Tarix elə günlər yaradır ki, həmin günlər təqvimdə sadəcə bir tarix olaraq qalmır, xalqın milli yaddaşına həkk olunur, nəsillər arasında mənəvi bağ yaradır və dövlətin keçdiyi mürəkkəb yolun mühüm səhifəsinə çevrilir. Azərbaycan xalqı üçün 27 Sentyabr da məhz belə tarixi günlərdəndir. Bu tarix 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsinin ilk günü kimi Azərbaycanın müasir tarixində xüsusi yer tutur. Hər il 27 sentyabrın Anım Günü kimi qeyd olunması isə torpaqlarımızın azadlığı uğrunda canından keçmiş şəhidlərimizin xatirəsinə dövlət və xalq səviyyəsində göstərilən dərin ehtiramın ifadəsidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 27-nin ölkəmizdə Anım Günü kimi qeyd edilməsi qərara alınıb. Sərəncamda torpaqlarımızın şəhidlərin, əsgər və zabitlərin, qazilərin qanı və canı bahasına işğaldan azad edildiyi vurğulanır və onların xatirəsinin daim uca tutulmasının dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olduğu ifadə edilir.

27 Sentyabrın mahiyyəti yalnız 2020-ci ildə başlayan 44 günlük müharibə ilə məhdudlaşmır. Bu gün Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrində həyatını itirmiş bütün şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etmək üçün mənəvi bir çağırışdır. Anım Günü bizə xatırladır ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası böyük tarixi mübarizənin, ağır itkilərin, qəhrəmanlığın və fədakarlığın nəticəsidir.

Azərbaycan xalqı uzun illər ərzində torpaqlarının işğalı faktı ilə üz-üzə qaldı. Birinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın əraziləri işğal edildi, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin düşdü. Münaqişənin sülh yolu ilə həlli məqsədilə uzun illər danışıqlar aparılsa da, nəticə etibarilə işğal faktına son qoyulmadı.

Azərbaycan bütün bu illər ərzində beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyini qorudu, ərazi bütövlüyünün bərpasını əsas məqsəd kimi qarşıya qoydu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrdə də Azərbaycan ərazilərindən işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunurdu. Lakin bu sənədlərin uzun müddət icrasız qalması münaqişənin həllini daha da uzadırdı.

İllər keçdikcə Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən hərbi təxribatlar, yeni ərazilərin işğalı ilə bağlı səsləndirilən iddialar və münaqişənin dondurulmuş vəziyyətdə saxlanılmasına yönələn yanaşmalar sülh prosesini mürəkkəbləşdirirdi. Azərbaycan rəhbərliyi isə dəfələrlə bəyan edirdi ki, münaqişənin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verir, lakin ölkənin ərazi bütövlüyünün pozulması ilə barışmaq mümkün deyil. Rəsmi Azərbaycan mənbələrində 2016-cı ilin Aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyul hadisələrindən sonra Ermənistanın hərbi təxribatlarının davam etdiyi qeyd olunur.

Belə bir şəraitdə 27 sentyabr 2020-ci il Azərbaycanın müasir tarixində yeni mərhələnin başlanğıcına çevrildi.

2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan mövqelərinə və yaşayış məntəqələrinə atəş açması nəticəsində hərbi qarşıdurma genişmiqyaslı müharibəyə çevrildi. Həmin gün Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev xalqa müraciət etdi və Azərbaycan Ordusunun əks-hücum əməliyyatına başladığını bildirdi.

Sonrakı 44 gün Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən birini yazdı. Ordumuz müxtəlif istiqamətlərdə uğurlu hərbi əməliyyatlar həyata keçirdi, yaşayış məntəqələri və strateji yüksəkliklər azad edildi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının böyük hissəsi, Şuşa şəhəri və digər ərazilərin azad edilməsi Vətən müharibəsinin gedişində mühüm dönüş nöqtələri oldu. Prezidentin rəsmi internet səhifəsində verilən məlumatlara əsasən, 44 günlük müharibə zamanı 300-dən artıq yaşayış məntəqəsi azad edilib.

Müharibənin gedişində Azərbaycan xalqının həmrəyliyi və milli birlik nümayiş etdirməsi də diqqət çəkən amillərdən biri oldu. Cəbhədə əsgər və zabitlər döyüşürdüsə, arxa cəbhədə bütün xalq onların yanında idi. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən olan insanlar eyni amal ətrafında birləşərək Vətənin müdafiəsinə öz töhfələrini verirdilər.

Bu baxımdan Vətən müharibəsi yalnız hərbi əməliyyatlar silsiləsi deyil, həm də xalqın milli iradəsinin, həmrəyliyinin və Vətən sevgisinin nümayişinə çevrildi.

Anım Gününün əsas mahiyyəti məhz şəhidlərin xatirəsinin yaşadılmasıdır. Vətən müharibəsinin hər səhifəsində onların adı, qəhrəmanlığı və fədakarlığı dayanır. Şəhidlər öz həyatlarını Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası naminə fəda etdilər.

Prezident İlham Əliyev Anım Günü ilə bağlı çıxışlarının birində şəhidlərin ailələrinə müraciətlə onların qanının yerdə qalmadığını və qələbənin məhz şəhidlərin, əsgər və zabitlərin qəhrəmanlığı hesabına əldə edildiyini vurğulayıb. Dövlət başçısı həmçinin bu qəhrəmanlığın artıq dastana çevrildiyini qeyd edib.

Şəhidlik Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlər sistemində ən uca məfhumlardan biridir. Buna görə də şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi yalnız müəyyən bir günlə məhdudlaşmır. Onların adlarının yaşadılması, ailələrinə göstərilən diqqət və qayğı, qəhrəmanlıqlarının gələcək nəsillərə çatdırılması dövlət və cəmiyyət qarşısında dayanan mühüm vəzifələrdəndir.

Anım Gününün hər il qeyd olunması da bu baxımdan böyük mənəvi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix insanları keçmişi xatırlamağa, Vətən uğrunda canından keçənlərin qarşısında ehtiram göstərməyə və onların əmanət etdiyi dəyərləri qorumağa çağırır.

Vətən müharibəsinin qəhrəmanları sırasında qazilərin də xüsusi yeri var. Onlar döyüş meydanında yaralanaraq sağlamlığını itirsələr də, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasına öz töhfələrini veriblər.

Prezident İlham Əliyev şəhidlərin xatirəsi ilə yanaşı, yaralı hərbçilərin sağlamlığına qayğı göstərilməsinin dövlət üçün mühüm məsələ olduğunu dəfələrlə vurğulayıb. Dövlət başçısının çıxışlarında qazilərin normal həyata qayıtması üçün bütün imkanların səfərbər ediləcəyi bildirilib.

Bu yanaşma Vətən müharibəsindən sonrakı dövrdə də davam etdirilib. Şəhid ailələri və qazilərin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, onların mənzil və digər sosial-məişət məsələlərinin həlli istiqamətində müxtəlif proqramlar həyata keçirilib. Beləliklə, dövlətin münasibəti yalnız müharibə zamanı deyil, Zəfərdən sonrakı dövrdə də özünü göstərir.

Çünki Vətən qarşısında xidmət yalnız döyüş meydanında deyil, həmin döyüşün qəhrəmanlarına və onların ailələrinə münasibətdə də ölçülür.

27 sentyabrda başlayan Vətən müharibəsi noyabrın 10-da hərbi əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələndi. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması, Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması ilə bağlı müddəalar müəyyənləşdirildi.

Azərbaycanın hərbi uğurları nəticəsində 30 ilə yaxın davam edən işğalın aradan qaldırılması istiqamətində tarixi dönüş baş verdi. Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında Zəfər salnaməsi kimi qaldı.

Bu Zəfərin əsas simvollarından biri “Dəmir Yumruq” ifadəsi oldu. Müharibə günlərində bu ifadə xalqın birliyinin və dövlətin iradəsinin rəmzinə çevrildi. Ordunun hərbi uğurları ilə yanaşı, xalqın arxa cəbhədə nümayiş etdirdiyi birlik də Azərbaycanın ümumi gücünün mühüm göstəricisi idi.

Vətən müharibəsinin iştirakçılarının xidmətlərinin qiymətləndirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikasının dövlət təltifləri sistemi də genişləndirildi. 2020-ci ilin noyabrında “Zəfər” və “Qarabağ” ordenləri, eləcə də müxtəlif xidmət və azad edilmiş ərazilərlə bağlı medallar təsis edildi. Həmçinin “Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” adı və “Vətən müharibəsi iştirakçısı” medalı müəyyənləşdirildi.

Bu təltiflər Vətən müharibəsində göstərilən qəhrəmanlığın dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsinin hüquqi ifadələrindən biridir. “Vətən müharibəsi iştirakçısı” və “Vətən müharibəsində arxa cəbhədə xidmətlərə görə” medallarının təsis edilməsi isə Zəfərin əldə olunmasında həm döyüşənlərin, həm də arxa cəbhədə xidmət göstərən şəxslərin əməyinin nəzərə alındığını göstərir.

Beləliklə, Vətən müharibəsinin qəhrəmanları dövlət təltifləri ilə yaddaşlarda və Azərbaycanın dövlətçilik tarixində öz layiqli yerini tutdular.

Anım Gününün fəlsəfəsində yalnız kədər yoxdur. Bu gün həm də Zəfərin hansı bədəllə əldə edildiyini dərk etmək, şəhidlərin əziz xatirəsinə sədaqət göstərmək və gələcək nəsillərə bu tarixi düzgün çatdırmaq məsuliyyətidir.

27 sentyabr hər bir azərbaycanlı üçün bir daha düşünmək imkanı yaradır: bu torpaqların azadlığı hansı fədakarlıq hesabına başa gəldi? Bu gün Qarabağda dalğalanan üçrəngli Azərbaycan Bayrağının arxasında hansı qəhrəmanlıq dayanır?

Bu sualların cavabı şəhid məzarlarında, qazilərin həyatında, müharibə iştirakçılarının xatirələrində və Vətən müharibəsinin salnaməsində yaşayır.

Vətən müharibəsinin tarixinin gələcək nəsillərə çatdırılması məqsədilə Bakıda mühüm yaddaş məkanları yaradılıb. 2021-ci il aprelin 12-də Hərbi Qənimətlər Parkının açılışı keçirilib. Parkda Vətən müharibəsi zamanı əldə edilmiş hərbi qənimətlərin və sıradan çıxarılmış texnikanın nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulub.

Zəfər Parkı və onun ərazisində yaradılan Zəfər Muzeyi isə Vətən müharibəsinin tarixinin, şəhidlərin xatirəsinin və Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığının gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edən mühüm məkanlardandır. Rəsmi məlumatlara görə, Zəfər Muzeyində Vətən müharibəsi şəhidlərinin adlarının əks etdirilməsi və müharibənin tarixi ilə bağlı eksponatların nümayiş etdirilməsi nəzərdə tutulub.

Bu məkanlar göstərir ki, Azərbaycan Zəfəri yalnız siyasi və hərbi nəticə kimi deyil, həm də milli yaddaşın mühüm hissəsi kimi qoruyur.

Anım Gününün ilk ildönümündə – 2021-ci il sentyabrın 27-də Bakıda keçirilən yürüş də şəhidlərin xatirəsinə ümumxalq ehtiramının ifadələrindən biri oldu. Minlərlə insanın iştirak etdiyi tədbir şəhidlərin xatirəsinin cəmiyyət üçün nə qədər böyük mənəvi dəyər daşıdığını nümayiş etdirdi.

Bu cür tədbirlər bir daha göstərir ki, şəhidlərin xatirəsi yalnız ailələrinin deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının yaddaşında yaşayır. Çünki Vətən müharibəsində qazanılan Qələbə ümumxalq mübarizəsinin nəticəsi kimi tarixə düşüb.

Vətən müharibəsinin nəticələri Azərbaycanın qarşısında yeni tarixi vəzifələr qoydu. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, təhlükəsizliyin təmin olunması, infrastrukturun yenilənməsi və keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi Zəfərdən sonrakı mərhələnin əsas istiqamətlərinə çevrildi.

Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan geniş miqyaslı quruculuq işləri Zəfərin sülh və inkişaf mərhələsinə keçidini nümayiş etdirir. Yeni yolların, yaşayış məhəllələrinin, məktəblərin, sosial obyektlərin və digər infrastrukturun yaradılması ilə doğma torpaqların həyat ritmi tədricən bərpa olunur.

Beləliklə, şəhidlərin Vətən uğrunda verdiyi canın ən böyük mənalarından biri də onların uğrunda mübarizə apardıqları torpaqlarda həyatın yenidən qurulmasıdır. Bu gün Qarabağa qayıdan hər bir ailə həmin böyük Zəfərin canlı davamını yaradır.

27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının şəhidlərə olan mənəvi borcunun ifadəsidir. Bu gün bir daha xatırlanır ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası asan başa gəlməyib. Hər qarış torpağın azadlığında bir şəhidin, bir qazinin, bir əsgərin və bütövlükdə xalqın fədakarlığı var.

Prezident İlham Əliyevin Anım Günü ilə bağlı çıxışlarında vurğuladığı kimi, Birinci və İkinci Qarabağ müharibələrinin şəhidlərinin xatirəsi Azərbaycan xalqının qəlbində əbədi yaşayacaq.

Bu günün ən böyük mesajlarından biri də budur: şəhidlər unudulmur. Onların adı tarixdən silinmir, qəhrəmanlığı nəsildən-nəslə ötürülür. Azərbaycan gənci öz tarixini, Vətən müharibəsinin səbəblərini, şəhid və qazilərin fədakarlığını bildikcə milli yaddaş daha da möhkəmlənir.

27 Sentyabr hər il xalqımızı bir daha şəhidlərin müqəddəs xatirəsi qarşısında baş əyməyə çağırır. Bu tarix həm hüzn, həm qürur, həm də məsuliyyət günüdür. Hüzn – itirdiyimiz qəhrəmanlara görə, qürur – onların canı bahasına əldə edilmiş Zəfərə görə, məsuliyyət isə bu Zəfəri qorumaq, tarixi yaddaşı yaşatmaq və gələcək nəsillərə ötürmək qarşısında.

Bu baxımdan Anım Günü yalnız keçmişə baxan bir tarix deyil. O, Azərbaycanın gələcəyinə yönəlmiş mənəvi çağırışdır.

Şəhidlərin xatirəsi yaşadıqca onların uğrunda can verdiyi Vətən sevgisi də yaşayacaq. Qarabağda dalğalanan Azərbaycan Bayrağı, yenidən qurulan şəhər və kəndlər, doğma yurdlarına qayıdan ailələr və bu torpaqlarda qurulan yeni həyat isə həmin müqəddəs mübarizənin davam etdiyini göstərir.

27 Sentyabr – Anım Günü Azərbaycan xalqının şəhidlərinə ehtiramının, Vətən müharibəsinin qəhrəmanlıq salnaməsinə sədaqətinin və milli yaddaşının əbədi rəmzidir.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin!

İlahə Qurbanova

YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı