Ana səhifə »  Müəlliflər »  Avropa İttifaqının “Axilles dabanı” və “qoca qitə”nin süqutu
A+   Yenilə  A-
Avropa İttifaqının “Axilles dabanı” və “qoca qitə”nin süqutu
Yazdı: Nurlan Qələndərli

Avropa ölkələrini bürüyən böhran və kataklizmlərin fonunda baş verənlər potensial olaraq mövcud olan bəzi məqamları real surətdə bir daha aşkar etdi. Bəhs olunan tendensiyaların “domino effekti” ilə “qoca qitə”nin aparıcı ölkələrini də cənginə alması öz növbəsində bütöv bir geosiyasi vahidin - Avropanın iqtisadi və siyasi təhlükəsizlik strukturunun mahiyyətini və durumunu növbəti dəfə aşkar etdi.
II Dünya müharibəsindən sonra bütöv bir geosiyasi məkanda təhlükəsizlik, bütövlük və inkişafın təmin olunması naminə yaradılan Avropa İttifaqına (Aİ) hələ o zaman mövcud dünya düzəninin və perspektivin ən effektiv institusional aktoru kimi yanaşılırdı. Ümid edilirdi ki, modern idarəetmə sisteminə və əhəmiyyətli potensiala malik olan milli dövlətləri özündə birləşdirən İttifaq dünya siyasətinə yeni keyfiyyət dəyişiklikləri gətirəcək. Həmçinin, iddia edilirdi ki, Aİ-nin formalaşdırılması ilə Avropa ənənəvi hegemoniya mərkəzinə çevriləcək və növbəti dünya düzəni avrosentrist (avropamərkəzli) olacaq. Hətta bu istiqamətdə müəyyən nəzəriyyələr və konsepsiyalar da meydana gətirildi. Avropa Birləşmiş Ştatları ideyasının fonunda “mərkəzyönümlü”, “inteqrativ” nəzəriyyələr yaradıldı ki, bütün bunlar da Avropanın geosiyasi hegemoniyasının ideoloji əsaslarının formalaşdırılmasına xidmət edirdi. Amma hesablar reallığa çevrilmədi, ən azından, uyğun gəlmədi...
O zamandan bu günə qədərki ərəfədə dünya siyasətində və bəhs edilən geosiyasi məkanda baş verənlər göstərdi ki, Aİ nəinki dünya siyasətində hegemon güc mərkəzinə çevrilə bilmədi, hətta öz daxilində mürəkkəb ziddiyyətlər mənbəyinə çevrildi. Doğrudur, Aİ-yə üzv dövlətlər arasında praqmatik iqtisadi münasibətlər sistemi formalaşdırıldı, amma siyasi mexanizm defisiti (çatışmazlığı) Avropa ölkələrinin İttifaq halında inkişafına mane oldu.
Bu gün bəhs edilən geosiyasi məkanda baş verənlər isə Aİ-nin siyasi və iqtisadi bütövlüyü məsələsini, region dövlətlərinin vahid strukturda inkişafını inkar etmiş oldu. Təbiri caizsə, məqsəd və vəzifələrə müvafiq real icra mexanizmləri formalaşdırıla bilmədi və Aİ millətüstü funksional aktor statusunu daşıya bilmədi. Son olaraq sözügedən geosiyasi məkanda baş verən maliyyə kataklizmləri hər nə qədər sırf iqtisadi problem kimi səciyyələndirilsə də, məhz bir o qədər siyasi baxımdan Aİ-nin institusional böhranı kimi dəyərləndirilməlidir.
Böhranın fonunda ortaya çıxanlar aşkar etdi ki, Avropa İttifaqı özünün iqtisadi strukturu və mexanizmləri ilə bütöv bir geostrateji vahid kimi səciyyələndirilsə də, İttifaq çərçivəsində institusional və struktur səviyyədə ciddi siyasi mexanizm defisiti mövcuddur. Bunu göstərən sadə nümunə isə böhranın ortaya çıxması ərəfəsində və ona qarşı mübarizə çərçivəsində Aİ-nin aparıcı ölkələrinin fərqli və korporativ mövqe sərgiləməsidir. Böhrana qarşı ümumi olaraq müxtəlif xarakterli tədbirlər görülsə də (maliyyə ayırmalarının həyata keçirilməsi, xərclərin azaldılması və s.), siyasi vahidliyin və həmrəylinin təmin olunmaması avrozonanı ənənəvi surətdə mürəkkəb durumla qarşı-qarşıya qoydu. Bu, Avropa ölkələrinin İttifaq çərçivəsində siyasi təhlükəsizlik sisteminin “kağız üzərində” olmasına dəlalət etdi...
Aİ-nin timsalında təzahür edən problemləri yaradan digər sindrom isə qütbləşmə və qarşıdurma meyillərinin mövcud olmasıdır. Bu isə Avrosentristlərlə (Fransa, Almaniya və İtaliya) anqlo-saksonların (ABŞ və Böyük Britaniya) strateji rəqabəti kimi təzahür edən, amma real qarşıdurmaya əsaslanan münasibətləridir. Ənənəvi və modern beynəlxalq münasibətlər sisteminin müxtəlif mərhələlərində təzahür edən bu qarşıdurma bu gün də “qoca qitə” üçün başlıca problem kimi çıxış edir. Son olaraq Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından ayrılması istiqamətində cərəyan edən proseslər İttifaqın məhz bu mübarizə çərçivəsində deqrodasiyaya uğramasını göstərir.
Nəticə etibarilə, bütöv bir iqtisadi vahid kimi səciyyələndirilən Avropa İttifaqı gözlənilənlərin əksinə olaraq siyasi birlik simvoluna çevrilə bilmədi. Sözügedən geosiyasi məkanda praqmatik iqtisadi münasibətlər sistemi formalaşdırılsa da, siyasi vahidlik və bütövlüyə nail olunmadı. Ona görə də, Aİ bundan sonra da vahid geostrateji məkanda kollektiv inkişafın formulu və ya modeli kimi çıxış edə bilməyəcək. Çünki İttifaq çərçivəsində siyasi və iqtisadi mexanizmlərin bir-birini istisna etməsi və çatışmazlığı sabit inkişafın qarşısını alan faktor qismində çıxış edir. Beləliklə, siyasi uzlaşma, həmrəylik və bütövlüyün təmin oluna bilməməsinin fonunda ortaya çıxan institusional böhran Avropanın “Axilles dabanı”nı təşkil edir.

 
  • Oxunub:  27390  |  
  • Tarix:  01-02-2013  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Əli Əhmədov: “Milli şura”nın növbəti mitinqinin uğursuzluğunun səbəbi bu mitinqin insanları düşündürən məsələlərlə heç bir əlaqəsinin olmamasındadır

21:37
22 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Çinin CGTN televiziyasına müsahibəsi
21:17
22 Yanvar
Avropa Şurasının baş katibi təxribatçı deputatları Azərbaycanla bağlı məsələləri qəsdən siyasiləşdirməməyə çağırıb
20:40
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyevin “Signify” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşü olub
20:37
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev “Microsoft” şirkətinin vitse-prezidenti ilə görüşüb
19:45
22 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və “Total” şirkətinin baş icraçı direktorunun görüşü olub
19:23
22 Yanvar
Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində 2018-ci ilin yekunlarına həsr olunmuş geniş əməliyyat müşavirəsi keçirilib
19:15
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Davosda Rusiyanın “LUKoil” şirkətinin prezidenti ilə görüşüb
19:11
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Davosda “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün inkişaf etdirilməsi: Çinin trilyon dollarlıq baxışı” adlı sessiyada iştirak edib
19:00
22 Yanvar
Təhsil naziri Ceyhun Bayramov Dünya Təhsil Forumunda çıxış edib
18:54
22 Yanvar
Dövlət Komitəsində məcburi köçkünlərlə növbəti görüş olub
18:41
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan öz daxili imkanlarına arxalanaraq irəliyə gedir
18:34
22 Yanvar
Pirallahı Sənaye Parkında şpris zavodu istifadəyə veriləcək
18:30
22 Yanvar
Azərbaycan-Səudiyyə Ərəbistanı əməkdaşlığının inkişafından məmnunluq ifadə olunub
18:26
22 Yanvar
Bu il 10 aqropark açılacaq
18:24
22 Yanvar
İlin sonunadək bütün avtobusların “BakıKart” sisteminə inteqrasiyası yekunlaşacaq
18:18
22 Yanvar
Müdafiə naziri mühəndis və kimya hərbi hissələrində yeni istifadəyə verilən obyektlərlə tanış olub
18:13
22 Yanvar
Misirli jurnalistin “Qanlı Yanvar...Sovet qoşunlarının Bakını işğal etməsi” adlı kitabının təqdimatı olub
18:09
22 Yanvar
Fevralda Sumqayıt, Abşeron və Qəbələdə “KOB Dostları” fəaliyyətə başlayacaq
18:05
22 Yanvar
Azərbaycan keçən il Gürcüstana 266,6 milyon dollarlıq təbii qaz göndərib
18:00
22 Yanvar
İlin birinci yarısında “Koroğlu” Nəqliyyat Mübadilə Mərkəzi istifadəyə veriləcək
17:55
22 Yanvar
Dünya İqtisadi Forumu işə başlayıb
17:47
22 Yanvar
Bu il 19 ölkəyə 25 ixrac missiyası təşkil ediləcək
17:44
22 Yanvar
Hazırda Bakıda 270 “BakuBus” avtobusları fəaliyyət göstərir
17:37
22 Yanvar
İqtisadiyyat Nazirliyində geniş kollegiya iclası keçirilib
17:34
22 Yanvar
Azərbaycanlı deputat: Nazirlər Komitəsi Avropanın gələcəyi üçün nə etməyi planlaşdırır?
17:27
22 Yanvar
Azərbaycan ilə Monteneqro arasında müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq imkanları müzakirə edilib
17:19
22 Yanvar
Mehman İsmayılov: Azərbaycanda milli-mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanılmasına dövlət səviyyəsində qayğı göstərilir
17:14
22 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Gürcüstanın Baş naziri Mamuka Baxtadzenin görüşü
17:10
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Dünya Bankının baş icraçı direktoru ilə görüşüb
16:57
22 Yanvar
Avropa Şurasında Ermənistanın Azərbaycana qarşı xəritə işğalçılığına dair yeni sənəd
16:44
22 Yanvar
Azərbaycanlı deputat “EurActiv” portalına müsahibəsində Avropa Parlamentinin bəzi üzvlərinin qərəzli mövqelərindən danışıb
16:37
22 Yanvar
Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi və şəhər prokurorluğu paytaxtda keçirilmiş mitinqlə bağlı məlumat yayıb
16:24
22 Yanvar
YAP Səbail rayon təşkilatının 2019-cu il üçün iş planı təsdiqlənib
16:03
22 Yanvar
Nazir: Vergi orqanlarının məqsədi sahibkarların leqal şərtlərlə rahat işləmələrini təmin etməkdir
16:00
22 Yanvar
Norika Nikolai: Avropa Parlamentinin bəzi deputatları tərəfindən səsləndirilən bəyanatlar saxtadır
15:23
22 Yanvar
Azərbaycanda tolerantlıq mühitinin qorunub saxlanılması üçün hüquqi baza formalaşdırılıb
15:13
22 Yanvar
Ziyad Səmədzadə: İqtisadiyyatın aparıcı qüvvəsi olan sahibkarlığın inkişafı daim diqqət mərkəzindədir
15:05
22 Yanvar
Təhsil nazirinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti Dünya Təhsil Forumunda
14:54
22 Yanvar
Bakıda “Mən fəxr edirəm ki, azərbaycanlıyam” adlı rəsm sərgisi açılacaq
14:53
22 Yanvar
Mələk Çakmak: Məqsədimiz kiçik fermer qruplarına kömək etmək və kənd təsərrüfatında dayanıqlı inkişafa nail olmaqdır
