Ana səhifə »  Müsahibə »  2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması milli-mənəvi dəyərlərimizə və tariximizə olan münasibətdir
A+   Yenilə  A-
2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması milli-mənəvi dəyərlərimizə və tariximizə olan münasibətdir

Milli Məclisin deputatı, tarix elmləri doktoru Fəzail İbrahimli www.yap.org.az saytına müsahibə verib:
- Fəzail müəllim, bu il Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasının 100 ili tamam olur. 1918-ci ildə yaradılmış Xalq Cümhuriyyətinin dövlətçilik tariximizdə əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- Ümumiyyətlə, Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması bütövlükdə Azərbaycan tarixinin şərəf və ləyaqət səhifəsidir. Çünki bu tarix Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin elan olunduğu tarixdir, Azərbaycanın öz ərazisinə sahib çıxdığı, dünya dövlətləri sırasına qoşulduğu bir gündür. Yəni bu, adi tarixlərdən deyil.
Həmin dövrdə zaman məsələni kəskin qoymuşdu. Məsələnin mahiyyəti ondan ibarət idi ki, Rusiya imperiyası dağılmış, onun tərkibində olan xalqların müstəqilliyi üçün münbit şərait yaranmışdı. Həmin xalqlar öz talelərini həll etməli idilər. Baxmayaraq ki, o vaxtlar Zaqafqaziya Seymi olsa da, dağılmaq üzrə idi. Məsələn, gürcülər Almaniyanın vədlərinə arxalanıb seymdən çıxdılar. Ermənilər də həmişəki kimi xaricdən dəstəyi olduğu üçün həmin addımı atmağa hazırlaşırdılar. Amma Azərbaycan xalqı özü öz taleyini həll etməli idi. Çünki gürcü və ermənilərdən fərqli olaraq Azərbaycanın bölünmə ehtimalı var idi, bəzi güclər Azərbaycanın ərazisini qəsb etmək istəyirdilər. Həmçinin Bakı şəhərinin Rusiyanın tərkibinə verilməsi təhlükəsi var idi. Yəni 1918-ci ildə reallıq belə idi. Xalqımız ya ayağa qalxıb öz dövlətini qurmalı idi, ya da torpağımız parçalanıb bölünməli idi.
Məhz o dövrdə Azərbaycanın tarixi taleyini həll etmək iqtidarında olan ziyalılar, ictimai-siyasi xadimlərimiz bu reallığı dərk edərək müstəqilliyimizin elan olunması üçün mücadilə etdilər. Onların bir qrupu Avropada təhsil almışdılar, digərləri isə yüksək demokratik düşüncəyə sahib idilər. Həmin insanlar Azərbaycanın tarix qarşısında bu çətin məsuliyyətini kifayət qədər dərk edib ayağa qalxaraq istiqlaliyyətimizi elan etdilər. Hansı ki, o dövrdə ermənilərin ərazi iddiaları var idi və bu məsələdə kənardan dəstək alırdılar. Həmçinin Rusiya imperiya iddialarından əl çəkməmişdi. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, həmin şəxslər müstəqil dövlət qurdular. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşasa da, tariximizdə şanlı və şərəfli yer tutur. Bu gün Azərbaycan dövləti həmin tarixlə qürur duyur. Təsadüfi deyil ki, Ümummilli lider Heydər Əliyev indiki müstəqil dövlətimizin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğunu bəyan edib.
- Bəs Azərbaycan Parlamentinin fəaliyyəti haqqında nə deyə bilərsiniz? Fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində qanunverici orqan respublikanın həyatı üçün vacib olan hansı sənədləri qəbul etdi?
