Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında münasibətlər ölkəmizin dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra formalaşaraq bu gün çoxşaxəli və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. İki dövlət arasında əlaqələr siyasi, iqtisadi, enerji, təhlükəsizlik, təhsil, mədəniyyət və humanitar sahələri əhatə edir. Bu münasibətlərin inkişafında qarşılıqlı hörmət, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə dəstək, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə riayət edilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi məqsədyönlü xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətləri yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Dövlət başçısının 2004, 2009, 2012 və 2018-ci illərdə Böyük Britaniyaya səfərləri ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsinə, siyasi dialoqun gücləndirilməsinə və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfə vermişdir. 2016-cı ildə iki ölkənin xarici işlər nazirlikləri arasında strateji dialoq mexanizminin yaradılması siyasi, regional və beynəlxalq məsələlərin müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilmişdir. Bu mexanizm tərəflər arasında müntəzəm fikir mübadiləsinin aparılmasına və qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə mövqelərin yaxınlaşdırılmasına xidmət edir.
2015-ci ildə Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın yaradılması iqtisadi əlaqələrin inkişafında mühüm addım olmuşdur. Komissiya çərçivəsində keçirilən görüşlərdə ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi məsələləri müzakirə olunur. 2025-ci il aprelin 30-da Londonda komissiyanın yeddinci iclasının keçirilməsi iqtisadi tərəfdaşlığın davamlı xarakter daşıdığını bir daha təsdiqləmişdir. Həmin görüşdə enerji, nəqliyyat, infrastruktur, maliyyə, texnologiya, süni intellekt və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi perspektivləri nəzərdən keçirilmişdir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərinin ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Böyük Britaniyanın BP şirkəti uzun illərdir Azərbaycanın neft və qaz sənayesində fəaliyyət göstərir və ölkəmizin əsas enerji layihələrinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanmış «Əsrin müqaviləsi» Azərbaycanın müasir iqtisadi tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur. Bu müqavilə ölkəmizə böyük həcmdə xarici investisiyaların cəlb edilməsinə, neft sənayesinin inkişafına və Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarında mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaratmışdır.
Müasir dövrdə Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri də yaşıl enerji və ekoloji dayanıqlılıq sahəsidir. Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı, günəş və külək elektrik stansiyalarının yaradılması, aşağı karbonlu texnologiyaların tətbiqi və enerji səmərəliliyinin artırılması hər iki ölkə üçün əhəmiyyətli prioritetlərdəndir. Azərbaycanın zəngin bərpa olunan enerji potensialı və Böyük Britaniyanın bu sahədəki texnoloji təcrübəsi gələcək birgə layihələr üçün geniş imkanlar yaradır.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində parlamentlərarası əməkdaşlıq da mühüm yer tutur. 1997-ci ilin martında Azərbaycan Respublikası Milli Məclisində Böyük Britaniya ilə parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupu yaradılmışdır. 2014-cü ildən etibarən Böyük Britaniya Parlamentində Azərbaycan üzrə Bütün Partiyaların Parlament Qrupu fəaliyyət göstərir. Bu qurumlar parlament üzvləri arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə, qarşılıqlı səfərlərin təşkilinə və qanunvericilik sahəsində təcrübə mübadiləsinə xidmət edir. Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarovanın 2022-ci ildə Böyük Britaniyaya rəsmi səfəri və 2023-cü ildə III Çarlzın tacqoyma mərasimində iştirakı parlamentlərarası əlaqələrin inkişafı baxımından əhəmiyyətli hadisələr olmuşdur.
Təhsil, elm, mədəniyyət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq da iki ölkə arasındakı münasibətlərin mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycanlı gənclərin Böyük Britaniyanın nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil alması elmi və akademik əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradır. Universitetlər arasında əməkdaşlıq, tələbə və müəllim mübadiləsi, birgə elmi tədqiqatlar və peşə hazırlığı proqramları bu sahədə əlaqələrin inkişafına xidmət edir. Eyni zamanda, mədəni tədbirlərin təşkili, Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinin Böyük Britaniyada tanıdılması xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə töhfə verir.
2026-cı il noyabrın 12-də Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ikitərəfli münasibətlərin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı olmuşdur. Dublində imzalanmış bu sənəd tərəflərin qarşılıqlı hörmətə, ortaq maraqlara və praktiki əməkdaşlığa əsaslanan münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəltmək iradəsini təsdiqləyir. Bəyannamədə müdafiə və təhlükəsizlik, ticarət, investisiya və iqtisadi inkişaf, təhsil və innovasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Sənəd həmçinin Orta Dəhlizin inkişafı, bərpa olunan enerji, yaşıl maliyyələşdirmə, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt və elmi tədqiqatlar üzrə birgə fəaliyyət üçün yeni imkanlar yaradır. Tərəflərin hər il strateji tərəfdaşlıq görüşü keçirmək barədə razılığa gəlməsi əldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsi və gələcək əməkdaşlıq prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ümumilikdə, Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında münasibətlər qarşılıqlı maraqlara, etimada və uzunmüddətli əməkdaşlığa əsaslanır. Diplomatik əlaqələrin qurulmasından ötən dövr ərzində siyasi dialoq, iqtisadi tərəfdaşlıq, enerji layihələri, parlamentlərarası münasibətlər və humanitar əlaqələr əhəmiyyətli inkişaf yolu keçmişdir. Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması isə bu əlaqələrin daha geniş və sistemli xarakter almasına yeni imkanlar açır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, enerji və tranzit potensialı, Böyük Britaniyanın iqtisadi və texnoloji imkanları gələcək əməkdaşlığın daha da genişlənməsi üçün möhkəm zəmin yaradır. Şübhəsiz ki, iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın inkişafı həm Azərbaycan, həm də Böyük Britaniya üçün qarşılıqlı faydalı nəticələr verəcək, eyni zamanda regional sabitliyin və beynəlxalq əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edəcəkdir.
Samirə Abdullayeva
YAP Şahbuz rayon “Poçt və Telekommunikasiya Mərkəzi” ərazi partiya
təşkilatının sədr müavini, “Naxçıvanpoçt” MMC-nin Şahbuz rayon sektorunun
müdir müavini