Ana səhifə »  Müəlliflər »  Avropa İttifaqının “Axilles dabanı” və “qoca qitə”nin süqutu
A+   Yenilə  A-
Avropa İttifaqının “Axilles dabanı” və “qoca qitə”nin süqutu
Yazdı: Nurlan Qələndərli

Avropa ölkələrini bürüyən böhran və kataklizmlərin fonunda baş verənlər potensial olaraq mövcud olan bəzi məqamları real surətdə bir daha aşkar etdi. Bəhs olunan tendensiyaların “domino effekti” ilə “qoca qitə”nin aparıcı ölkələrini də cənginə alması öz növbəsində bütöv bir geosiyasi vahidin - Avropanın iqtisadi və siyasi təhlükəsizlik strukturunun mahiyyətini və durumunu növbəti dəfə aşkar etdi.
II Dünya müharibəsindən sonra bütöv bir geosiyasi məkanda təhlükəsizlik, bütövlük və inkişafın təmin olunması naminə yaradılan Avropa İttifaqına (Aİ) hələ o zaman mövcud dünya düzəninin və perspektivin ən effektiv institusional aktoru kimi yanaşılırdı. Ümid edilirdi ki, modern idarəetmə sisteminə və əhəmiyyətli potensiala malik olan milli dövlətləri özündə birləşdirən İttifaq dünya siyasətinə yeni keyfiyyət dəyişiklikləri gətirəcək. Həmçinin, iddia edilirdi ki, Aİ-nin formalaşdırılması ilə Avropa ənənəvi hegemoniya mərkəzinə çevriləcək və növbəti dünya düzəni avrosentrist (avropamərkəzli) olacaq. Hətta bu istiqamətdə müəyyən nəzəriyyələr və konsepsiyalar da meydana gətirildi. Avropa Birləşmiş Ştatları ideyasının fonunda “mərkəzyönümlü”, “inteqrativ” nəzəriyyələr yaradıldı ki, bütün bunlar da Avropanın geosiyasi hegemoniyasının ideoloji əsaslarının formalaşdırılmasına xidmət edirdi. Amma hesablar reallığa çevrilmədi, ən azından, uyğun gəlmədi...
O zamandan bu günə qədərki ərəfədə dünya siyasətində və bəhs edilən geosiyasi məkanda baş verənlər göstərdi ki, Aİ nəinki dünya siyasətində hegemon güc mərkəzinə çevrilə bilmədi, hətta öz daxilində mürəkkəb ziddiyyətlər mənbəyinə çevrildi. Doğrudur, Aİ-yə üzv dövlətlər arasında praqmatik iqtisadi münasibətlər sistemi formalaşdırıldı, amma siyasi mexanizm defisiti (çatışmazlığı) Avropa ölkələrinin İttifaq halında inkişafına mane oldu.
Bu gün bəhs edilən geosiyasi məkanda baş verənlər isə Aİ-nin siyasi və iqtisadi bütövlüyü məsələsini, region dövlətlərinin vahid strukturda inkişafını inkar etmiş oldu. Təbiri caizsə, məqsəd və vəzifələrə müvafiq real icra mexanizmləri formalaşdırıla bilmədi və Aİ millətüstü funksional aktor statusunu daşıya bilmədi. Son olaraq sözügedən geosiyasi məkanda baş verən maliyyə kataklizmləri hər nə qədər sırf iqtisadi problem kimi səciyyələndirilsə də, məhz bir o qədər siyasi baxımdan Aİ-nin institusional böhranı kimi dəyərləndirilməlidir.
Böhranın fonunda ortaya çıxanlar aşkar etdi ki, Avropa İttifaqı özünün iqtisadi strukturu və mexanizmləri ilə bütöv bir geostrateji vahid kimi səciyyələndirilsə də, İttifaq çərçivəsində institusional və struktur səviyyədə ciddi siyasi mexanizm defisiti mövcuddur. Bunu göstərən sadə nümunə isə böhranın ortaya çıxması ərəfəsində və ona qarşı mübarizə çərçivəsində Aİ-nin aparıcı ölkələrinin fərqli və korporativ mövqe sərgiləməsidir. Böhrana qarşı ümumi olaraq müxtəlif xarakterli tədbirlər görülsə də (maliyyə ayırmalarının həyata keçirilməsi, xərclərin azaldılması və s.), siyasi vahidliyin və həmrəylinin təmin olunmaması avrozonanı ənənəvi surətdə mürəkkəb durumla qarşı-qarşıya qoydu. Bu, Avropa ölkələrinin İttifaq çərçivəsində siyasi təhlükəsizlik sisteminin “kağız üzərində” olmasına dəlalət etdi...
Aİ-nin timsalında təzahür edən problemləri yaradan digər sindrom isə qütbləşmə və qarşıdurma meyillərinin mövcud olmasıdır. Bu isə Avrosentristlərlə (Fransa, Almaniya və İtaliya) anqlo-saksonların (ABŞ və Böyük Britaniya) strateji rəqabəti kimi təzahür edən, amma real qarşıdurmaya əsaslanan münasibətləridir. Ənənəvi və modern beynəlxalq münasibətlər sisteminin müxtəlif mərhələlərində təzahür edən bu qarşıdurma bu gün də “qoca qitə” üçün başlıca problem kimi çıxış edir. Son olaraq Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından ayrılması istiqamətində cərəyan edən proseslər İttifaqın məhz bu mübarizə çərçivəsində deqrodasiyaya uğramasını göstərir.
Nəticə etibarilə, bütöv bir iqtisadi vahid kimi səciyyələndirilən Avropa İttifaqı gözlənilənlərin əksinə olaraq siyasi birlik simvoluna çevrilə bilmədi. Sözügedən geosiyasi məkanda praqmatik iqtisadi münasibətlər sistemi formalaşdırılsa da, siyasi vahidlik və bütövlüyə nail olunmadı. Ona görə də, Aİ bundan sonra da vahid geostrateji məkanda kollektiv inkişafın formulu və ya modeli kimi çıxış edə bilməyəcək. Çünki İttifaq çərçivəsində siyasi və iqtisadi mexanizmlərin bir-birini istisna etməsi və çatışmazlığı sabit inkişafın qarşısını alan faktor qismində çıxış edir. Beləliklə, siyasi uzlaşma, həmrəylik və bütövlüyün təmin oluna bilməməsinin fonunda ortaya çıxan institusional böhran Avropanın “Axilles dabanı”nı təşkil edir.

 
  • Oxunub:  25680  |  
  • Tarix:  01-02-2013  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Şərqdə ilk demokratik respublikanın parlamentinin 100 illiyi təntənə ilə qeyd olunub

15:07
22 Sentyabr
Milli Məclisdə Azərbaycan-Oman əlaqələrinin inkişafı məsələləri müzakirə edilib
14:43
22 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti parlamentin 100 illiyi münasibətilə keçirilən iclasda ciddi mesajlar verdi
14:37
22 Sentyabr
GUAM-a üzv dövlətlərin hökumət başçılarının iclasına hazırlıq məsələləri müzakirə olunub
14:30
22 Sentyabr
Avropalı diplomatlar Naxçıvan şəhərindəki Heydər Əliyev Muzeyini ziyarət ediblər
14:26
22 Sentyabr
Elmin İnkişafı Fondu yeni qrant müsabiqələri elan edəcək
14:23
22 Sentyabr
XİN: KTMT baş katibinin Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinə dair açıqlama verməsi təşkilatın mandatından kənardır
14:18
22 Sentyabr
Nyu-Yorkda keçiriləcək ABŞ-Xəzər Biznes Forumuna 100-dən çox şirkət qatılacaq
14:17
22 Sentyabr
Tahir Rzayev: Azərbaycan Parlamenti 100 il ərzində şərəfli bir yol keçib
12:50
22 Sentyabr
Favzi Daoud: Azərbaycan ilə İordaniya dost və qardaş ölkələrdir
12:41
22 Sentyabr
Aydın Hüseynov: Azərbaycan parlamenti tarixdə şərəfli iz qoyub
12:35
22 Sentyabr
Azərbaycan-Rusiya parlamentlərarası əlaqələri yüksək səviyyədədir
12:18
22 Sentyabr
İndoneziya Regional Nümayəndələr Şurasının sədri Azərbaycana səfərə gəlib
11:24
22 Sentyabr
Dövlət Komitəsinin sədri Mingəçevirdə vətəndaşları qəbul edəcək
10:30
22 Sentyabr
Kristina Marti Lanq: İsveçrə və Azərbaycan arasında çox yaxşı əlaqələr mövcuddur
10:27
22 Sentyabr
Cüdo üzrə dünya çempionatı: Azərbaycanın 3 idmançısı mübarizəyə qoşulub
10:24
22 Sentyabr
Bolqarıstanın Varna şəhərində Azərbaycan mədəniyyətinə dair fotosərgilər nümayiş etdirilib
10:22
22 Sentyabr
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 112 dəfə pozub
20:45
21 Sentyabr
BMT və qlobal çağırışlar: "intertarixi" zərurət kontekstində
20:43
21 Sentyabr
Bilgəhdə Beynəlxalq Ahıllar Günü münasibətilə tədbir keçirilib
20:40
21 Sentyabr
Slovakiya-Azərbaycan parlamentlərarası dostluq qrupunun rəhbəri Müdafiə Sənayesi Nazirliyində olub
20:39
21 Sentyabr
Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində
20:23
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının prezidenti ilə görüşüb
20:13
21 Sentyabr
Bakıda keçirilən cüdo üzrə dünya çempionatının ikinci gününə yekun vurulub
20:05
21 Sentyabr
Mərzuq Əli əl-Ğanim: Küveyt və Azərbaycan hər zaman bir-birinin yanındadır
19:56
21 Sentyabr
Bakıda NATO-nun Əməliyyat İmkanları Konsepsiyası çərçivəsində özünüqiymətləndirmə təlimi keçirilib
19:52
21 Sentyabr
Ədliyyə naziri Ağstafada vətəndaşları qəbul edib
19:29
21 Sentyabr
Azərbaycan ilə Britaniya Şurası arasında təhsil sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib
19:24
21 Sentyabr
“Azİz” Beynəlxalq Assosiasiyasının nümayəndə heyəti Bakı Kitab Mərkəzinin qonağı olub
19:23
21 Sentyabr
AQTA ilə Asiya İnkişaf Bankı arasında strateji əməkdaşlıq imkanları öyrənilir
19:09
21 Sentyabr
Naxçıvanda yeni Asfalt-Beton Zavod Kompleksi istifadəyə verilib
18:37
21 Sentyabr
“ASAN xidmət” təcrübəsi Uqandada tətbiq olunacaq
18:29
21 Sentyabr
Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə keçirilən təntənəli iclasın iştirakçıları ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
18:26
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın dünyada təhlükəsizliyə töhfəsi getdikcə artır
18:13
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan dünya xəritəsində bir uğur nümunəsidir
18:08
21 Sentyabr
Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun növbəti iclası keçirilib
18:06
21 Sentyabr
Azərbaycan Dillər Universiteti Çinin müxtəlif universitetləri ilə əlaqələr qurub
18:01
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Dağlıq Qarabağ heç vaxt Azərbaycanın suverenliyindən kənarda heç bir status almayacaq
17:49
21 Sentyabr
Prezident: Bu gün Ermənistandan səslənən çox ziddiyyətli və bəzən cəfəng fikirlər münaqişənin həllinə yox, onun dərinləşməsinə xidmət göstərir
17:46
21 Sentyabr
Hikmət Babaoğlu: "Prezidentin nitqi Ermənistan rəhbərliyinin savadsız çıxışlarına tutarlı cavab idi"
17:41
21 Sentyabr
Prezident: Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ən böyük ədalətsizlikdir
17:38
21 Sentyabr
Prezident İlham Əliyev: Demokratik inkişafla bağlı siyasətimizin aparılmasında Azərbaycan parlamentinin çox böyük rolu var