- Parlamentin açılışı 1918-ci il dekabrın 3-nə təyin olunsa da, Bakıda fəaliyyət göstərən rus və erməni Milli şuraları Azərbaycan Parlamentinin açılmasına hərtərəfli mane olmaq üçün bu ərəfədə Bakıya gəlmiş müttəfiq qoşunlarının baş komandanı general Tomsondan istifadə etməyə çalışırdılar. General Tomsonla aparılan danışıqlarla əlaqədar olaraq və qəzalardan bütün deputatların Bakıya gələ bilməsini nəzərə alaraq Parlamentin ilk iclasının açılışı dekabrın 7-nə keçirilir. 1918-ci il dekabrın 7-si H.Z.Tağıyevin Nikolayev (indiki İstiqlaliyyət) küçəsində yerləşən keçmiş qız məktəbinin binasında müsəlman Şərqində ilk parlamentin birinci iclasının açılışı olur. Ə.Topçubaşov Parlamentin sədri, Həsənbəy Ağayev isə sədrin birinci müavini seçilirlər. Parlamentin 3 nəfərdən ibarət katibliyi də seçilir, Mehdi bəy Hacınski baş katib seçilir. Azərbaycan Parlamenti yarandığı ilk gündən öz işlərini demokratik cümhuriyyətlərə xas təşkilati prinsiplər əsasında qurur. Artıq 1919-cu ilin axırlarına yaxın Parlamentdə 11 müxtəlif partiya fraksiyası və qrupunu cəmi 96 deputat təmsil edirdi. Bütün partiya fraksiyaları və qrupları öz fəaliyyət proqramları haqqında bəyanatlar verirlər. Bu bəyanatlarda ümumi bir məqsəd var idi - gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin müstəqilliyi və ərazi toxunulmazlığını, milli və siyasi hüquqlarını qoruyub saxlamaq, Azərbaycan xalqının və hökumətinin digər xalqlar və dövlətlərlə, xüsusilə, qonşu dövlətlərlə dostluq əlaqələrini yaratmaq və möhkəmləndirmək, respublikada hüquqi-demokratik dövlət quruluşunu bərqərar etmək, geniş sosial islahatlar həyata keçirmək, ölkəni müdafiə edə biləcək güclü ordu yaratmaq. Cəmi 17 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Parlamenti özünün həyatiliyini və yüksək işgüzarlıq qabiliyyətini sübut etdi. Göstərdi ki, Azərbaycan xalqı, həqiqətən, parlament idarəçiliyi səviyyəsinə yüksəlmişdir. O vaxt Azərbaycan Cümhuriyyəti müsəlman Şərqində yeganə parlamentli respublika idi. Bu dövr ərzində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin 145 iclası keçirilib. İlk iclas 1918-ci il dekabrın 7-də, son iclas isə 1920-ci il aprelin 27-də olub. Fəaliyyət müddətində Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin müzakirəsinə 270-dən çox qanun layihəsi çıxarılıb ki, onlardan da 230-a yaxını təsdiq edilib. Bilirsiniz ki, Milli Məclisdə Azərbaycan Parlamentinin 90 illiyi təntənəli şəkildə qeyd olundu. Bu il isə Azərbaycan Parlamentinin 100 illiyi də yüksək səviyyədə qeyd olunacaq.
- Fəzail müəllim, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 2018-ci ili “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edib. Bu qərarın əhəmiyyəti nədən ibarətdir?
- Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edilməsi bir sıra səciyyəvi cəhətləri özündə birləşdirir. Əvvəla, hər yeni ilin müəyyən bir sahə, amil üzərində köklənməsi, onun adı ilə bağlı elan olunması artıq ənənə halını alıb. 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan edilməsi də bu ənənənin davamıdır. Xatırladım ki, 2016-cı ilin ölkəmizdə “Multikulturalizm ili” elan edilməsi xalqımızın və dövlətimizin dünyəvi dəyərlərə sadiqliyinin, eləcə də dünyada sivilizasiyalararası dialoqun güclənməsinə bir çağırış idi. Həmçinin 2017-ci ilin “İslam həmrəyliyi ili” elan olunması da böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Bu qərar Azərbaycanın bütün dünyada İslam həmrəyliyinə, müsəlman dövlətləri arasında əməkdaşlığın güclənməsinə xidmət etdi. Ötən ilin sonunda bununla bağlı möhtəşəm bir tədbir keçirildi ki, bu da “İslam həmrəyliyi ili”nin həm dini, həm dünyəvi xarakter daşıdığını nümayiş etdirdi.
Prezident İlham Əliyev tərəfindən 2018-ci ilin “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ili” elan olunması isə milli-mənəvi dəyərlərimizə, tariximizə, keçmişimizə və bu günümüzə olan münasibətdir. Ötən əsrin əvvəlində dəyərli ziyalılarımız yaranmış tarixi şansdan istifadə edərək Azərbaycanın müstəqilliyini elan etdilər və dövlətin atributları, sərhədləri, paytaxtı və vacib amillər müəyyənləşdirildi. Bu fakt millətimizin varlığını sübut edən amil idi. Xalq Cümhuriyyəti 23 ay ərzində böyük tarixə imza atdı. Əgər o zaman cümhuriyyət yaradılmasaydı, bu gün vəziyyət başqa cür ola bilərdi. AXC sovet-bolşevik imperiyası tərəfindən işğal olundu. İşğal 70 il sürsə də, bu, xalqımızın qəlbində müstəqillik ruhunun yaşamasına mane ola bilmədi. Bunun nəticəsi olaraq ötən əsrin sonunda dövlət müstəqilliyimiz bərpa olundu. Bu gün Azərbaycan güclü, dünyada söz sahibi olan dövlətdir. Müstəqil dövlətimiz elə qlobal layihələrin müəllifidir ki, bütün dünya Azərbaycanın önəmini etiraf etməyə məcburdur. Bütün bunların bünövrəsi isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qoyulub. Prezident İlham Əliyevin bu qərarı Xalq Cümhuriyyətinə və onun qurucularına verilən yüksək dəyərdir. Cümhuriyyətin qurucuları olan insanların mütləq əksəriyyəti vətən, millət yolunda şəhid oldular. Bu qərar həm cümhuriyyət uğrunda şəhid olanların, həm də müasir müstəqil dövlətimizin ərazi bütövlüyü uğrunda canlarını qurban vermiş şəhidlərimizin ruhuna böyük ehtiramdır. Ona görə də, bu gün ölkəmizdə siyasi mövqeyindən, əqidəsindən asılı olmayaraq hər kəs bu qərarı yüksək qiymətləndirir.
- Xalq Cümhuriyyətinin tarixinin araşdırılması hansı səviyyədədir? Bu qərar tarixçilərin üzərinə hansı vəzifələr qoyur?
- Azərbaycan tarixinin ən çox araşdırılan dövrlərindən biri məhz Xalq Cümhuriyyəti ilə bağlıdır. AMEA-nın Tarix İnstitutu bununla əlaqədar bir neçə cildlik əsərlər nəşr edib. Eyni zamanda bu dövrlə bağlı xeyli sayda doktorluq, namizədlik işi müdafiə olunub, həmçinin sanballı monoqrafiyalar yazılıb. O dövr o qədər mürrəkəb, gərgin idi ki, onun hər günü üçün böyük elmi araşdırmalar aparıla bilər. O cümlədən Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin fəaliyyəti, qəbul etdiyi qanunlar da ciddi elmi araşdırmalar mövzusudur.
Sovetlər hakimiyyəti dövründə Xalq Cümhuriyyətinin tarixi qapanmış səhifə idi. Tarix kitablarında cümhuriyyətin adı çəkilmirdi, yalnız bəzi mənbələrdə “Müsavat hökuməti”nin adı çəkilib. Amma 1990-cı ildən sonra bu səhifələr açılmağa başladı. Cümhuriyyət dövründə Xasməmmədovun rəhbərlik etdiyi komissiyanın azərbaycanlıların soyqırımı ilə bağlı apardığı təhqiqat sənədləri bu günümüz üçün çox aktualdır. Biz ermənilərin xalqımıza qarşı törətdiyi soyqırımı ilə bağlı bu sənəddən ən böyük mənbə kimi istifadə edirik.
Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 il yaşasa da, onun tarixi tükənməzdir, bundan sonra da uzun illər öyrəniləsi bir tarixdir. Hesab edirəm ki, Prezident İlham Əliyevin məlum qərarı isə bu baxımdan tarixçilərimizə əlavə stimul verəcək.

 
  • Oxunub:  6990  |  
  • Tarix:  12-01-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında münasibətlər bütün sahələrdə uğurla inkişaf edir

18:00
26 Aprel
Səbaildə Zərifə xanım Əliyevanın 95 illik yubileyi qeyd edildi
17:59
26 Aprel
Mirəli Seyidovun 100 illik yubileyi ilə bağlı tədbir keçirib
17:52
26 Aprel
YAP-ın Yevlax və Mingəçevir şəhər təşkilatlarının iştirkı ilə “700 min ağac əkək” kampaniyası çərçivəsində növbəti aksiya keçirildi
17:50
26 Aprel
Azərbaycan, İran və Rusiya elektroenergetika sistemlərinin birləşdirilməsi üzrə İşçi qrup yaradılacaq
17:49
26 Aprel
Səfir: Niderland-Azərbaycan əlaqələri yüksək səviyyədədir
17:47
26 Aprel
“XXI əsr” Təhsil kompleksinin şagirdləri “İKT-də qızlar” gününü “Azərkosmos”da qeyd etdilər
17:40
26 Aprel
Nizami Cəfərov: Azərbaycan və Türkiyə regionda böyük layihələr reallaşdırmaqla beynəlxalq müstəvidə mövqelərini daha da gücləndirirlər
17:38
26 Aprel
Dünyəvilik prinsiplərinə əsaslanan Azərbaycan multikultural dəyərlərini inkişaf etdirir
17:11
26 Aprel
Mingəçevir su elektrik stansiyası yenidənqurmadan sonra bu il istifadəyə veriləcək
16:57
26 Aprel
Azərbaycan nümayəndə heyətinin rəhbəri AŞPA-da anti-Azərbaycan qüvvələrə tutarlı cavab verib
16:56
26 Aprel
Sabah Bakıda Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisi başlayır
16:40
26 Aprel
Yanvar-mart aylarında 28 min nəfərin su təchizatı fasiləsiz rejimə keçirilib
16:33
26 Aprel
AŞPA fəaliyyətində vaxtilə əsaslandığı qaydalara və prinsiplərə əməl etmir
16:26
26 Aprel
Musa Qasımlı: Azərbaycan-Türkiyə birliyinin böyük gələcəyi var
16:18
26 Aprel
Azərbaycan deputatı: "Korrupsiya hesabatı"nın əsas hədəfi bəzi ölkələri qaralamaqdır
15:41
26 Aprel
Formula-1 Azərbaycan Qran-Prisi öncəsi pit-yolu gəzintisi təşkil olunub
15:34
26 Aprel
Hikmət Babaoğlu: Türkiyə-Azərbaycan əməkdaşlığı regionun gələcəyi üçün olduqca faydalı perspektivlər yaradır
15:32
26 Aprel
YAP-ın gələcəyi gənclərə məxsusdur
15:23
26 Aprel
Yeni Baş nazir: ziyalı, sədaqətli, məsuliyyətli və peşəkar
15:11
26 Aprel
OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindo Azərbaycana gələcək
15:05
26 Aprel
Fernando Alonso: "Bakı Şəhər Halqası F1 pilotları arasında öz rəğbətini qazanıb"
14:59
26 Aprel
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Böyük Britaniyanın ticarət və ixracın təşviqi üzrə dövlət naziri ilə görüşü olub
14:56
26 Aprel
Nazir müavini: " Azərbaycan məhsullarına həm Gürcüstanda, həm də dünyada böyük maraq var”
14:55
26 Aprel
Cavid Osmanov: Kənd yollarının inşası turizmin, aqrar sektorun inkişafına, əhalinin sosial rifahının yaxşılaşmasına xidmət edir
14:51
26 Aprel
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Böyük Britaniyanın Avropa və Amerika məsələləri üzrə dövlət naziri ilə görüşüb
14:46
26 Aprel
Prezident İlham Əliyev Britaniya parlamentinin bir qrup üzvü ilə görüşüb
14:45
26 Aprel
Akademik Zərifə Əliyeva oftalmologiya elminə misilsiz töhfələr verib
14:43
26 Aprel
Milli QHT Forumu 11 aprel prezident seçkilərinin müşahidə edilməsi ilə əlaqədar yekun hesabatını açıqlayıb
14:40
26 Aprel
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin təhsil sahəsində ən mühüm tədbirlərindən biri məktəblərin milliləşdirilməsi olub
14:38
26 Aprel
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Böyük Britaniyaya səfəri
14:35
26 Aprel
Multikulturalizm Mərkəzi Hindistanda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyinə həsr edilən tədbir keçirib
14:33
26 Aprel
Buxarestdə Avropa Xəbər Agentlikləri Alyansının növbəti konfransı keçirilir
14:23
26 Aprel
"İxtiraçılıq sahəsində nailiyyətlərə görə V Respublika Müsabiqəsi"nə 73 ixtira patenti təqdim olunub
14:21
26 Aprel
Nizami rayonunda akademik Zərifə xanım Əliyevanın əziz xatirəsi anılıb
14:00
26 Aprel
Elçin Əhmədov: Azərbaycan-Türkiyə dostluğu, həmrəyliyi və strateji tərəfdaşlığı bütün dünya üçün nümunədir
13:54
26 Aprel
Kərim Tahirov: Bu gün Mir Cəlal Paşayevin əsərləri dünyanın 50-dək kitabxanasında qorunur
12:49
26 Aprel
Bakı Slavyan Universitetində tələbə və magistrantların respublika elmi-praktik konfransı keçirilir
12:31
26 Aprel
Məlahət İbrahimqızı: Zərifə xanım Əliyevanın əziz xatirəsi daim Azərbaycan xalqının qəlbində yaşayacaq
12:20
26 Aprel
“XX əsrdə türk-müsəlman xalqlarına qarşı soyqırımları” mövzusunda V Beynəlxalq elmi konfrans işə başlayıb
12:01
26 Aprel
Naxçıvanda icbari sığortalar sahəsində görülmüş işlər müzakirə olunub
11:58
26 Aprel
Son 14 ildə Azərbaycanda 30 elektrik stansiyası tikilib
11:51
26 Aprel
Tom Kristensen F1 Azərbaycan Qran-Prisinin üçüncü stüard hakimidir
11:50
26 Aprel
Xarici turistlər qaxlı sənətkarın hazırladığı milli suvenirlərə böyük maraq göstərirlər
11:45
26 Aprel
Bakıda IV Azərbaycan-alman-türk tibb konqresi keçirilir
11:40
26 Aprel
İsveçin ən məşhur tabloidlərindən biri Formula 1 Azərbaycan Qran-Prisindən yazır
11:34
26 Aprel
BANM Qazaxıstan-Britaniya Texniki Universiteti ilə memorandum imzaladı
11:32
26 Aprel
Millət vəkili: Azərbaycan inkişafa, Ermənistan isə məhvə gedir
10:40
26 Aprel
"Azərbaycan Türkiyə münasibətləri bundan sonra daha da möhkəmlənəcək"
10:36
26 Aprel
Ramiz Mehdiyev Rusiyanın "Şərəf" ordeni ilə təltif olunub
10:02
26 Aprel
Bu gün görkəmli yazıçı, böyük alim Mir Cəlal Paşayevin anadan olmasından 110 il keçir
10:01
26 Aprel
Cəbhə xəttində erməni silahlı qüvvələrinin təxribatı davam edir
09:56
26 Aprel
ABŞ Konqresində Azərbaycanın siyasəti təqdir olunub
09:35
26 Aprel
Sahibə Qafarova: İşğal altındakı şəhər və kəndlərimizin adlarının dəyişdirilməsi beynəlxalq hüquqa ziddir
09:30
26 Aprel
Elşad Həsənov: məcburi köçkünlərin əsas humanitar ehtiyacları doğma yurdlarına qayıtmaqdır
21:17
25 Aprel
İlham Əliyev: "Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının, dostluğunun çox böyük gələcəyi var"
21:16
25 Aprel
Ərdoğan: “Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq hüquq prinsipləri çərçivəsində həll olunmalıdır”
21:15
25 Aprel
Ərdoğan Əliyevə söz verdi: 24 iyundan sonra...
21:13
25 Aprel
İlham Əliyev: "Bizim həyata keçirdiyimiz layihələr sabitliyi və təhlükəsizliyi möhkəmləndirir"
21:12
25 Aprel
Ərdoğanın sayəsində Türkiyə artıq böyük gücdür - Prezident
21:11
25 Aprel
İlham Əliyevlə Ərdoğanın görüşündə ilk yaşandı
21:08
25 Aprel
İlham Əliyev: "Türkiyə Qarabağ münaqişəsinin həllində Azərbaycanla bir yerdədir”
21:06
25 Aprel
"Bizim həyata keçirdiyimiz layihələr sabitliyi və təhlükəsizliyi möhkəmləndirir"
21:04
25 Aprel
“Qoy, düşmən ayaqları altında torpaqlarımızın necə yandığını hiss etsin”
21:02
25 Aprel
Prezident: "Türkiyə və Azərbaycan dünyada bir birinə ən yaxın olan ölkələrdir"
21:01
25 Aprel
Bryansk şəhərində "Birlikdə əldə edilmiş Böyük Qələbə" adlı Forum keçirilir
20:59
25 Aprel
"Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində Türkiyə qədər Azərbaycana dəstək verən ölkə olmayıb"
20:58
25 Aprel
Deputat: “Tanrı bu birliyi və birgəliyi əbədi etsin!"
20:56
25 Aprel
İlham Əliyev: Türkiyə və Azərbaycan dünya miqyasında bir-birinə ən yaxın ölkələrdir"
20:54
25 Aprel
“Prezidentin səfəri Azərbaycan-Türkiyə birliyini daha da möhkəmləndirəcək”
20:53
25 Aprel
Türkiyə KİV-ləri Prezident İlham Əliyevin Ankaraya səfərini geniş işıqlandırır

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
HAVA HAQQINDA