli vaxt sərf edib. Bəli, onun gəncliyə, əhatəsinə, insanlara, millətinə münasibəti belə idi - dəqiq, diqqətcil, qayğıkeş. Əməlpərvər yazıçı, müəllim və vətəndaş mövqeyi. İsmayıl müəllim insanları sevirdi, onlara qayğı göstərməkdən xoşlanırdı. O, əzəmətli olduğu qədər adi idi, sadə idi. Onu da qeyd edim ki, İsmayıl Şıxlının həmin əlyazma rəyini xalq şairi Osman Sarıvəllinin 100 illik yubileyi münasibətilə çap etdirdiyim “Osman Sarıvəllinin poetikası” adlı kitabımda ön söz yerində müəyyən ixtisarla çap etdirmişəm. İkinci rəyi də, mərhum alim və şairimiz Qasım Qasımzadənin mənə yazdığı əlyazmanı da arxivimdə saxlamaqla bərabər, onu da kitabın ön söz yerində vermişəm.
İsmayıl Şıxlı sözü bütöv adam olub. Bütöv şəxsiyyət, bütöv ləyaqət sahibi olub, - fikrimi daha çox bu mənəvi dəyərlər üzərində gəzdirmək istəyirəm, - çünki İsmayıl Şıxlının ömrünün mənası, dəyər və qiyməti, zinəti onun bütöv şəxsiyyəti, bütöv ləyaqəti idi.
1988-ci il Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında çox gərgin vaxtlar olub. O zaman bütün yollar-izlər bağlanmışdı, idarə və təşkilatlar rus hərbçilərinin tabeliyində idi. Pasport rejimi idi. Sənədləri yoxlayıb lazımi yerlərə icazə verirdilər. O vaxt ADPU-nun binası da nəzarətə götürülmüşdü, hərbçilər içəri adam buraxmırdılar. Bununla belə bizim Müdafiə Şurasının yığılmağına o qədər də mane olmamışdılar. Şura üzvlərinin hamısı soyuqda-çovğunda və belə nəzarət olmasına baxmayaraq, gəlmişdi. Təşkilati tədbirlər o vaxt universitetin rektoru, AMEA-nın müxbir üzvü, professor Afad Qurbanova və professor Paşa Əfəndiyevə tapşırılmışdı. Biz o gün iki nəfər, hazırda ADPU-nun professoru Təyyar Salamoğlu (Cavadov) və mən tribunaya çıxmalı idik. O zaman müdafıə baş tutdu və İsmayıl Şıxlı ilə Qasım Qasımzadə rəsmi opponentlərim kimi Müdafıə Şurasına gəlib dissertasiya haqqında yüksək fikir söyləmişdilər, bizə xeyir-dua vermişdilər. Beləliklə, biz xeyirxah, işıqlı insanların sayəsində müdafıə edərək filologiya elmləri namizədi alimlik dərəcəsi adını aldıq.
İndi elmin yollarında inamla addımlamaqdayıq. Bu işıqlı Azərbaycan ziyalılarının şərəfinə, onların bizə göstərdiyi etimada layiq olmağa çalışırıq. Unutmuruq ki, İsmayıl Şıxlı kimi alicənab insanlar, ziyalılar bizim müəllimimiz, bizim öndərlərimiz olublar. Bu günlər görkəmli yazıçımızı yenidən xatırlayır və onun ruhuna dualar oxuyuruq. Allah ona rəhmət eləsin, ruhu şad, yeri-yurdu behiştlik olsun.
Əlizadə ƏSGƏRLİ,
AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, Bakı Qızlar Universitetinin elmi işlər üzrə prorektoru, filologiya elmləri namizədi

 
  • Oxunub:  23400  |  
  • Tarix:  30-05-2009  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan iqtisadi və siyasi cəhətdən tam müstəqil ölkədir

20 Aprel 12:50
Azərbaycan və Rusiya arasında pensiya təminatı sahəsində müqavilə layihəsi hazırlanır
20 Aprel 12:48
Tahir Rzayev: Bu gün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətində ölkəmizdə davamlı addımlar atılır
20 Aprel 11:08
“Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları” təsdiq edilib
20 Aprel 10:58
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə ikinci “AGF Junior Trophy” beynəlxalq turniri başlayıb
20 Aprel 10:49
Elçin Əhmədov: Anti-Azərbaycan qüvvələrin ölkəmizə təzyiq göstərmək, onu öz yolundan döndərmək cəhdləri əbəsdir
20 Aprel 10:44
Hanoyda OANA İcraiyyə Komitəsinin 44-cü iclası başa çatıb
20 Aprel 10:41
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub
20 Aprel 10:32
Azərbaycan iqtisadi və siyasi cəhətdən tam müstəqil ölkədir
20 Aprel 10:30
Sağlamlıq imkanları məhdud uşaq və gənclərin, sosial müəssisə sakinlərinin sərgisi təşkil olunub
20 Aprel 10:28
Azərbaycandakı diplomatik nümayəndəliklərin rəhbərləri Şamaxıya səfər ediblər
20 Aprel 10:26
Masallıda “Milli aktyorluq məktəbi” mövzusunda keçirilən mühazirə maraqla qarşılanıb
20 Aprel 10:22
YAP Səbail rayon təşkilatında Könüllülər Birliyinin təqdimatı keçirilib
20 Aprel 10:21
YAP Qubadlı rayon təşkilatı Gənclər Birliyinin V konfransı keçirilib
20 Aprel 10:16
Anti-Azərbaycan dairələr tərəfindən ölkəmizə qarşı aparılan “qara piar” kampaniyası heç bir nəticə verməyəcək
20 Aprel 10:13
BDU-nun Tətbiqi Riyaziyyat Elmi-Tədqiqat İnstitutunun keçirdiyi beynəlxalq konfransın əsərləri “Clarivate Analytics”də yerləşdirilib
20 Aprel 10:11
“France-24” kanalının saytında Naftalan nefti haqqında məqalə verilib
20 Aprel 10:10
“Nar” korporativ müştərilərinə ödənişsiz MiFi cihazını təqdim edir
20 Aprel 10:09
Azərbaycanın regionlarında əhalinin su təchizatının yaxşılaşdırılması diqqət mərkəzində saxlanılır
19 Aprel 21:36
İstanbulda Türkiyə-Azərbaycan-Türkmənistan enerji əməkdaşlığı müzakirə edilib
19 Aprel 21:33
Peşə təhsili pilləsinin bir səviyyəsindən növbəti səviyyəsinə keçid qaydası təsdiqlənib
19 Aprel 21:28
Bakı Dövlət Universitetinin Nizamnaməsi təsdiq edilib
19 Aprel 21:23
Azərbaycan “Equinor” üçün mühüm ölkədir
19 Aprel 21:17
Bakıda İran Ticarət Mərkəzi açılıb
19 Aprel 21:04
Anar Bağırov: Vəkilliyə qəbulla bağlı namizədlər üçün hər cür şərait yaradılıb
19 Aprel 21:01
Gənclər Fondunun yenilənmiş veb-səhifəsinin təqdimatı olub
19 Aprel 20:55
Bakı Metropolitenində Ümumdünya Əməyin Mühafizəsi Gününə həsr olunmuş seminar keçirilib
19 Aprel 20:53
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
19 Aprel 20:50
Bakıda “Qədim mətnlər və klassik mənbələr erməniçilik saxtakarlıqlarını və uydurmalarını ifşa edir” mövzusunda konfrans keçirilib
19 Aprel 20:45
Vüqar Rəhimzadə: Ölkəmizin uğurlu inkişafı antiazərbaycan qüvvələrin və “5-ci kolon”un çirkin kampaniyasına tutarlı cavabdır
19 Aprel 20:40
Mərakeş qəzeti Azərbaycanın əhalisinin sayının 10 milyona çatmasından bəhs edir
19 Aprel 20:37
Elçin Mirzəbəyli: Azərbaycana qarşı olan qüvvələr ölkə Prezidentinin böyük ictimai dəstəyə malik olmasından narahatdırlar
19 Aprel 20:27
Vyetnamın Baş naziri OANA İcraiyyə Komitəsi iclasının bir qrup iştirakçısını qəbul edib
19 Aprel 20:22
Ekspert: Ölkəmizin uğurları erməni lobbisini, anti-Azərbaycan qüvvələri və daxildəki “5-ci kolon”u ciddi narahat edir
19 Aprel 18:08
Maliyyə Nazirliyi və Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası fiziki şəxslərin problemli kreditləri ilə bağlı açıqlama yayıb
19 Aprel 18:05
Azərbaycan Ordusunun nümayəndələri NATO-nun çoxmillətli tibb təlimində iştirak edib
19 Aprel 17:57
Paşinyan hökumətində böyük korrupsiya qalmaqalı
19 Aprel 17:48
Azərbaycan və Rusiyanın təhsil müəssisələri arasında təcrübə mübadiləsinə dair müzakirələr aparılıb
19 Aprel 17:46
Seymur Orucov: Bakı şəhərində keçirilən “Formula 1” yarışına dünyada maraq ildən ilə artır
19 Aprel 17:45
Hadi Rəcəbli: Azərbaycanın iqtisadi uğurları nəticəsində əhalinin sosial müdafiəsi daha da gücləndirilib
19 Aprel 17:43
YAP Gənclər Birliyi “YAP GB K-2019” adlı kartinq yarışı keçirib
19 Aprel 17:36
YAP Qaradağ rayon təşkilatının Gənclər Birliyinin V konfransı keçirilib
19 Aprel 17:27
Ermənistanda saxta hökumət fəaliyyət göstərir
19 Aprel 17:27
İlyas Umaxanov: Azərbaycanlı həmkarımızın çıxışında qaldırılan məsələlərin əksəriyyəti konfransın yekun sənədində öz əksini tapacaq
19 Aprel 17:24
Maliyyə Nazirliyi birinci rübdə dövlət büdcəsinin icrasına dair məlumat yayıb
19 Aprel 17:21
Səudiyyə Ərəbistanı mətbuatı AZAL-ın bu ölkənin bir neçə şəhərinə yeni aviareyslərinin təqdimatından yazır
19 Aprel 17:18
Birinci rübdə əhalinin gəlirləri 5,5 faiz artıb
19 Aprel 17:09
Sankt-Peterburqda MDB Parlament Assambleyasının 49-cu plenar iclası keçirilib
19 Aprel 17:08
Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili Mərkəzinin Nizamnaməsi təsdiq edilib
19 Aprel 16:52
Qubada dövlət-din münasibətləri ilə bağlı ikigünlük seminar-müşavirə davam edib
19 Aprel 16:45
Azərbaycanın iki güləşçisi dünya reytinqində liderliyə yüksəlib
19 Aprel 16:39
Sədaqət Vəliyeva: Tibbi sığorta insanların sağlamlığının “qızıl zəmanəti”dir
19 Aprel 16:32
Pirallahı rayonunda avtomobil yollarının yenidən qurulmasına 1,9 milyon manat ayrılıb
19 Aprel 16:29
Daxili işlər naziri polis orqanlarında xidmət etmək arzusunda olan gənclərin sıra baxışını keçirib
19 Aprel 16:25
Yaxın Şərqdə iki təhlükəli proses: dağıdıcı trendlərin güclənməsi
19 Aprel 16:06
Məleykə Abbaszadə Qəbələdə vətəndaşları qəbul edib
19 Aprel 16:03
İran nümayəndə heyəti Fəxri xiyabanda ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət edib
19 Aprel 15:57
İsrailli jurnalistlər işğalçı ermənilərin vandalizminin və qəddarlığının nəticələrini öz gözləri ilə görüblər
19 Aprel 15:37
Səyyar “ASAN xidmət” Qazaxda
19 Aprel 15:35
Rusiya-Azərbaycan: ölkələri və qitələr birləşəndə
19 Aprel 15:24
Binəqədi rayonunda yeni salınmış abad məhəllədə sakinlərlə görüş olub
19 Aprel 15:01
Respublika ərazisində keçirilən “Təmiz hava” aylığı davam edir
19 Aprel 14:44
Baş prokuror Ucar rayonunda vətəndaşları qəbul edib
19 Aprel 14:41
Azərbaycanda uşaqlara yönələn dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin milliləşdirilməsi üzrə seminar keçirilib
19 Aprel 14:38
Yekaterinburqda “Azərbaycan nemətləri” mağazalar şəbəkəsi” təqdimatı olunub
19 Aprel 14:34
Prezident İlham Əliyev hər addımı ilə vətəndaşın yanında olduğunu sübut edir
19 Aprel 14:26
PA rəsmisi: Erməni saxtakarlığı nasizmin bir qoludur, Ermənistanda nasizm qalib gəlib
19 Aprel 14:26
Zaqatalada fermerlər üçün təlim keçirilib
19 Aprel 14:19
“Mənəvi dəyərlər sistemində Nəsimi fenomeni” mövzusunda dəyirmi masa keçirilib
19 Aprel 14:18
UNEC alimlərinin dünya elminə töhfəsi
19 Aprel 14:14
“Azərmaş” ASC İranın “Maral” şirkəti ilə distribüterlik müqaviləsi imzalayıb

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+8 +12
gecə+5 +7