Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində
A+   Yenilə  A-
Soçi və İdlib: Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığı qlobal geosiyasi proseslər kontekstində

İndi dünya KİV-lərində Soçidə Rusiya və Türkiyə prezidentlərinin İdliblə bağlı müzakirələr aparması və razılıqlara nail olunması ilə ilgili çoxlu təhlillər yer alır. Ekspertlər nə baş verdiyini geosiyasi aspektdə qiymətləndirməyə çalışırlar. Onların böyük əksəriyyəti Rusiyanın Türkiyəyə güzəştə getməsi və bunun Qərbə bir "gözdağı" olduğu kontekstində təqdim olunur. Lakin proseslərə bitərəf mövqedən yanaşanda tamamilə fərqli bir mənzərə ilə rastlaşırıq. Burada başlıca xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, iki böyük dövlət geosiyasi olaraq yüksək prinsipiallıq daşıyan mürəkkəb bir məsələdə danışıqlar yolu ilə razılıq əldə ediblər. Bu siyasi-diplomatik fəaliyyətdə dialoqun, qarışıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsipinin təntənəsi kimi qəbul edilə bilərmi? Bu suala cavab axtarışı üzərində geniş dayanmaq istərdik.

Soçi danışıqlarında razılıq: dünyanın xeyrinə alınan qərarlar

Siyasətdə son nəticədə səmimiyyət, qətiyyət və ən başlıcası ədalət qalib gəlir. Lakin qəribədir ki, bu sadə həqiqəti etiraf etmək istəməyənlər az deyildir. Onlar böyük siyasətə qiymət verərkən məxsusi "meyarlardan" istifadə edirlər. Öz istək və arzularını obyektiv tələbat kimi təqdim etməyə çalışırlar. Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişaf dinamikası ilə bağlı ekspert və analitiklərin mövqelərinə ümumi nəzər saldıqda həmin sindromun əlamətlərini görə bilərik.

Konkret olaraq iki dövlət başçısının Soçidə əldə etdikləri razılıqları təhlil edən mütəxəssislər bir sıra hallarda ziddiyyətli və məntiqsiz tezislər ortaya atırlar. Onlar İdliblə bağlı Türkiyə və Rusiya prezidentlərinin nail olduqları tarixi razılaşmaya əsassız izahlar verməyə çalışırlar. Bəziləri hesab edir ki, "bu, Ərdoğanın qələbəsidir", digərləri yazır ki, "Rusiya taktiki məğlubiyyətlər zəncirindədir", bir başqaları vurğulayırlar ki, "Rusiya və İran Türkiyənin qarşısında geri çəkilməklə İdlib də daxil geniş bir məkanı Türkiyəyə güzəştə getdilər" və s. (bax: məs., Цепь тактических поражений / "Росбалт", 18 sentyabr 2018).

Əslində isə reallıq tamamilə başqa müstəvidədir. Yuxarıda vurğuladığımız fikirlər ekspertlərin yeni geosiyasi reallığa köhnə yanaşmalarından qaynaqlanır. Onlar geosiyasətə kiminsə kimisə aldatması, ona zərbə endirməsi, güzəştə getməyə məcbur etməsi üsulları ilə öz istədiyini qəbul etdirmək üsulu kimi baxırlar. Müasir realıq isə dialoq vasitəsilə qarşılıqlı faydalı razılaşmalar əldə etməyi daha aktual edir. Bunun üçün zəruri şərt yeni məsələlərə köhnə metodla yanaşmadan imtina etməkdən ibarətdir. Elm üzrə mütəxəssislər əmindirlər ki, yeni problemləri köhnə anlayışlar əsasında həll etmək imkansızdır.

Bu tələb Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin analizi üçün də zəruridir. İki böyük dövlət hər ikisinə və bütövlükdə bəşəriyyətə xeyir verə biləcək ortaq qərarlar almağa çalışırlar. Xüsusilə Suriya məsələsində incə məqamlar mövcuddur ki, onları zərgər dəqiqliyi və böyük səmimiyyətlə nəzərə almaq gərəkdir. Konkret olaraq söhbət İdlibdəki durumdan gedir. Bu vilayətə Bəşər Əsəd hücum etməyə çalışır. Bununla o, bir neçə ildir ki, davam edən savaşdan qalib çıxmağı planlaşdırır. Burada B.Əsədi bir siyasətçi kimi anlamaq olar. Lakin digər əhəmiyyətli faktorlar var ki, onları arxa plana atmaq daha böyük fəlakətlər gətirə bilər.

Moskva da bu məsələdə çox həssas davranmağa çalışır. Tehran zirvəsində Rusiya ilə Türkiyə arasında İdlibdə hərbi əməliyyatların keçirilməsi mövzusunda fikir ayrılığı özünü göstərmişdi. Onda Rəcəb Tayyib Ərdoğan tələb etdi ki, İdlibdə hərbi əməliyyatların keçirilməməsi üçün lazım olan addımlar atılsın. Ancaq məsələ açıq qaldı və eyni zamanda, İdlibə hücuma cəhdlər oldu. Türkiyə Prezidenti qətiyyətlə bildirdi ki, Ankara vəziyyətə seyrçi qalmayacaq.

Bunların fonunda Rusiya və Türkiyə dövlət başçılarının Soçidə görüşəcəkləri haqqında informasiyanın yayılması diplomatik imkanların qaldığına işarə edirdi. Bütün məsələ də ondan ibarətdir ki, iki böyük dövlətin başçıları bu fürsətdən ağıl, rasionallıq və bütün dünyanın xeyrini düşünərək istifadə etməyi bacardılar. Burada hər iki tərəf qalibdir. Xüsusilə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin sübut etdi ki, müdrik və təmkinli siyasi liderdir. Bu məsələdə Rusiya Prezidenti nümunə ola bilər.

Bəs Soçidə hansı razılıq əldə olunub? Rusiya və Türkiyə İdliblə bağlı vəziyyəti müzakirə yolu ilə həll etməyi qərara alıblar. Vəssalam! Bunun üçün hər iki dövlət ora öz hərbi kontingentini göndərəcək və onlar bir yerdə təhlükəsizliyi təmin edəcəklər. Konkret mexanizm kimi isə İdlibdəki müxalifətlə B.Əsəd ordusu arasında təhlükəsizlik zolağının yaradılması, ağır silahların yığışdırılması və sakitliyin təmini əsas götürülüb. Moskva və Ankara eyni dərəcədə bu planın həyata keçirilməsinə məsuldurlar.

Strateji aspekt: digər böyük güclər üçün nümunə

Bu üsulla İdlibdə mötədil müxalifətlə radikal müxalif silahlı qruplaşmaları bir-birindən ayırmaq imkanı yaranır. Milyonlarla dinc sakinin həyatı xilas olur. Türkiyə növbəti dəfə 3,5 milyon suriyalı qaçqını qəbul etmək məcburiyyətindən xilas olur. Bütün bunlar nəyə görə konkret şəxslərin uğuru kimi təqdim edilməlidir? Məgər qazanan, ümumiyyətlə, danışıqlara dayanan siyasi-diplomatik yanaşma, beynəlxalq hüquq normaları, milyonlarla sadə insan deyilmi? Bu mənada ədalət zəfər çalmayıbmı?

Lakin bu kimi məqamları təhlil etmək əvəzinə ekspertlər "Rusiya güzəştə getdi", "zərbə ilə müxalifləri tamamilə məhv etmək olardı" kimi aqressiv ritorikaya üstünlük verirlər. Onlar köhnə düşüncə üsulu ilə V.Putinlə R.T.Ərdoğanın humanitar əməkdaşlığa hesablanmış, dialoqa xidmət edən diplomatik üsullarını təhrif edərək Rusiyanın hansısa "geri çəkilməsi"ndən bəhs edirlər. Rusiya nədən geri çəkilib? Şəhəri bombalamaq planındanmı? Məsələni müharibə ilə həll etmək niyyətindənmi? Əgər bu doğrudan da belədirsə, qalib gələn V.Putindir. Çünki bununla Rusiya Prezidenti öz ölkəsinin simasını xilas edib. Nümayiş etdirib ki, Moskvanın məqsədi insanları məhv etmək deyil, Suriyadakı böhrana son qoymaqdır (təbii ki, özünün maraqlarının təmin edilməsi şərti ilə).

Bu, həm də Türkiyə Prezidentinin qələbəsidir. Dinc insanları gözlənilən fəlakətdən xilas etməyə yönələn siyasətin, Suriyanın ərazi bütövlüyünü saxlamaq niyyətinin və Ankaranın bütün region xalqlarının sülh içində yaşaması kursuna sadiq qalmasının qələbəsidir! Bu mənada Rusiya və Türkiyə bir-birinə güzəştə getməyiblər, əksinə, bir-birinə doğru real addımlar atıblar. Bu yaxınlaşmadan bütün Yaxın Şərq və dünya faydalana bilər. Həmin bağlılıqda, əslində, Rusiya və Türkiyə tarixi iş görüblər.

Şübhə yoxdur ki, bütün bunlar, eyni zamanda, Türkiyənin dövlət kimi potensialının göstəricisidir. Ankaranın dünyanın söz sahiblərindən biri olmasını təsdiqləyən faktlardan biridir. Çünki Rusiyanın qlobal miqyasda oynadığı rol hamıya məlumdur. Bu ölkə bir neçə əsrdir ki, dünya siyasətinə çox ciddi təsir göstərə bilir. İndiki mərhələdə də qlobal səviyyədə aparıcı rollardan birini oynayır. Xüsusilə Suriya məsələsində Moskva təşəbbüsü ələ alıb və faktiki olaraq başlıca söz sahibidir.

Bunun fonunda Rusiya regionda Türkiyə ilə prinsipial və ciddi geosiyasi mənası olan bir məsələdə anlaşırsa, V.Putinin siyasi-diplomatik peşəkarlığı və çevik siyasət yeritmək qabiliyyəti nəzərdən qaçmamalıdır. Türkiyə də bu maraqlı prosesin birbaşa iştirakçısı kimi yüksək səviyyədə sivil mövqedə olduğunu və onunla bərabərhüquqlu, qarşılıqlı hörmət və ədalət prinsipləri əsasında danışmaq istəyənlərlə anlaşdığını təsdiq etməkdədir.

Bütün bunlardan bir məntiqi sual ortaya çıxır: kim qazanır? Bizcə, hər şeydən öncə müdriklik, rasional düşüncə, barış və dialoq siyasəti, dünyanı düşdüyü ziddiyyətlərdən müzakirələr yolu ilə xilas etmək istəyi qalib gəlib. Rusiya və Türkiyə bununla həm digər böyük dövlətlərə, həm də beynəlxalq təşkilatlara ortaq mesaj göndərmiş olurlar. Onlar nümayiş etdirdilər ki, əgər qarşılıqlı surətdə xoş niyyət olursa, istənilən münaqişəli vəziyyətdən çıxış yolu tapmaq mümkündür. O cümlədən regional münaqişələrin və fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması şansı yüksəkdir.

Bizcə, əsas diqqət də bu kimi məsələlərə yönəldilməlidir. Aktual olan kiminsə güzəştə gedib-getməməsi ətrafında spekulyativ izahatlar axtarmaqdan ibarət deyil. Rusiya-Türkiyə əməkdaşlıq qaydasını bütün dünyaya tətbiq etmək olarmı? ABŞ, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya və Çin kimi böyük dövlətlər bu prosesin harasında yer ala bilərlər? Bu kimi suallara cavab axtarışları və praktiki fəaliyyət daha önəmli olardı.

Təbii ki, Rusiya və Türkiyənin İdliblə bağlı qərarları necə yerinə yetirəcəklərini zaman göstərəcək. Bu barədə hansısa proqnoz vermək fikrindən uzağıq. Lakin bütün hallarda iki dövlətin davranışı arxasında dayanan əməkdaşlıq niyyəti əhəmiyyətlidir və məhz onu vurğulamaq vacibdir. Digər tərəfdən, İstanbulda Türkiyə, Rusiya, Almaniya və Fransa rəhbərlərinin nəzərdə tutulan görüşü vurğulanan kontekstdə əhəmiyyətli görünmürmü? Türkiyə həqiqi mənada dünya siyasətinin ön sırasına çıxdığını göstərmirmi? Və bunun nəyi pisdir?

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  3390  |  
  • Tarix:  21-09-2018  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Azərbaycanda yeni yanaşmaların və müasir texnologiyaların tətbiqi aqrar sektorun dinamik inkişafını təmin edir

20 İyun 13:53
Gürcüstan parlamentinin Sədri Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib
20 İyun 13:44
Davamlı islahatlar dövlət qulluğunun təkmilləşdirilməsində mühüm vasitədir
20 İyun 13:38
Asəf Hacıyev yenidən QDİƏT Parlament Məclisinin Baş katibi seçilib
20 İyun 12:52
Nazirlik rəsmisi: Elektron qaimə-fakturalarla rəsmiləşdirilən dövriyyələr 10 faiz artıb
20 İyun 12:45
Bakıda Azərbaycan-Rusiya Birgə Demarkasiya Komissiyasının iclası keçirilib
20 İyun 12:26
Elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı, bölüşdürülməsi və təchizatı sektorunda istehsal 0,4 faiz artıb
20 İyun 12:12
Cari ildə neft sektoruna 2 milyard manatadək vəsait yönəldilib
20 İyun 12:01
Əgər milli mənəvi-dəyərlərimizə ziddirsə, belə ədəbiyyatların idxalına icazə verilmir - Komitə sədri
20 İyun 11:53
Oqtay Əsədov: Silahlı münaqişələr bölgədə əməkdaşlıq imkanlarını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır
20 İyun 11:49
QDİƏT Parlament Məclisinin 53-cü Baş Assambleyasının iştirakçıları Ulu Öndərin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər
20 İyun 11:11
Mavritaniya mətbuatı: Azərbaycanın yenidən dirçəlişi Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır
20 İyun 10:52
ADA Universitetində 4-cü Beynəlxalq Təhsil Konfransı davam edir
20 İyun 10:47
Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan ordusu iriçaplı pulemyotlardan istifadə etməklə ordumuzun mövqelərini atəşə tutub
20 İyun 10:43
Tural Gəncəliyev: Münaqişədən daha çox ziyan görən erməni icmasıdır
20 İyun 10:31
YAP Saatlı rayon təşkilatında İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunmuş bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib
20 İyun 10:20
Elmar Məmmədyarov ABŞ Dövlət Katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi ilə görüşüb
20 İyun 10:17
BAMF-in Yüksək Səviyyəli Siyasi Forum üzrə bəyanatı BMT-də təqdim olunacaq
20 İyun 10:15
Tsveta Karayançeva: Bakıda Bolqarıstan ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq əlaqələrini müzakirə edəcəyik
20 İyun 10:13
Yaponiya ilə Azərbaycan arasında viza rejiminin sadələşdirilməsi istiqamətində iş aparılır
20 İyun 10:11
Azərbaycanın Əfqanıstandakı əməliyyatlara dəstəyi ABŞ tərəfindən yüksək qiymətləndirilib
20 İyun 10:00
Azərbaycanda yeni yanaşmaların və müasir texnologiyaların tətbiqi aqrar sektorun dinamik inkişafını təmin edir
20 İyun 09:59
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva paytaxtın 4 və 3 nömrəli internat məktəblərində olub
20 İyun 09:59
ADA Universitetində 4-cü Beynəlxalq Təhsil Konfransı öz işinə başlayıb
20 İyun 09:58
Vyanada “Dinlərarası və sivilizasiyalararası əməkdaşlıqdan bəşəri həmrəyliyə” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib
20 İyun 09:56
Azərbaycanda sosial sahədə inqilabi addımların növbəti mərhələsi başlayıb
20 İyun 09:53
Ölkəmizdə təhsilin inkişafına böyük diqqət və qayğı göstərilir
20 İyun 09:52
İsrailin TPS xəbər agentliyi AZƏRTAC ilə əməkdaşlıq əlaqələri qurmaqda maraqlıdır
20 İyun 09:50
Dövlət Neft Fondu Azərbaycanın bugünkü və gələcək nəsilləri arasında etibarlı körpü yaradır
20 İyun 09:49
Tərtərdə İmadəddin Nəsiminin 650 illik yubileyinə həsr olunmuş bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib
19 İyun 22:48
Yaponiya İmperatorunun taxta çıxması münasibətilə Bakıda ziyafət təşkil olunub
19 İyun 22:46
Təhsil naziri Ceyhun Bayramov: Prezidentin sərəncamları təhsilə göstərilən qayğının daha bir təzahürüdür
19 İyun 22:38
Vaşinqtonda Azərbaycan ilə ABŞ arasındakı ikitərəfli əlaqələr müzakirə edilib
19 İyun 21:49
Bolqarıstan Respublikası Xalq Məclisinin sədri Azərbaycana səfərə gəlib
19 İyun 21:11
Belqradda İmadəddin Nəsiminin 650 illiyinə həsr olunmuş elmi simpozium keçirilib
19 İyun 21:03
Vyanada "Dinlərarası və sivilizasiyalararası əməkdaşlıqdan bəşəri həmrəyliyə" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib
19 İyun 19:45
Ümumdünya Qaçqınlar Gününə həsr olunmuş “Gənclərin inteqrasiya və fəallığa təşviqi” adlı festival keçirilib
19 İyun 19:42
Avropa Oyunları qitədə ən mühüm idman hadisələrindən birinə çevriləcək
19 İyun 19:35
Beynəlxalq Qəzetçilər Cəmiyyətinin baş direktoru Mətbuat Şurasında olub
19 İyun 19:32
Mədəniyyət Nazirliyinin kollegiya iclası keçirilib
19 İyun 19:27
Baş prokuror Türkiyənin Baş Ombudsmanı ilə görüşüb
19 İyun 19:23
Ölkə əhalisinin sayı 0,3 faiz artaraq 10006149 nəfərə çatıb
19 İyun 19:21
Yaxın Şərq: dörd istiqamətdə geosiyasi gərginlik
19 İyun 17:42
Ümumqoşun poliqonunda təlim keçirilib
19 İyun 17:41
Vüqar Rəhimzadə: Möhtərəm Prezidentimizin təqdim etdiyi yeni sosial paket inqilabi addımların növbəti mərhələsidir
19 İyun 17:39
Sona Əliyeva: Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu siyasət nəticəsində əhalinin sosial rifahı davamlı olaraq yüksəlir
19 İyun 17:18
Sevinc Fətəliyeva: Prezident İlham Əliyevin siyasətində əhalinin sosial müdafiəsinin davamlı olaraq gücləndirilməsi daim diqqət mərkəzindədir
19 İyun 17:17
Madrid şəhərində keçirilən beynəlxalq xeyriyyə tədbirində ölkəmiz də təmsil olunub
19 İyun 17:05
Ümumdünya Turizm Təşkilatının sessiya iştirakçılarına ölkəmizin turizm potensialı tanıdılır
19 İyun 17:02
ADU son iki ildə qazandığı uğurlara görə fəxri diploma layiq görülüb
19 İyun 16:58
Azərbaycan məhsullarının ixrac coğrafiyası genişlənir
19 İyun 16:43
Elman Nəsirov: Son sərəncamlar bir daha göstərdi ki, Prezidentin siyasətinin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşının rifahı dayanır
19 İyun 16:23
Artilleriyaçılarla komandir toplanışı keçirilib
19 İyun 16:14
Sahibə Qafarova: Azərbaycanda əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi siyasəti ardıcıl xarakter daşıyır
19 İyun 16:07
“Bakı 2019” Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı diplomatik brifinqə ev sahibliyi edib
19 İyun 15:45
Cenevrədə “CANSO 2020: BAKU” tədbirinin rəsmi təqdimatı keçirilib
19 İyun 15:36
Elçin Quliyev: Böyük sosial layihələrin reallaşdırılması Prezident İlham Əliyevin güclü siyasi iradəsinə əsaslanır
19 İyun 15:28
Ekspert: Minimum əməkhaqqının artırılması iqtisadi və sosial islahatlarla bağlı siyasətin davamlılığını təsdiqləyir
19 İyun 15:22
Xanlar Fətiyev: İkinci sosial paketin müsbət nəticələri bütün ailələrdə hiss olunacaq
19 İyun 15:02
Energetika Nazirliyi Yaponiya şirkəti ilə anlaşma memorandumu imzalayıb
19 İyun 14:44
Əli Əhmədov: Azərbaycan vətəndaşını daha yüksək rifah gözləyir
19 İyun 14:42
Azərbaycan səfiri etimadnaməsini Bəhreynin Kralına təqdim edib
19 İyun 14:32
Anar Əliyev: Həyata keçirilən sosial siyasətin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşı durur
19 İyun 14:20
Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin iclası keçirilib
19 İyun 14:13
Ceyhun Bayramov: Azərbaycanda təhsil sahəsində aparılan islahatlar öz müsbət nəticələrini verir
19 İyun 14:10
Müdafiə naziri: Tabeliyinizdə olan şəxsi heyəti Vətənə sevgi və düşmənə nifrət ruhunda tərbiyə etməlisiniz
19 İyun 14:06
Parisdə Azərbaycan-UNESKO əməkdaşlığı müzakirə olunub
19 İyun 14:04
Elsevər Ağayev: Son 15 ildə Azərbaycanda ana və uşaq ölümü azalıb
19 İyun 14:00
Dağlıq Qarabağda münaqişənin gedişində itkin düşmüş Azərbaycan vətəndaşlarının taleyi BMT-nin diqqət mərkəzində qalır
19 İyun 13:30
Azərbaycanla İran və İndoneziya arasında əmək, məşğulluq, sosial müdafiə sahəsində gələcək əməkdaşlığa dair fikir mübadiləsi aparılıb
19 İyun 13:27
Pensiyanın minimum məbləği 200 manata çatdırılır və artım 660 min pensiyaçını əhatə edəcək

Video

 

Müsahibə

»»»
 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+30 +34
gecə+20 +24