14:26
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyevin “SAP SE” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşü olub
14:14
22 Yanvar
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri şimal bölgəsindən olan sakinlərin müraciətlərini dinləyib
14:12
22 Yanvar
İnam Kərimov: FAO–Azərbaycan Tərəfdaşlıq Proqramı üzrə 5 layihənin icrası həyata keçirilir
14:08
22 Yanvar
“Sky Sports” telekanalı Formula 1 yarışlarının mövsümqabağı testlərini canlı yayımlayacaq
14:06
22 Yanvar
Milli Məclisin insan hüquqları komitəsinin iclası keçirilib
12:55
22 Yanvar
“Əl-İslah və Ət-Tənmiyə” qəzeti: “Prezident İlham Əliyev 2019-cu ili İmadəddin Nəsimi ili elan edib”
12:49
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev “CISCO” şirkətinin icraçı vitse-prezidenti ilə görüşüb
12:42
22 Yanvar
Bakı Ali Neft Məktəbinin tələbələrinə “Y nəsli və yeni iş yerləri” adlı təlim keçirilib
12:35
22 Yanvar
Lozannada dünya idman media mükafatlarının təqdimat mərasimi olub
12:25
22 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə BP qrupunun baş icraçı direktorunun görüşü olub
12:20
22 Yanvar
Nazir: Ötən il kənd təsərrüfatı məhsulunun ümumi həcmi əvvəlki illə müqayisədə 4,6 faiz artıb
12:19
22 Yanvar
Günəş elektrik stansiyalarında 38,3 milyon kilovat/saat elektrik enerjisi istehsal olunub
12:10
22 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Davosda “Visa” şirkətinin prezidenti ilə görüşüb
12:06
22 Yanvar
Bakıda FAO-Azərbaycan Tərəfdaşlıq Proqramının açılış mərasimi keçirilib
11:32
22 Yanvar
Azərbaycan Yazıçılar Birliyində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anılıb
10:57
22 Yanvar
Azərbaycan Prezidentinin növbəti humanist addımı
10:47
22 Yanvar
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri sutka ərzində atəşkəs rejimini 22 dəfə pozub
10:45
22 Yanvar
2018-ci ildə Azərbaycana 17 milyard manatdan çox investisiya yatırılıb
10:14
22 Yanvar
Səməd Seyidov: Bəzi parlamentarilər məsələnin məğzinə varmadan Azərbaycanın imicinə xələl gətirmək istəyirlər
10:10
22 Yanvar
Rafael Hüseynov: Azərbaycan dövləti kənar iradəyə tabe olmadan müstəqil siyasət aparır
10:09
22 Yanvar
Zimbabve Azərbaycanın düzgün idarəçilik təcrübəsinə, iqtisadi və sosial islahatlar praktikasına ciddi maraq göstərir
10:05
22 Yanvar
“Özünü “Milli şura” adlandıran qondarma qurum Azərbaycanın dəyərlərinə hörmət etmir”
10:02
22 Yanvar
Azərbaycanda həyata keçirilən struktur islahatları dərin hüquqi və institusional islahatların davamı kimi mühüm əhəmiyyətə malikdir
10:00
22 Yanvar
Çoxvektorlu və praqmatik xarici siyasət həyata keçirən Azərbaycan regionda yeni geosiyasi reallıqlar yaradıb
09:59
22 Yanvar
Radikal ünsürlərin növbəti fiaskosu: 10-dan artıq siyasi qurumun iştirak etdiyi aksiyada “Məhsul” stadionu dolmadı
09:58
22 Yanvar
Əli Kərimli ümumxalq hüzn günündə növbəti dəfə təxribat törətməyə çalışıb
09:51
22 Yanvar
Azərbaycanlı deputat AŞPA-da gender bərabərliyinin vacibliyindən danışıb
21:50
21 Yanvar
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Davosda Çinin CGTN televiziyasına müsahibə verib
21:32
21 Yanvar
Azərbaycanlı deputat: Ermənistanın gələcək inkişafı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasından asılıdır
21:30
21 Yanvar
Prezident İlham Əliyev Davosda “Rossiya 1” televiziya kanalına müsahibə verib

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
HAVA HAQQINDA