17:37
21 Sentyabr
Azərbaycan UNESCO-nun sülh konfransında təmsil olunub
17:28
21 Sentyabr
Adil Əliyev: Azərbaycan parlamentinin bir əsrlik keçdiyi şərəfli yol müasir dövlətimizin inkişafında özünəməxsus yer tutur
17:15
21 Sentyabr
Milli Məclisdə Azərbaycan parlamentinin 100 illiyi münasibətilə təntənəli iclas keçirilib
16:43
21 Sentyabr
İbrahim Əhməd Ömər: Sudan Azərbaycan ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirmək əzmindədir
16:29
21 Sentyabr
İqtisadiyyat naziri Gəncədə vətəndaşları qəbul edib
16:25
21 Sentyabr
Baş prokuror Quba rayonunda vətəndaşları qəbul edib
16:23
21 Sentyabr
BDU ilə Darüssəlam Qontor Universiteti arasında əməkdaşlığa dair memorandum imzalanıb
16:13
21 Sentyabr
Bəstəkarlar İttifaqı Anarı “Üzeyir Hacıbəyli” medalı ilə təltif edib
16:12
21 Sentyabr
Binəli Yıldırım: Azərbaycanın qazandığı uğurlarda parlamentin böyük rolu var
15:52
21 Sentyabr
Dövlət Aqrar Ticarət Şirkəti ilə Rusiya Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Analitik Mərkəzi arasında əməkdaşlıq memorandumu imzalanacaq
15:36
21 Sentyabr
Jan-Fransua Mansel: Fransa-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafında parlamentlərarası münasibətlər xüsusi rol oynayır
15:34
21 Sentyabr
Dünya şöhrətli Sadhquru Heydər Əliyev Mərkəzində mühazirə deyəcək
15:27
21 Sentyabr
Bob Bləkmən: Demokratik inkişaf nəticəsində Azərbaycan dünyaya açılan bir ölkəyə çevrilib
15:25
21 Sentyabr
Nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri Qazaxda vətəndaşlarla görüşüb
14:35
21 Sentyabr
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində Asiya İnkişaf Bankının nümayəndələri ilə görüş keçirilib
14:32
21 Sentyabr
Bakıda cüdo üzrə dünya çempionatının təntənəli açılış mərasimi keçirilib
14:29
21 Sentyabr
Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Lənkəran şəhərində vətəndaşları qəbul edib
14:27
21 Sentyabr
Polad Bülbüloğlu Mixail Şvıdkoya Azərbaycan Prezidentinin fəxri diplomun təqdim edib
14:23
21 Sentyabr
Dastanbek Cumabekov: Azərbaycan parlamentinin qəbul etdiyi qanunlar ölkənin demokratik inkişafı üçün əsaslı zəmin yaradıb
14:20
21 Sentyabr
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri dörd rayon və şəhərin sakinləri ilə görüşüb
14:18
21 Sentyabr
Mərzuq əl Ğanim: Küveyt Şərq ilə Qərb arasında körpü rolunu oynayan Azərbaycanla əlaqələrin inkişafında maraqlıdır
14:15
21 Sentyabr
ATƏT PA-nın sədri: Azərbaycanın regionda vacib ölkəyə çevrilməsinə parlament də öz töhfəsini verib
14:14
21 Sentyabr
Piter Kropş Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının prezidenti seçilib
14:11
21 Sentyabr
Arif Məlikovun yubileyinə həsr edilmiş elmi sessiya
14:09
21 Sentyabr
Tsveta Karayançeva: Sevindiricidir ki, 100 il sonra müstəqil Azərbaycan müasir dövlət kimi inkişaf edir
13:32
21 Sentyabr
Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında iştirak edəcək Azərbaycan nümayəndə heyəti ilə görüş keçirilib
13:29
21 Sentyabr
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkiyə Böyük Millət Məclisinin sədri ilə görüşüb
12:57
21 Sentyabr
Məleykə Abbaszadə: Gələn tədris ili üzrə ali məktəblərə qəbul üçün maksimal bal 700 olacaq
12:37
21 Sentyabr
Zakir Həsənov NATO baş katibinin müavini ilə görüşüb

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA