Ana səhifə »  Qəzetin pdf formatı »  Ümidlər və proqnozlar: Ərdoğanın Vaşinqton səfərinin nəticələri
A+   Yenilə  A-
Ümidlər və proqnozlar: Ərdoğanın Vaşinqton səfərinin nəticələri

Türkiyənin dövlət başçısının Amerikaya səfərindən konkret nəticələr gözləyənlər az deyildi. İki ölkə arasında mövcud olan problemlər də çoxdur. Onların həll edilməsi hər iki ölkəyə faydalı olardı. Bununla yanaşı, Yaxın Şərqdə geosiyasi-hərbi vəziyyət qeyri-müəyyənliyini saxlamaqdadır. Türkiyənin Suriya ilə bağlı Amerika və Rusiya ilə razılaşdırdığı məqamların heç də hamısına əməl olunmadı. Belə bir mürəkkəb və ziddiyyətli şəraitdə Ankara diplomatik-siyasi fəallığını artırmalı idi. Bu kontekstdə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Amerikaya səfəri həm də strateji əhəmiyyət kəsb edirdi. Yayılan informasiyalara görə, tərəflər arasında hansı məsələlərin razılaşdırıldığı haqqında məlumatlar gizli saxlanılır. Bununla yanaşı, Donald Trampın Ərdoğana "mən sizin heyranınızam" deməsi daha çox müzakirə edilir. Bütün bunların fonunda səfərin geosiyasi aspektdə təhlilinə ciddi ehtiyacın olduğunu düşünürük.

Problemlər: terror, Suriya böhranı, S-400 sistemləri və F-35 qırıcıları...

Bir sıra ekspertlər Türkiyə Prezidentinin Birləşmiş Ştatlara səfərini dünyanın mühüm siyasi hadisəsi kimi təqdim edirdi. Müzakirələrin faktiki olaraq Yaxın Şərqin geosiyasi mənzərəsini müəyyən edəcəyini proqnozlaşdırırdılar. Buna səbəb hər iki tərəfin səfər ərəfəsi aktual hesab etdikləri məsələləri açıq deməsi ilə bağlı idi. Həmin məsələlər isə doğrudan da olduqca əhəmiyyətli məqamlarla bağlıdır.

Türkiyəni maraqlandıran başlıca mövzu terrorla mübarizə və FETÖ-nün ABŞ-dakı mövcudluğuna son qoyulması idi. Amerika və Rusiyanın verdikləri vədlərə baxmayaraq, YPG/PKK qruplaşması Suriyada yaradılması nəzərdə tutulan təhlükəsizlik zonasından kənara çıxarılmayıb. Terrorçular oradan Suriya Milli Ordusuna və Türkiyə əsgərlərinə hücumlar edirlər. Daha pisi isə odur ki, dinc insanlara qarşı terror törətməkdə davam edirlər. Bunun nəticəsində çox sayda vətəndaş həyatını itirib. Tel Abyadda, Rasulaynda və Qamışlıda törədilən terror aktları buna misaldır.

Bunlardan başqa, Türkiyə İŞİD-lə mübarizdə əldə etdiyi nailiyyətləri Amerika rəhbərliyinə konkret dosyelər şəklində təqdim etməyi nəzərdə tutmuşdu. Onların sırasında Suriyadakı YPG/PKK-nın liderlərindən olan Mazlum Kobani ilə bağlı ABŞ kəşfiyyatının hazırladığı dosye də vardır. Maraqlıdır ki, Türkiyə Amerikaya onun öz kəşfiyyatının hazırladığı dosyeni verib.

Nəhayət, Türkiyə Prezidenti D.Trampdan ABŞ-da mühacirət həyatı yaşayan və 2016-cı il iyulun 15-də Türkiyədə baş verən hərbi çevriliş cəhdinin təşkilində ittiham olunan Fətullah Gülənin ekstradisiya edilməsini istəyəcəkdi. FETÖ məsələsi də Ankara üçün çox önəmlidir. Ölkəni hələ də onlardan tam təmizləmək mümkün olmayıb. FETÖ-nün yeni planlarının qarşısını almaq üçün onu tamamilə zərərsizləşdirmək lazımdır.

Amerika tərəfi isə səfər öncəsi yaydığı informasiyalarda S-400-lər və F-35-lər mövzusunun öndə olduğuna vurğu etmişdi. Hətta bir ABŞ rəsmisi deyib ki, S-400-lər həll olunsa digər məsələlər sürətlə həllini tapacaq. Buraya "erməni soyqırımı" sənədinin geri çəkilməsini, 100 milyard dollarlıq ticari sazişin imzalanmasını və F-35-ləri aid etmək olar. Təbii ki, Suriyada terrorla mübarizə də əhəmiyyətli mövzulardan biri kimi qəbul edilirdi.

Bəs müzakirələr necə keçib və hansı razılıqlar əldə edilib? KİV-ə sızan məlumatlar göstərir ki, tərəflər konkret razılıqdan bəhs etmirlər. Onların hər biri sanki öz mövqelərini qoruyurlar. Bununla yanaşı, bir-birinin geosiyasi dəyərini və əməkdaşlıq zərurətini tam dərk edirlər. Məsələn, D.Tramp R.T.Ərdoğanla görüşdən sonra keçirdikləri brifinqdə açıq deyib ki, Türkiyə çox önəmli müttəfiq və NATO-da tərəfdaşdır. Türkiyə Prezidentinə də böyük hörməti var. Hətta türk ordusunun hazırlıq və təchizat baxımından dünyanın ən güclüsü olduğunu ifadə edib. Doğrudur, bunu da ona bağlayıb ki, bu ordunun təchizatını Amerika edir. Belə çıxır ki, D.Tramp dolayısı ilə çatdırıb ki, Rusiya silahları Amerikanın silahları ilə rəqabətə girə bilməz. Bu səbəbdən Türkiyə Vaşinqtonla münasibətlərini korlamasa yaxşıdır.

D.Tramp S-400-lərlə bağlı verilən suala cavabında konkret fikir bildirməyib. Sadəcə deyib ki, razılığın əldə olunacağına ümidlidir. Ticarətin 100 milyard dollar həcminə çatdırılmasını isə hər iki tərəfin arzuladığını dilə gətirib. Ancaq D.Trampın ən çaşdırıcı cavabı SDQ komandanı M.Kobani ilə bağlı olub. Türk jurnalist Ankaranın başına 4 milyon pul qoyduğu bu terrorçu ilə əlaqə saxlamaqda davam edib-etmədiklərini soruşanda, ABŞ Prezidenti son olaraq R.T.Ərdoğanla görüş olan gün onunla danışdığını deyib və əlavə edib ki, o, Türkiyə Prezidenti ilə də işləyir. Bununla Amerika Prezidenti növbəti dəfə siyasi səhvə yol verib: o, müttəfiq dediyi bir ölkənin başçısı ilə terror təşkilatına rəhbərlik edənlərdən birini bərabər tutub. Təbii ki, Türkiyə bununla razılaşmaz, lakin o da məlumdur ki, Vaşinqtonun nə edəcəyi bəlli deyil.

Türkiyə Prezidenti də maraqlı fikirlər səsləndirib. O, D.Trampın yanında deyib ki, yazdığı iki məktubu özünə qaytarıb. Bu o deməkdir ki, Ankara rəsmi olaraq həmin məktubları qəbul etmir və onun üçün əhəmiyyəti yoxdur. Bundan başqa, Türkiyə İŞİD-lə mübarizə apardığı kimi, YPG/PKK ilə də mübarizəsini davam etdirməkdə qərarlıdır. Həmin kontekstdə maraqlıdır ki, D.Tramp deyib ki, Türkiyə "etdiklərini etməyə davam edəcək".

Fikir ayrılıqları: qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır

Bunlardan əlavə olaraq, Türkiyə İŞİD-çiləri vətəndaşları olduqları ölkələrə göndərməkdə davam edəcək. D.Tramp da bunu dəstəkləyib və deyib ki, Ankara miqrantlarla bağlı 40 milyard dollar xərcləyib ki, bu da çox böyük rəqəmdir. Avropa isə 3 milyard avroya söz verib, ancaq real nəticə yoxdur. Bu səbəbdən Türkiyənin həmin mövzuda narahatlığı başa düşülməlidir.

FETÖ ilə də bağlı R.T.Ərdoğan bu təşkilatın rəhbərinin Ankaraya təslim edilməsini gündəmə gətirdiyini bəyan edib. Ancaq Vaşinqtondan konkret cavab yoxdur. Görünür, Vaşinqton bu məsələdə güzəştə getmək istəmir. Əvəzində, respublikaçı senator Lindsi Qrem qondarma "erməni soyqırımı"nı tanıyan qətnamənin qəbul edilməsinin əleyhinə olduğunu bildirib. L.Qrem qətnamənin qəbulunu bloklamaq hüququndan istifadə edib. O da maraqlıdır ki, antitürkiyə mövqeyi ilə tanınan L.Qrem səbəb kimi onu göstərib ki, bu məsələ senatorların işi deyil, tarixçilərin işidir. Konqres tarix yaratmaqla məşğul olmamalıdır. Bununla həm erməni diasporuna böyük zərbə vurublar və həm də bir daha göstəriblər ki, reallıqda "soyqırımı" müzakirələri siyasi məqsədlər üçün istifadə edilən bir oyundur. Onu gah bu, gah da digər istiqamətdə istifadə etmək olar.

Vurğulanan məqamlar R.T.Ərdoğanın Amerika səfərinin geosiyasi aspektdən nə qədər əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Tərəflərin konkret razılıqlardan danışmaması isə təsdiqləyir ki, hələ ABŞ-Türkiyə münasibətləri müəyyən dərəcədə qeyri-müəyyənliyini saxlayacaq. Bu baxımdan Türkiyə Prezidentinin iki ölkə arasındakı münasibətlərdə yeni səhifə açmaq istəyi ilə bağlı açıq danışması ekspertlərin marağına səbəb olub. Konkret olaraq, bu istiqamətdə hansısa addım atılıbmı? Məlum deyil. Ancaq aydın görünür ki, hər iki dövlət mövcud vəziyyətdən razı deyil. Onlar arada olan problemləri həll etməkdə qərarlıdırlar. Lakin hələlik ortaq mövqe mövcud deyil.

Bu nöqteyi-nəzərdən Amerika-Türkiyə münasibətlərinin Yaxın Şərqin geosiyasi dinamikasına necə təsir edə biləcəyi barədə konkret proqnoz vermək hələlik çətindir. Deməli, konkret olaraq, Suriya məsələsində Ankara ilə Vaşinqton arasında ziddiyyətlər qalacaq. O cümlədən terrorla mübarizədə fikir ayrılığı davam edir. Yəni Amerika YPG/PKK-ya yardım etməyi kənara qoymur. Əgər Türkiyə yenidən hərbi əməliyyatlara başlasa, bu məsələ tərəflər arasında kəskin narazılığa səbəb ola bilər.

Digər tərəfdən, Amerika üçün Türkiyədən uzaqlaşmaq qətiyyən sərfəli deyil. Geosiyasi, hərbi, təhlükəsizlik, iqtisadi və siyasi baxımdan ABŞ üçün Türkiyə çox önəmlidir. Ayrıca, NATO-nun taleyi indi xeyli dərəcədə Türkiyədən asılıdır. Görünür, burada Avropa İttifaqı-Türkiyə münasibətlərini də nəzərə almaq lazımdır. Həmin kontekstdə Rusiya-Türkiyə əlaqələrinin də əhəmiyyəti danılmazdır.

Ankara-Moskva əlaqələri son zamanlar sürətlə inkişaf edir. O cümlədən hərbi-texniki və nüvə əməkdaşlığı sahəsində irəliləyiş vardır. Ankara bu prosesdən narazı deyil. Moskva üçün də həmin məsələ aktualdır. Rusiyalı ekspertlər hesab edirlər ki, Türkiyə geosiyasi aspektdə Moskvaya çox lazımdır. S-400-lərin türklərə satılması təsadüfi deyil. Bunlara baxmayaraq, bu iki böyük dövlətin Yaxın Şərqdə maraqları bir çox məqamlarda toqquşur. Ekspertlər də həmin məqamı vurğulayırlar. Belə görünür ki, Ankaranın Moskva istiqamətində də çətinlikləri yox deyildir. Xüsusilə Suriya məsələsində terrorçuların təhlükəsizlik zonasından çıxarılmaması Türkiyəni narahat etməkdədir.

Beləliklə, R.T.Ərdoğanın ABŞ-a səfəri bir çox məsələlərə gözlənilən aydınlığı gətirmədi. İki dövlət arasında olan problemlər həllini tapmadı. Yaxın Şərqlə bağlı fikir ayrılığı qalmaqdadır. Ancaq bu da bir nəticədir. Məlum olur ki, ABŞ və Rusiya Suriya oyunlarını davam edirlər. İsrail də açıq bildirir ki, YPG-yə dəstək verə bilər. Türkiyə və İranın öz maraqları olduğu sirr deyil. O halda Suriyada vəziyyətin normallaşması mürəkkəb vəzifə olaraq alır. Bu isə o deməkdir ki, hələlik təxribatlar, silahlı toqquşmalar, riskli davranışlar gözləniləndir. Ayrıca, terror təşkilatları fəaliyyətlərini davam etdirəcəklər. Onları regiondan çıxarmaq asan olmayacaq. Yəni deyə bilərik ki, Yaxın Şərqdə savaş davam edir...

Newtimes.az

 
  • Oxunub:  1500  |  
  • Tarix:  15-11-2019  |  
  •    Çap et   |  
Get Adobe Flash player
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan dövləti hər zaman Azərbaycan vətəndaşının yanındadır

16 Dekabr 17:29
Ədliyyə Nazirliyi Qlobal Hüquqşünaslar Forumunda təmsil olunub
16 Dekabr 17:18
Prezident İlham Əliyev “Azərenerji” ASC-nin prezidentini qəbul edib
16 Dekabr 17:17
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin yaradılmasının 14-cü ildönümü münasibətilə təntənəli tədbir keçirilib
16 Dekabr 17:12
Yevlaxın Meyvəli qəsəbəsində 118 fərdi yaşayış evi qazlaşdırılıb
16 Dekabr 17:10
Bakı Nəqliyyat Agentliyi beynəlxalq komitəyə üzv seçilib
16 Dekabr 17:08
Tural Gəncəliyev: Ermənistanın ayrıseçkilik siyasəti aparması bu ölkənin illərdi həyata keçirdiyi ideologiyanın təzahürüdür
16 Dekabr 16:54
Seymur Orucov: Azərbaycanda gənclərin intellektual inkişafı üçün bütün şərait yaradılıb
16 Dekabr 16:51
Yeni Azərbaycan Partiyası Kürdəmir rayon təşkilatı bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar rayonun Qocalı, Beyi, Pirəköcə, Xəlsə kəndlərində görüş keçirmişdir
16 Dekabr 16:47
Prezident İlham Əliyev Xırdalan şəhərində avtomobil yollarının əsaslı təmirinə 3 milyon manat ayırıb
16 Dekabr 16:45
Yeni Azərbaycan Partiyası Binəqədi rayon təşkilatında seçicilərlə növbəti görüş keçirildi
16 Dekabr 16:42
YAP Bərdə rayon təşkilatı bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar seçicilərlə görüşləri davam etdirir
16 Dekabr 16:38
Eldar İbrahimov: Həyata keçirilən islahatlar ölkəmizin daha da güclənməsinə xidmət edir
16 Dekabr 16:35
Azər Badamov: Sahibkarlar ölkəmizin inkişafına öz töhfələrini verirlər
16 Dekabr 16:32
Gürcüstan 11 ayda idxal etdiyi avtomobil yanacağının 14,7 faizini Azərbaycandan alıb
16 Dekabr 16:18
Müdafiə Nazirliyi: Bölmələr qış mövsümünə hazırdır
16 Dekabr 16:10
AzTU-nun tələbəsi dünya kuboku yarışının qalibi olub
16 Dekabr 16:04
İxraca nəqliyyat və logistika dəstəyi üzrə imkanlar müzakirə olunub
16 Dekabr 15:58
Azərbaycanın Filippindəki fəxri konsuluna diplomatik xidmət orqanlarımızın yubiley medalı təqdim olunub
16 Dekabr 15:48
AHİK-in sədri Pan Avropa Regional Şurasının vitse-prezidenti seçilib
16 Dekabr 15:42
Ölkəmiz UNESKO-nun 14-cü sessiyasında təmsil olunub
16 Dekabr 15:36
AZAL Pilotların Hazırlığı Mərkəzinin imkanlarını genişləndirəcək
16 Dekabr 15:32
“U. S. News & World Report” jurnalının reytinq siyahısı: Azərbaycan dünyanın ən güclü ölkələri sırasındadır
16 Dekabr 15:27
UEFA Çempionlar Liqasının səkkizdəbir final mərhələsinin püşkü atılıb
16 Dekabr 15:23
Fransa–Azərbaycan ədəbi əlaqələri müzakirə edilib
16 Dekabr 14:52
“Əbədi ezamiyyət” sənədli filmi BDU-da nümayiş olunub
16 Dekabr 14:48
Bakıda TÜRKPA-nın 9-cu plenar iclası keçiriləcək
16 Dekabr 14:17
İstanbulda erməni terrorçu tərəfindən qətlə yetirilmiş Behbud xan Cavanşirin abidəsi ucaldılacaq
16 Dekabr 13:57
Dekabrın 17-də ölkə ərazisində havanın temperaturu 14 dərəcəyə yüksələcək
16 Dekabr 13:51
Azərbaycan ilə Rusiya Federasiyasının Həştərxan vilayəti arasında mədəni əlaqələr müzakirə edilib
16 Dekabr 13:44
Səyavuş Heydərov: Ermənistan arabir bəzi məbədləri təmir etməklə çirkin əməllərini gizlətməyə çalışır
16 Dekabr 13:34
MÜSİAD Azərbaycan 2021-ci ildə beynəlxalq biznes forum təşkil edəcək
16 Dekabr 13:31
Günel Səfərova : Elmi diasporumuz Azərbaycan həqiqətlərinin Fransa ictimaiyyətinə çatdırılmasında mühüm rol oynayacaq
16 Dekabr 11:38
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında “ASAN Viza”nın tətbiqinə başlanılıb
16 Dekabr 11:29
Azərbaycanın Rusiyanın Həştərxan vilayəti ilə əlaqələri genişlənir
16 Dekabr 11:06
Dekabrın sonunadək Azərbaycan Ordusunda 200 mindən artıq ağac əkiləcək
16 Dekabr 10:43
Ərdoğan AVRO-2020-nin final mərhələsinin oyunlarını Bakıda izləyəcək
16 Dekabr 10:35
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva Heydər Əliyev Sarayında növbəti “Zima-2019” Beynəlxalq Uşaq Festivalında iştirak edib
16 Dekabr 10:26
İv Lasmartres: Müasir Azərbaycanın inkişafı Heydər Əliyevin sayəsində mümkün olub
16 Dekabr 10:22
Jan-Pyer Allali: Azərbaycanın hər bir uğurunda xalqın böyük oğlu Heydər Əliyevin imzası görünür
16 Dekabr 09:53
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub
16 Dekabr 09:13
Stokholmda baş tutan festivallarda Azərbaycanın milli rəqsləri nümayiş olunub
16 Dekabr 08:52
“A Haber”: Erməni silahlıları Anadolunun şərqində ağılasığmaz vəhşiliklər törədiblər
16 Dekabr 08:38
Parisdə Azərbaycan elmi diasporasının təməli qoyulub
14 Dekabr 23:26
Heydər Əliyev Sarayında növbəti “Zima-2019” Beynəlxalq Uşaq Festivalı keçirilib
14 Dekabr 23:06
Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması Avropa Parlamentinin deputatlarına məktub göndərib
14 Dekabr 23:02
Elçin Əhmədov: Bəzi dairələr qondarma “erməni soyqırımı”nı Türkiyəyə qarşı siyasi təzyiq vasitəsinə çeviriblər
14 Dekabr 22:53
Xristian Yohannes Henrix: Azərbaycanda həyata keçirilən islahatlar ölkənin daha da inkişafını təmin edəcək
14 Dekabr 22:31
Bakıda Azərbaycanın Rus İcmasının V qurultayı keçirilib
14 Dekabr 22:12
Dilarə Seyidzadə: Ulu Öndər Azərbaycanın müstəqilliyini öncədən görürdü və bütün addımları buna hesablanmışdı
14 Dekabr 13:08
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva “Study UK Alumni Awards 2019”un qaliblərinin elan olunması mərasimində iştirak edib
14 Dekabr 13:02
Yeni Azərbaycan Partiyasının Siyasət Akademiyası “Azərbaycan Respublikasının enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyi siyasəti” mövzusunda növbəti kurs təşkil edib
14 Dekabr 11:43
YAP Bərdə rayon təşkilatının bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar seçicilərlə görüşləri davam edir
14 Dekabr 11:39
Bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar Pirallahı rayon Ağsaqqallar Şurasının seçicilər ilə görüşü keçirilib
14 Dekabr 11:16
Şahin İsmayılov: Sağlam gənclik həm də sağlam gələcək deməkdir
14 Dekabr 11:00
Hadi Rəcəbli: Azərbaycan dövlətinin sosial mahiyyəti davamlı olaraq güclənir
14 Dekabr 10:57
YAP Xəzər rayon təşkilatında bələdiyyə seçkilərinin təbliğat kampaniyası çərçivəsində görüş keçirilib
14 Dekabr 10:40
Sevinc Hüseynova: Qadınlar ölkəmizin ictimai həyatında fəal iştirak edirlər
14 Dekabr 08:04
Serj Sarkisyana qarşı cinayət işi Paşinyanın rəqiblərini siyasi fəaliyyətdən çəkindirmək cəhdlərindən biridir
14 Dekabr 08:03
“Nar” abunəçilərinin nəzərinə!
14 Dekabr 08:01
Azərbaycanın regionlarında elektron kənd təsərrüfatı informasiya sistemi uğurla tətbiq olunur
13 Dekabr 23:34
“Rossiyskaya qazeta” Moskvada “Heydər Əliyev: Şəxsiyyət və zaman” üçcildliyinin təqdimatı barədə məqalə dərc edib
13 Dekabr 23:09
Leyla Abdullayeva: Xarici İşlər naziri Elmar Məmmədyarovun müsahibəsinə Yerevanın reaksiyası olduqca qəribədir
13 Dekabr 22:54
“Yehovanın Xristian Şahidləri” Avropa Assosiasiyasının nümayəndələri Dövlət Komitəsində olublar
13 Dekabr 22:48
Azərbaycan Texniki Universiteti Almaniyanın ali məktəbləri ilə əməkdaşlığı genişləndirir
13 Dekabr 22:38
Azərbaycan ilə Latviya parlamentləri arasında əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub
13 Dekabr 21:47
XİN: ABŞ Senatının qondarma “erməni soyqırımı”nı tanıyan qətnaməsi qərəzli və hüquqi əsası olmayan sənəddir
13 Dekabr 21:40
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə BP Eksploreyşn Limited arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb
13 Dekabr 21:32
Kolumbiyalı nazir: Azərbaycanla əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün birgə səylərin göstərilməsində maraqlıyıq
13 Dekabr 21:06
ADA Universiteti “Maliyyə” ixtisası üzrə ikili diplom proqramına başlayır
13 Dekabr 20:56
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası dövlətimizin qarşısında duran mühüm vəzifədir

Video

 

Müsahibə

 

Müəlliflər


»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31
HAVA HAQQINDA
Bakı
gündüz+9 +12
gecə+5 +7