Ana səhifə »  Müəlliflər »  Prezident İlham Əliyev milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına böyük diqqət göstərir
A+   Yenilə  A-
Prezident İlham Əliyev milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına böyük diqqət göstərir
Yazdı: Hikmət BABAOĞLU

Cənubi Qafqazın lider dövləti olan, yüksək beynəlxalq nüfuza malik Azərbaycan dünyaya spesifik və mütərəqqi inkişaf modeli təqdim edib. Bu model konseptual əsaslara söykənir, ölkəmizdə bütün sahələrin paralel inkişafını təmin etməklə Azərbaycanın milli gücünün artmasını şərtləndirir. Bununla yanaşı, Azərbaycanı beynəlxalq müstəvidə fərqləndirən səciyyəvi xüsusiyyətlərdən biri də ölkəmizdə inklüziv, multikultural və tolerant cəmiyyətin mövcud olması, eləcə də milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasıdır. Bu kontekstdə Azərbaycan dünyaya yeni dəyərlər təqdim edir, Şərq ilə Qərb arasında körpü rolunu oynayan, beynəlxalq əməkdaşlıq məkanına çevrilən bir ölkə kimi sivilizasiyalararası dialoqun inkişafına da müstəsna töhfələr verir.
Azərbaycanın mənəvi sərhədləri onun inzibati-siyasi hüdudlarından daha genişdir
Təqdirəlayiq haldır ki, Azərbaycan dövləti tərəfindən milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və təbliği sahəsində ardıcıl, genişmiqyaslı işlər davam etdirilir. Ölkəmizdə etnik və dini zəmində sabitliyin hökm sürməsi, fərqli etnik mənsubiyyətə və dini dünyagörüşünə sahib olan insanların əmin-amanlıq və sülh şəraitində yaşaması tərəqqipərvər mərkəzlər tərəfindən də müsbət hal kimi dəyərləndirilir. Təsadüfi deyil ki, müasir siyasi, mənəvi və ideoloji çağırışları nəzərə alaraq Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2016-cı ilin Azərbaycanda “Multikulturalizm İli”, 2017-ci ilin “İslam Həmrəyliyi İli” elan olunması da dünyaya mühüm mesaj olmaqla yanaşı, xalqımıza xas olan yüksək mənəvi keyfiyyətlərin - ali dəyərlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyətə malik oldu. Dünya ictimaiyyətinə bir daha bəlli oldu ki, Azərbaycan multikulturalizminin tarixi ənənələri var, çünki bütövlükdə götürdükdə Azərbaycan coğrafiyası mövcud səmavi dinlərin hamısı ilə təmasda olub. Bununla yanaşı, Azərbaycan xalqının milli dəyərlərini və yaddaşını şərtləndirən tək amil din deyil, burada mədəniyyət də mühüm daxili komponentlərdəndir və bizim dini dəyərlərimiz mənəvi dəyərlərimizin tərkib hissəsidir. 
Müasir dövrdə beynəlxalq münasibətlər sisteminə təsir edən başlıca amillərdən biri sivilizasiyalararası dialoqdur. Bunun üçün isə dinlərarası dialoq platformalarının yaradılması xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə ölkəmizin sərhədlərindən kənarda keçirilən konfranslar və müxtəlif tədbirlər vasitəsilə milli-mənəvi, tolerant və multikultural dəyərlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması sülh və qarşılıqlı anlaşmanın təmin olunmasına xidmət edən mühüm addımlardandır. Belə ki, tolerantlıq nümunəsi, beynəlxalq dialoq və əməkdaşlıq məkanı olan, dünyada multikulturalizmin ünvanlarından birinə çevrilən Azərbaycanın həm müxtəlif tədbirlərə ev sahibliyi etməsi, həm də dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində keçirilən beynəlxalq konfransların təşəbbüskarı və təşkilatçısı kimi çıxış etməsi mədəniyyətlərarası dialoqun genişləndirilməsinə, bu istiqamətlərdə səmərəli fikir mübadiləsinin aparılması və işbirliyinin gücləndirilməsinə mühüm töhfələr verir. 
Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın beynəlxalq müstəvidə təbliğ etdiyi dəyərlər özündə sülhü, sabitliyi, dialoq və tərəqqini ehtiva edir. Azərbaycan öz təklif və təşəbbüsləri ilə dünyada sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə, ümumbəşəri dəyərlərin, multikulturalizm ənənələrinin qorunub saxlanmasına və inkişaf etdirilməsinə, bu kontekstdə müşahidə olunan problemlərin həllinə dəyərli töhfələr verir. Azərbaycan qlobal və regional səviyyəli tədbirlərə ev sahibliyi edən, bütün dünyanın diqqət mərkəzində olan mühüm məsələlərin müzakirə olunduğu siyasi, iqtisadi və humanitar mərkəz kimi tanınır. Son illərdə Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu, Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu, Dini Liderlərin Zirvə toplantısı, Qlobal Bakı Forumu və digər tədbirlərin məhz Azərbaycanda keçirilməsi bunun bariz nümunəsidir. Bu gün Azərbaycanda və ölkəmizin hüdudlarından kənarda keçirilən tədbirlər sayəsində İslam həmrəyliyi, tolerantlıq, multikulturalizm ideyaları beynəlxalq müstəvidə mədəniyyətlər və dinlərarası dialoq platformasının yaranmasına mühüm töhfələr verib. Bu baxımdan, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin təşkil etdiyi tədbirlər də beynəlxalq aləmdə, həmçinin ayrı-ayrı Avropa ölkələrində böyük diqqətə səbəb olur. 
Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidi uzun əsrlər boyu Azərbaycan və Qafqaz xalqları arasında dostluq və qardaşlığı simvolizə edən mənəviyyat abidəsi olaraq qalacaq
Qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycanın təşəbbüsü ilə dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində keçirilən beynəlxalq konfranslar dinlər və sivilizasiyalararası dialoqun möhkəmləndirilməsi, bu istiqamətdə səmərəli fikir mübadiləsinin aparılması və işbirliyinin gücləndirilməsi baxımından fundamental əhəmiyyətə malikdir. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin Rusiya Federasiyası Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının paytaxtı Vladiqafqaz şəhərinə səfəri zamanı keçirilən konfrans və digər tədbirlər də Azərbaycanın Rusiya, o cümlədən Şimali Qafqaz regionları ilə ənənəvi tarixi mədəni-mənəvi əlaqələrin inkişafı yönündə xüsusi önəm daşıyır. 
2019-cu il yanvarın 26-da Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə, Milli Məclisin üzvləri və nümayəndə heyətinə daxil olan digər şəxslər əvvəlcə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin diqqəti və yardımı sayəsində Vladiqafqazda yenidən bərpa edilmiş Muxtarov məscidinin açılışı ilə əlaqədar təşkil olunmuş tədbirdə iştirak ediblər. 1908-ci ildə azərbaycanlı xeyriyyəçi Murtuza Muxtarov tərəfindən inşa etdirilən, Şərq memarlığının ənənələrini özündə ehtiva edən məscid binası Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurası üzvlərinin dövlətimizin başçısına müraciətindən sonra Prezident İlham Əliyevin xüsusi diqqəti sayəsində bərpa olunub.
Məscidin açılışından sonra nümayəndə heyəti Vladiqafqaz Milli Elmi Kitabxanasının binasında keçirilən konfransda iştirak edib. Tədbirdə çıxış edən Şimali Osetiya-Alaniya müftisi Hacımurat Qatsalov Azərbaycan və Şimali Osetiya arasında tarixi dostluq, ənənəvi mənəvi əlaqələr barədə məlumat verib, Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin dini lider kimi Azərbaycan və Qafqaz xalqları qarşısındakı xidmətlərindən danışıb.
Konfransda çıxışında Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə isə bildirib ki, Azərbaycan xalqının ləyaqətli oğlu Murtuza Muxtarov tərəfindən inşa edilmiş, Azərbaycan-Şimali Osetiya xalqları arasında mənəvi vəhdət rəmzi olan Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidi uzun əsrlər boyu Azərbaycan və Qafqaz xalqları arasında dostluq və qardaşlığı simvolizə edən mənəviyyat abidəsi olaraq qalacaq. 
Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə: Məscidin şiəsi, sünnisi olmaz
Azərbaycan dövlətinin daxildə apardığı mültikulturalizm, tolerantlıq siyasətinin əsasını təkcə başqa konfessiyalara, onların nümayəndələrinə qarşı deyil, hər hansı dinin daxilindəki məzhəblərin, dini azlıqların təmsilçilərinə də tolerant münasibət təşkil edir. Çoxmillətli ölkəmizdə hər bir xalqın dilinə, adət-ənənəsinə, həmçinin ibadətgahına, sitayişinə böyük hörmətlə yanaşılır. Bu baxımdan dinin daxilində ayrı-seçkilik yaratmaq cəhdləri də birmənalı olaraq qəbuledilməz sayılır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycanda vəhdət namazı qılınması ənənəsi ölkəmizdə məzhəblərarası qarşıdurma olmadığının bariz nümunəsi kimi dəyərləndirilir. Bütün Qafqazın şeyxi tərəfindən əsası qoyulan dini bayramlarda vəhdət namazı qılınması ənənəsi artıq bir çox məscidlərdə geniş yayılıb.
Vladiqafqazda yenidən bərpa edilmiş Muxtarov məscidinin açılış mərasimində iştirak edən Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə müsəlmanların ibadətgahları arasında ayrı-seçkilik salınmasının yolverilməz olduğunu bildirib: “Məscidin şiəsi, sünnisi olmaz, ibadətgahların hamısı bizim üçün əzizdir”.
Muxtarov məscidinin mövcudluğu Azərbaycan və Şimali Osetiya xalqları arasında dostluq, qardaşlıq münasibətlərinin bariz nümunəsidir
QMİ sədri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurası üzvlərinin Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidinin bərpası üçün müraciətinə diqqətlə yanaşaraq yardım göstərdiyini və bunun nəticəsinin bu gün gözlərimiz önündə yenidən qurulmuş, öz əvvəlki gözəlliyini özünə qaytarmış nəfis məscid binasında təcəssüm etdiyini vurğulayıb. Ölkəmizin daxilində və xaricində dini-mənəvi mədəniyyət abidələrinə qayğı və himayəsini əsirgəməyən dövlətimizin başçısının qlobal miqyasda multikulturalizm, İslam həmrəyliyi ideyalarının fəal müdafiəçisi kimi çıxış etdiyini, tarixi, dini-mənəvi, milli mədəni və ümumbəşəri irsə yüksək diqqət nümayiş etdirdiyini vurğulayan QMİ sədri bu işlərin Azərbaycanda davamlı olaraq həyata keçirildiyini bildirib. 
Çoxmillətli və çoxkonfessiyalı Rusiyada ənənəvi dinlər, o cümlədən İslam dininin ardıcılları üçün bütün lazımi şəraitin yaradıldığını bildirən QMİ sədri Vladiqafqazdakı tədbiri də bu baxımdan gözəl nümunə kimi dəyərləndirib. Prezident İlham Əliyevin və Prezident Vladimir Putinin Qafqazda millətlərarası dostluq və dinlərarası anlaşmanın təmini işində Şimali Qafqaz müftilərinin rolunu xüsusi vurğuladıqlarını söyləyən Şeyxülislam sədri olduğu Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının bu istiqamətdə bundan sonra da səy göstərəcəyini bildirib.
Vladiqafqaz Tarix və Arxeologiya İnstitutunun direktoru professor Ruslan Bzarov iştirakçılar üçün nümayiş etdirilən və məscidin tarixçəsindən bəhs edən sənədli film haqqında danışıb. Tədbirdə Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının tanınmış alimləri professor Marzoyev və professor Kanukova məruzələrlə çıxış ediblər. Məruzələrdə Murtuza Muxtarovun şəxsiyyəti, onun xeyriyyəçilik fəaliyyəti, Azərbaycan-Şimali Osetiya dostluğunun möhkəmlənməsində tarixi rolu vurğulanıb, Azərbaycan ilə Osetiya arasında dostluq və qardaşlıq əlaqələrinin keçmişi və bu günü barədə danışılıb. Konfransda Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvləri, Şimali Qafqaz müftiləri, tanınmış elm və din xadimləri də iştirak ediblər. Çıxışlarda Azərbaycan və Şimali Osetiya xalqları arasında dostluq, qardaşlıq münasibətlərinin bariz nümunəsi olan Muxtarov məscidinin mövcudluğu, onun yenidən qurulması yüksək dəyərləndirilib. Şimali Osetiya müftisi H.Qatsalov yekun çıxışında Prezident İlham Əliyevə dərin təşəkkürlərini ifadə edib və dövlət başçısının Qafqaz xalqlarına ehtiramlı münasibətindən xeyli məmnun olduqlarını, bunu çox yüksək dəyərləndirdiklərini vurğulayıb. Şimali Qafqaz Müftiləri Koordinasiya Mərkəzinin sədri İsmayıl Berdiyev də Prezident İlham Əliyevə Qafqaz müftiləri adından minnətdarlığını ifadə edib. Onu da qeyd edək ki, Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidinin ərsəyə gəlmə tarixinə dair nadir arxiv sənədləri Azərbaycan xalqına minnətdarlıq əlaməti olaraq Allahşükür Paşazadəyə təqdim olunub.
Daha sonra Şimali Osetiya-Alaniya Respublikasının rəhbəri Vyaçeslav Bitarov Azərbaycan nümayəndə heyətini qəbul edib. Şimali Osetiya-Alaniya parlamentinin sədri A.Maçnevin də iştirak etdiyi görüşdə Azərbaycan və Şimali Osetiya arasında tarixi, ənənəvi münasibətlər zəmini üzərində həyatın müxtəlif sahələrində əlaqələrin inkişafından razılıq ifadə olunub. Azərbaycanın xalqına, onun Prezidentinə dərin ehtiramının və qardaş salamlarının çatdırılmasını xahiş edən Şimali Osetiya Respublikasının başçısı V.Bitarov Muxtarov məscidi ilə əlaqədar tədbirin böyük önəm daşıdığını vurğulayıb. QMİ sədri görüşə görə minnətdarlığını bildirib və bu istiqamətdə işlərin davamlı olmasının vacibliyinə diqqəti cəlb edib. Belə ki, Şeyxülislam A.Paşazadə gələcəkdə Vladiqafqazda Azərbaycan xalqının Ulu öndəri Heydər Əliyevin adını daşıyacaq məktəb binasının ucaldılmasını da arzu etdiyini bildirib. Şeyxülislam Şimali Osetiyadakı Azərbaycan diasporunun xalqlarımız arasında dostluq və əməkdaşlığın dərinləşməsi işinə verdiyi töhfələri vurğulayıb və onların fəaliyyətindən məmnun olduğunu bildirib. 
Bütün Qafqaz xalqları bir-birinə dərin mənəvi, mədəni tellərlə bağlıdır
Azərbaycanın tarixən mövcud olan əlaqələrin bərpa edilməsi, mənəvi-mədəni münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, eyni dinə etiqad edən xalqlar arasında qarşılıqlı etimad və həmrəylik yaradılması yönündə apardığı siyasət bütün dünyada olduğu kimi, yerləşdiyimiz regionda da böyük diqqətə səbəb olub. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə isə bütün Qafqazın şeyxi olaraq Şimali Qafqaz regionlarının dini liderləri və başçıları tərəfindən ali dini rəhbər kimi qəbul olunur, Qafqaz xalqları qarşısındakı xidmətləri isə yüksək qiymətləndirilir.
Vladiqafqaz şəhərində səfərdə olan İnquşetiya Respublikasının başçısı Yunusbek Yevkurovun QMİ sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə ilə görüşməsini də qeyd olunan dərin ehtiramın nəticəsi kimi dəyərləndirmək olar. İnquşetiyanın rəhbəri Y.Yevkurovun həmin görüşdə Şeyxülislama Azərbaycan dövlətinin bu qəbildən olan tədbirlərini yüksək dəyərləndirməsi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevi qardaşı hesab etdiyini bildirməsi, salamlarını və ən xoş arzularını çatdırmağı QMİ sədrindən xahiş etməsi Azərbaycanla Şimali Qafqaz xalqlarının bir-birinə dərin mənəvi, mədəni tellərlə bağlı olması fikrinin daha bir təcəssümüdür. Xatırladaq ki, görüşdə, həmçinin Azərbaycan-İnquşetiya dini-mənəvi əlaqələrinin daha da inkişaf etdirilməsi, xalqlarımızın ümumi mənafeləri naminə əməkdaşlıq, ümumqafqaz əhəmiyyətli məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi və məsləhətləşmələr aparılıb.
Rusiya Federasiyasının və Azərbaycanın regionları arasında əlaqələr təkcə iqtisadi deyil, mənəvi-mədəni əhəmiyyəti baxımından da yüksək dəyərləndirilir
Bütün bunların fonunda əminliklə söyləmək olar ki, Rusiya Federasiyasının və Azərbaycanın regionları arasında əlaqələr təkcə iqtisadi deyil, mənəvi-mədəni əhəmiyyəti baxımından da yüksək dəyərləndirilir. Bəllidir ki, son illərdə Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin inkişafına mühüm töhfələr verən əhəmiyyətli amillərdən biri regionlararası əlaqələrin intensiv xarakter daşımasıdır. Son illərdə bu istiqamətdə təmaslar olduqca sıxlaşıb, bu ölkənin regionlarının rəhbərlərinin ölkəmizə qarşılıqlı səfərləri intensivləşib, iqtisadi, siyasi və mədəni olmaqla ikitərəfli münasibətlər yüksələn xətlə inkişaf edir. Azərbaycan Moskva və Sankt-Peterburqla, Dağıstan və Tatarıstan respublikaları, Stavropol diyarı, Moskva, Həştərxan, Ulyanovsk, Sverdlovsk, Vladimir, Tambov, Volqoqrad vilayətləri və başqa regionlarla sıx əməkdaşlıq edir. Şimali Qafqaz respublikaları, o cümlədən Dağıstanla Azərbaycan arasında isə təkcə iqtisadi əlaqələr deyil, tarixən formalaşmış həm dini, həm də milli və mədəni amillərə əsaslanan mehriban qonşuluq, dostluq münasibətləri mövcuddur. Belə ki, Dağıstanda 140 minə yaxın azərbaycanlı yaşayır və Azərbaycan dili Dağıstan Respublikasının 14 dövlət dilindən biridir. Bir mühüm məqamı da vurğulamaq yerinə düşər ki, Rusiya Federasiyasının Azərbaycanla həmsərhəd regionları ilə əməkdaşlıq təkcə iqtisadi əlaqələrlə deyil, dərin tarixi köklərə malik olan milli, dini, mədəni müstəvidə də müsbət dinamikası ilə seçilir. Şimali Qafqaz respublikalarının rəhbərlərinin vaxtaşırı ölkəmizə səfərləri zamanı da dəfələrlə qeyd olunub ki, bu əlaqələr xalqlarımızı həm də mədəni-mənəvi tellərlə bir-birinə bağlayır. Nəticə etibarilə, Azərbaycan ilə Rusiyanın regionları arasında bir çox sahələrdə fəal əməkdaşlıq münasibətləri formalaşıb, bu, iki ölkə arasında çoxşaxəli əlaqələrin inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyətə malikdir.
Həm ixtiraçı, həm də milyonçu olan M.Muxtarov özünün kəşf etdiyi avadanlıqları xaricə ixrac edib
Bu məqamda yaxın tarixə qısa ekskurs edərək tanınmış xeyriyyəçi Murtuza Muxtarov haqqında qısa məlumat vermək yerinə düşər. O, Hacı Zeynalabdin Tağıyev, Şəmsi Əsədullayev, Musa Nağıyevdən sonra Azərbaycanın milli burjuaziyasının və neft sənayesinin görkəmli nümayəndələrindən biri olub. M.Muxtarovun adı daha çox Bakıda neft çıxarılma texnologiyasının inkişafı ilə bağlıdır.
1857-ci ildə Bakının Əmircan kəndində arabaçı ailəsində anadan olan Murtuza Muxtarov uşaqlıqdan qardaşı ilə birgə araba karvanı ilə müxtəlif yüklər, habelə Bakıdan Tiflisə xam neft daşıyıb. 1874-cü ildə arabasını sataraq Balaxanı və Zabrat kəndləri ətrafında salınan qazma kontorunda fəhləliyə başlayır. Kontorun sahibi Markov onun əzmini və iradəsini görüb alət və cihazların sirrini öyrədir, M.Muxtarov tezliklə buruq ustası olur. Bir müddətdən sonra sahibkar Zabratdakı qazma avadanlığı, emalatxanasını ona satıb Rusiyaya gedir. O vaxtlar neft mədənlərində quyuları ağac və taxtadan quraşdırılmış Kanada dəzgahları ilə qazırdılar. Dərinə getdikcə bu dəzgahlar tez-tez xarab olurdu. Buna görə də M.Muxtarov “Molot” dəzgahını təkmilləşdirir. 
M.Muxtarov sonradan fəaliyyətini daha da genişləndirir və 1890-cı ildə “Muxtarov podratı” adı altında öz kontorunu açır. Qazma avadanlığını təkmilləşdirərək Abşeronda ilk dəfə olaraq 1100 metrlik quyu qazdırır. Həmçinin 1895-ci ildə dünyada ilk dəfə metal ştanqlarla zərbə qazma dəzgahını quraşdırır və bunun üçün dövlət patenti alır. O bu ixtirasına “Bakı qazma sistemi” adı verir. XIX əsrin sonlarında M.Muxtarov Rusiyada ilk dəfə olaraq Bibiheybətdə konstruktor bürosu olan və neft avadanlıqları istehsal edən böyük bir zavod tikir, bu müəssisə həmin dövrdə ilk neft avadanlığı müəssisəsi sayılırdı. M.Muxtarov zavodun yaxınlığında fəhlə və qulluqçular üçün üçmərtəbəli yaşayış binaları tikdirir. M.Muxtarovun özünün mədənləri də var idi. Sabunçudakı həmin sahə indi də “Muxtarovka” adlanır. Çünki oradakı bütün neft quyuları vaxtilə ona məxsus olub.
Ali texniki təhsili olmasa da, neft maqnatları içərisində neft yataqlarının sirrini və qazma işlərini onun kimi dərindən bilən ikinci bir sahibkar yox idi. M.Muxtarovun öz zavodunda buraxdığı dəzgah və avadanlıqlar Rusiyaya və xarici ölkələrə, hətta uzaq Amerikaya da ixrac edilirdi. Özü də xaricdən, xüsusilə ABŞ-dan çoxlu maşın, cihaz, alət və avadanlıq alırdı. Neft milyonçusu 1917-ci ildə ilk dəfə taxtayonan dəzgah da ixtira edir. Dəzgah hal-hazırda Sankt-Peterburuq şəhərindəki “Dağ-mədən” İnstitutunda saxlanılır.
Azərbaycanın neft sənayesi tarixində “Podrat qazma” kontoru Bakının Balaxanı, Suraxanı, Ramana və Sabunçu neft rayonlarındakı quyuların əksəriyyətinin qazılmasında əsas rol oynayıb. M.Muxtarov təkcə Bakıda yox, müqavilə əsasında Maykop və Qroznı neft mədənlərində quyu qazdırır, zavod və mədənlər, konstruktor büroları ilə texniki və işgüzar əlaqələr saxlayırdı.
Görkəmli xeyriyyəçi və maarifpərvər
M.Muxtarovun Şimali Qafqazla əlaqələri ilə bağlı maraqlı bir əhvalatı da qeyd etmək yerinə düşər. Bir dəfə Beslan stansiyasında qatarı gözləyən M.Muxtarov restoranda oturub nahar edirmiş. Birdən qaçhaqaç düşür: “Zəlim xan gəlir...” M.Muxtarovun yanındakı adamı deyir ki, “ağa, at da var, kareta da hazırdır, dur qaçaq!” “Heç yerə gedən deyiləm!” - deyə M.Muxtarov cavab verir. “Sən də otur”. Çox çəkmir, salon boşalır, atlılar stansiyanı mühasirəyə alırlar. Salonda oturmuş iki adamın geyimi və görkəmi qaçaqların başçısı Zəlim xanın diqqətini cəlb edir, adam göndərib onu yanına çağırtdırır, M.Muxtarov təklifi rədd edir. Süvarilər onu öldürmək üçün Zəlim xandan icazə istəyirlər. O razılaşmır, özü yaxınlaşır. M.Muxtarov stulu çəkib ona yer təklif edir: “Əyləş, qonağım ol!” - deyir. “Qonaq” sözü Zəlim xanın xoşuna gəlir, oturur və dostlaşırlar. Zəlim xan mərdlik əlaməti kimi ona bir gümüş xəncər və zər qotazlı bir başlıq da hədiyyə edir. Bu görüşdən bir il sonra Murtuza Muxtarov Zəlim xanın hökumət adamları tərəfindən qətlə yetirilməsi xəbərini eşidir. Adam göndərib onun oğlunu və qızını Bakıya gətizdirir, saxlayır, hər ikisini Peterburqa, öz xərcinə oxumağa göndərir. Oğlan aqronom, qız isə həkim olur.
Muxtarov Bakının, demək olar ki, bütün xeyriyyə cəmiyyətlərində yaxından iştirak edir və maddi köməyini əsirgəmirdi. Qərbi Avropa mədəniyyətinin pərəstişkarı idi, cəmiyyətdə xürafata qarşı mübarizə aparırdı, bu məqsədlə Bakıda “Tərəqqi” qəzeti nəşr etdirir, məktəblər tikdirirdi. Ali və orta ixtisas məktəblərinin tələbələri üçün 40 təqaüdün təsisçisi, Bakı real məktəbinin, Temirxan-Şuranın (indiki Buynaksk şəhəri) qadın gimnaziyasının hamisi olan M.Muxtarov “Dağlılar arasında savadın və texniki biliklərin yayılması cəmiyyəti”nin, həmçinin “Peterburq müsəlman xeyriyyə cəmiyyəti”nin fəxri üzvü olub.
Bütün bunlara baxmayaraq, Murtuza Muxtarovun ölümü faciəli olub. 1920-ci ildə silahlı bolşeviklər M.Muxtarovun yaşadığı evin (indiki “Səadət” sarayı) qapısını sındırıb zala daxil olurlar, onun təslim olmasını tələb edirlər. O, bolşeviklərin atla evinə daxil olmasını özünə təhqir hesab edir. Buna dözməyib tüfəngi götürüb birinci gülləni bolşeviklərdən birinə, ikinci gülləni isə özünə vurur. 
Murtuza Muxtarov bizə əzəmətli memarlıq abidələri miras qoyub
Bakı şəhərində, ətraf kəndlərdə, Rusiyanın şəhərlərində və Avropanın bəzi ölkələrində indiyə qədər qorunan və bərpa olunan bir çox memarlıq abidəsi Murtuza Muxtarovun adı ilə bağlıdır. 1910-cu ildə Əmircan kəndində tikdirdiyi məscid binası indiyədək öz memarlıq quruluşu və əzəməti ilə göz oxşayır. Memar Zivər bəy Əhmədbəyovun rəhbərliyi ilə tikilən bu məscid Azərbaycan memarlığının ən gözəl incilərindən biri kimi YUNESKO-nun qorunan tarixi abidələr siyahısına salınıb. Mərdəkanda yerləşən Dendrologiya İnstitutunun binası da Muxtarovun maliyyəsi hesabına tikilib. Vladiqafqazda, Kislovodskda və Rusiyanın başqa şəhərlərində, Avropada, İtaliyanın Florensiya şəhərində mövcudluğunu qoruyan bir neçə yaraşıqlı bina M.Muxtarovun pulu ilə tikilib.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Maykop və Qroznı neft mədənlərində quyu qazmaq üçün sahibkarlarla müqavilə bağlayan M.Muxarov tez-tez Şimali Qafqaza gedirdi. M.Muxtarov bu səfərlərindən biri zamanı təsadüfən tanış olduğu Liza xanım Tuqanova ilə evlənir. Liza xanım Vladiqafqaz şəhərində yaşayan general Tuqanovun ortancıl qızı olub. Murtuza və Liza xanımın övladları olmasa da, bir çox uşağa qəyyumluq edib, oxudublar. Görkəmli azərbaycanlı aktrisa Fatma Muxtarovanı da cütlük qızlığa götürübmüş.
Muxtarov məscidinin tarixinə gəlincə, Murtuza Muxtarov generalın qızı ilə ailə həyatı qurduqdan sonra həyat yoldaşı Liza xanımın doğma şəhəri olan Vladiqafqazda qoşa minarəli, qoşa eyvanlı, əzəmətli məscid inşa etdirib. Daha sonra Liza xanımla Avropa səyahəti zamanı Venesiyadakı binaların memarlığına heyran qalan M.Muxtarov oxşar bir sarayı bir il ərzində (1911-1912-ci illər) Bakıda tikdirir. Hər sütunu, tağları, buta və gülləri, pəncərə və qapıları, bəzəklərinin hamısı təkrarolunmaz sənət əsəri, memarlıq incisi olan bu bina indiki “Səadət” sarayıdır. 
Onu da qeyd edək ki, M.Muxtarovun ölümündən sonra həyat yoldaşı Liza xanım bir müddət sarayın qonşuluğunda yerləşən evlərdən birinin zirzəmisində yaşamağa məcbur olur. Daha sonra Türkiyəyə qaçsa da, onun həyatı məşəqqətli keçir, oradan Avropaya üz tutmalı olur. Bəzi mənbələrdə qeyd edilir ki, Liza xanım 1950-ci illərdə Parisdə vəfat edir, amma onun məzarının yerləşdiyi yer barədə heç bir məlumat yoxdur, çünki xaricə qaçdıqdan sonra onun yaxınları ilə heç bir əlaqəsi olmayıb.
Azərbaycanın Murtuza Muxtarovun mirasına sahib çıxması təqdirəlayiq haldır
Sonda onu qeyd etmək yerinə düşər ki, Murtuza Muxtarovun düz 110 il bundan əvvəl inşa etdirərək sevimli həyat yoldaşı Liza Tuqanovanın vətəninə hədiyyə etdiyi Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidinin bərpası və yenidən istifadəyə verilməsi münasibətilə yüksək səviyyədə tədbirin keçirilməsi görkəmli xeyriyyəçinin mirasına sahib çıxılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yuxarıda qeyd olunanlar birmənalı şəkildə deməyə əsas verir ki, hətta qlobal miqyasda multikulturalizm, İslam həmrəyliyi ideyalarının fəal müdafiəçisi kimi çıxış edən, tarixi, dini-mənəvi, milli mədəni və ümumbəşəri irsə yüksək diqqət nümayiş etdirən Azərbaycan Prezidentinin yardımı sayəsində ölkəmizin maliyyəsi hesabına Vladiqafqazdakı Muxtarov məscidinin yenidən bərpası dövlətimizin başçısının təkcə ölkəmizin daxilində deyil, onun hüdudlarından kənarda da xalqımızın mənəvi dəyərlərinə, bu dəyərlərin qorunmasına böyük diqqət və qayğı ilə yanaşdığını göstərir.
Hikmət BABAOĞLU
Bakı-Vladiqafqaz-Bakı

 
  • Oxunub:  9690  |  
  • Tarix:  02-02-2019  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Dünya dini liderlərinin ikinci Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan dinlərarası dialoqun inkişafında önəmli rol oynayır

17 Noyabr 13:00
Əli Kərimli və radikal ətrafı bəraət axtarışında
17 Noyabr 09:53
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva 17 noyabr - Milli Dirçəliş Günü münasibətilə xalqımızı təbrik edib
17 Noyabr 09:40
Heydər Əliyev Sarayında Şövkət Ələkbərovanın xatirə gecəsi keçirilib
17 Noyabr 09:22
Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur
17 Noyabr 09:20
Ankarada Xocalı soyqırımına həsr olunan mərasim keçirilib
17 Noyabr 09:13
Üçrəngli bayrağımız Naxçıvanda əbədi yüksəkliyə qaldırılıb
16 Noyabr 19:34
Fransalı jurnalistlər Azərbaycanda qadın hüquqları sahəsində görülən işlər barədə məlumatlandırılıblar
16 Noyabr 19:09
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Odessada Azərbaycan məktəbi ilə tanış olub
16 Noyabr 19:08
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Odessada Azərbaycan məktəbi ilə tanış olub
16 Noyabr 18:53
Əmək normalarına dair seminarda işçiyə ödənilən əməkhaqqı sistemindəki qaydalardan bəhs olunub
16 Noyabr 18:45
Mirsad Kalayciç: Azərbaycanda nümunəvi tolerant mühit hökm sürür
16 Noyabr 18:42
Odessada Azərbaycan icması ilə görüş keçirilib
16 Noyabr 16:58
Bakıda bədii gimnastika üzrə beynəlxalq turnirin açılış mərasimi olub
16 Noyabr 16:51
Daxili İşlər naziri Azərbaycan Respublikasında İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosunun rəisini şəxsi heyətə təqdim edib
16 Noyabr 16:24
Mərkəzi Seçki Komissiyasının növbəti iclası keçirilib
16 Noyabr 15:44
UNESKO Baş Konfransında Azərbaycan Milli Komissiyasının fəaliyyətindən danışılıb
16 Noyabr 15:41
Multikulturalizm Mərkəzində ABŞ senatorları ilə görüş olub
16 Noyabr 15:37
Sevinc Fətəliyeva: Bakıda Dünya dini liderlərinin II Sammitinin keçirilməsi mühüm hadisədir
16 Noyabr 15:34
Gövhər Baxşəliyeva: 2020-ci ildə elm xərcləri bütövlükdə 193,7 milyon manat təşkil edəcək
16 Noyabr 15:30
Tahir Mirkişili: Dövlət investisiya xərclərinin dövlət büdcəsində payı 5 milyard manata yaxındır
16 Noyabr 15:28
Kərimlivari “sədaqət” və “cəsarət”
16 Noyabr 13:14
Müdafiə naziri əməliyyat təliminin yekunlarına dair xidməti müşavirə keçirib
16 Noyabr 12:38
AMEA-nın prezidenti: İran və Azərbaycan alimləri tarixi həqiqətlərin ortaya çıxarılması üçün birgə fəaliyyət göstərməlidirlər
16 Noyabr 12:29
Litvanın ölkəmizdəki səfiri Naxçıvanın istehsal, mədəniyyət və təhsil müəssisələri ilə tanış olub
16 Noyabr 12:17
Parisdə Azərbaycan-UNESKO əməkdaşlığı müzakirə olunub
16 Noyabr 12:12
2020-ci il Azərbaycan Gimnastika Federasiyası üçün beynəlxalq tədbirlərlə zəngin olacaq
16 Noyabr 12:07
Mikayıl Müşfiqin xatirəsinə ithaf olunan tamaşa növbəti dəfə səhnədə
16 Noyabr 12:02
Bakıda III Beynəlxalq uroonkologiya simpoziumu keçirilib
16 Noyabr 10:03
Dünya dini liderlərinin ikinci Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi göstərir ki, Azərbaycan dinlərarası dialoqun inkişafında önəmli rol oynayır
16 Noyabr 09:56
“Əbədiyyət günəşi” məqalə müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb
16 Noyabr 09:54
Məzahir Bayramov: Yeni Azərbaycan Partiyası öz sıralarında 740 min nəfərdən artıq üzvü birləşdirən nəhəng siyasi qüvvədir
16 Noyabr 09:50
2020-ci il ölkə üzrə icbari tibbi sığortanın tətbiqi ili olacaq
16 Noyabr 09:48
Radikal müxalifət ermənipərəst xarici mərkəzlərin xəyanətkar planlarının icraçısı rolunda çıxış edir
16 Noyabr 09:47
“Ədibin Evi” Mir Cəlal adına ikinci hekayə müsabiqəsi elan edib
16 Noyabr 09:45
Seçki mübahisələrinin həllinə dair növbəti seminar-müşavirə Şirvanda keçirilib
16 Noyabr 09:42
Masallı məktəblisi: Ölkəmizin dilbər guşələrini görmək hər bir gəncin arzusudur
16 Noyabr 09:41
Regionlarda meyvə istehsalı artıb
15 Noyabr 22:03
Fələstin Prezidentinin müşaviri: Azərbaycan xalqının multikulturalizm təcrübəsi beynəlxalq səviyyədə yüksək qiymətləndirilir
15 Noyabr 21:47
Pakistanın Təhsil naziri UNESKO-nun Təhsil Komissiyasının sədri seçilib
15 Noyabr 21:39
Rusiyanın Patriarxı Kirill İçərişəhəri ziyarət edib
15 Noyabr 21:36
Azərbaycan və ABŞ ştatlarının qanunverici orqanları arasında əlaqələrin inkişafı məsələləri müzakirə olunub
15 Noyabr 21:32
Lerikin 3 kəndinə təbii qaz verilib
15 Noyabr 21:29
Azərbaycan Ordusunun genişmiqyaslı əməliyyat təliminin sonuncu mərhələsi keçirilib
15 Noyabr 21:23
Bakıda “İslam sivilizasiyalarının mədəniyyət və irsi” adlı sərgi açılıb
15 Noyabr 21:19
İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyi tibb müəssisələrində kadr məsələləri üzrə təlimi davam etdirir
15 Noyabr 21:17
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda cenevrəli alimlə görüş
15 Noyabr 21:14
Azərbaycan mədəni irsin qorunması, bərpası və təbliği sahəsində UNESKO ilə sıx əməkdaşlıq edir
15 Noyabr 21:10
İqtisadçı ekspertlər vergi qanunvericiliyindəki dəyişikliklər barədə məlumatlandırılıblar
15 Noyabr 21:06
“MDB üçün 100 ideya” beynəlxalq gənclər layihəsi müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıblar
15 Noyabr 20:53
“Bir əsrin xəzinəsi – Bakı Dövlət Universiteti 100 il” kitabının təqdimatı olub
15 Noyabr 20:50
Beynəlxalq İnkişafa Yardım İdarəsi xarici diplomatlar üçün ixtisasartırma kursu təşkil edir
15 Noyabr 20:47
Bakı 2021-ci və 2022-ci illərdə savat üzrə Avropa çempionatlarına ev sahibliyi edəcək
15 Noyabr 20:45
Qızıl Ordanın 750 illiyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib
15 Noyabr 20:39
Şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş insanlara dövlət qayğısı artırılır
15 Noyabr 20:36
Vəkilliyə namizədlərlə icbari təlimə başlanılıb
15 Noyabr 20:34
ADNSU: Aberdin Universitetinin Mühəndislik Məktəbi ilə əməkdaşlıqla bağlı müzakirələr aparılıb
15 Noyabr 20:33
Təhsil nazirinin müavini Mingəçevirdə vətəndaşları qəbul edib
15 Noyabr 19:35
Prezident İlham Əliyev Simon Vizental Mərkəzinin həmtəsisçisi və sədr müavinini və ABŞ-ın Xristian Liderlər Konqresinin rəhbərini qəbul edib
15 Noyabr 18:03
Nəsib Məhəməliyev: 2020-ci ilin dövlət büdcəsi müstəqillik illərinin ən iri həcmli büdcəsidir
15 Noyabr 18:01
Malik Həsənov: İqtisadiyyatımız qeyri-neft sektorunun inkişafı hesabına daha da güclənir
15 Noyabr 18:00
Mahir Abbaszadə: Dövlət büdcəsində baş verən artım ölkəmizdə həyata keçirilən uğurlu iqtisadi siyasətin məntiqi nəticəsidir
15 Noyabr 17:59
Tahir Rzayev: Bakıda Dünya dini liderlərinin II Sammitinin keçirilməsi ölkəmizin beynəlxalq müstəvidə artan nüfuzundan xəbər verir
15 Noyabr 17:57
Milli Oftalmologiya Mərkəzinin Gözdən Əlillər Cəmiyyətində keçirdiyi tibbi aksiya zamanı 71 nəfər müayinə olunub
15 Noyabr 17:55
Siyavuş Novruzov: Azərbaycan dini konfessiyalar arasında əlaqələrin qurulması ilə sülhə nail olmağın nümunəsini təqdim edir
15 Noyabr 17:54
Tarixi mirasın tolerantlıq dərsləri
15 Noyabr 17:29
“euro2020.affa.az” saytı istifadəyə verilib
15 Noyabr 17:27
Bakıda Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun şərəfinə ucaldılan heykəlin açılışı olub
15 Noyabr 17:23
“Ağ Şəhər”də növbəti yaşıllıq zonası yaradılır
15 Noyabr 17:14
Prezident İlham Əliyev Şamaxıda zəlzələnin nəticələrinin aradan qaldırılması işlərinin davam etdirilməsinə 3 milyon manat ayırıb
15 Noyabr 17:08
Azərbaycan nümayəndə heyəti VIII Beynəlxalq Sankt-Peterburq Mədəniyyət Forumunda iştirak edir

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
HAVA HAQQINDA