Müasir Azərbaycan tarixinin ən şanlı və qürurverici səhifələrindən biri olan Vətən müharibəsində qazanılmış Böyük Qələbə dövlətçilik salnaməmizə qızıl hərflərlə yazılmışdır. Bu tarixi Zəfərin əbədiləşdirilməsi, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi uğrunda rəşadət və qəhrəmanlıq göstərmiş hərbi qulluqçuların xidmətlərinin dövlət səviyyəsində qiymətləndirilməsi məqsədilə təsis edilmiş dövlət təltifləri sırasında “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı xüsusi yer tutur.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin sarsılmaz siyasi iradəsi, müdrik sərkərdəlik məharəti və rəşadətli Azərbaycan Ordusunun misilsiz qəhrəmanlığı nəticəsində parlaq Qələbə ilə başa çatmışdır. Bu möhtəşəm zəfər otuz ilə yaxın işğal altında qalan doğma torpaqlarımızın azad edilməsi və ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası ilə nəticələnmişdir.
Vətən müharibəsinin gedişində Ağdam rayonunun işğaldan azad olunması müstəsna hərbi-siyasi və strateji əhəmiyyət kəsb edirdi. 1993-cü il iyulun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş və 27 il ərzində sistemli vandalizmə məruz qalaraq xarabalığa çevrilmiş Ağdam rayonu, 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanata əsasən, 2020-ci il noyabrın 20-də bir güllə belə atılmadan, şəhid verilmədən Azərbaycana təhvil verilmişdir. Ağdamın döyüşsüz azad edilməsi Azərbaycan Ordusunun cəbhənin digər istiqamətlərində — Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və xüsusilə Şuşa uğrunda apardığı sarsıdıcı əməliyyatların, eləcə də Ali Baş Komandanın qətiyyətli diplomatiyasının birbaşa nəticəsi idi. İşğal dövründə Ermənistan silahlı qüvvələri Ağdam istiqamətində illər boyu keçilməz hesab etdikləri çoxeşelonlu istehkamlar, beton sığınacaqlar, minalanmış sahələr və dərin müdafiə səngərləri yaratmışdılar. Lakin Azərbaycan Ordusunun cənub cəbhəsində — Füzuli və Xocavənd istiqamətlərində həyata keçirdiyi ildırımsürətli əks-hücum əməliyyatları, həmçinin Şuşa şəhərinin azad edilməsi düşmənin Ağdamdakı hərbi birləşmələrini tam mühasirə vəziyyətinə salmışdır. Beləliklə, düşmən kapitulyasiya aktını imzalamağa və Ağdam rayonunu tərk etməyə məcbur olmuşdur. Bu hadisə hərb tarixinə minlərlə əsgərimizin həyatının qorunması ilə əldə edilən parlaq strateji zəfər kimi daxil olmuşdur.
Tarixi Zəfərin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsi və Vətən uğrunda fədakarlıq göstərmiş hərbi qulluqçuların xidmətlərinin layiqincə qiymətləndirilməsi məqsədilə mühüm qanunvericilik aktı qəbul edilmişdir. “Vətən müharibəsində qələbə münasibətilə Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi ilə əlaqədar ‘Azərbaycan Respublikasının orden və medallarının təsis edilməsi haqqında’ Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” 2020-ci il 26 noyabr tarixli 204-VIQD nömrəli Qanunla ölkəmizin yeni orden və medalları sırasında “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı təsis edilmişdir. Həmin tarixli Qanunla “Zəfər” və “Qarabağ” ordenləri ilə yanaşı, işğaldan azad edilmiş şəhər və rayonlarımızın adlarını daşıyan 15 yeni döyüş medalı dövlət təltifləri sisteminə daxil edilmişdir. “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı bu şərəfli siyahıda özünəməxsus yer tutur və Ağdamın azadlığı uğrunda mübarizə aparan bütün hərbi birləşmələrin qəhrəmanlıq rəmzini ifadə edir.
2020-ci il noyabrın 26-da təsdiq edilmiş Əsasnaməyə əsasən, bu medal ilə Azərbaycan Respublikasının Ağdam rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında və həmin istiqamətdə hərbi tapşırıqların yerinə yetirilməsində iştirak etmiş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin hərbi qulluqçuları təltif edilirlər. Əsasnamədə təltif olunma meyarları dəqiqliklə müəyyən edilmişdir ki, bu da həm ön xətdə döyüşən, həm də əməliyyatların planlaşdırılması və təminatında xüsusi fədakarlıq göstərən hərbçilərin əməyinin ədalətlə qiymətləndirilməsinə xidmət edir.
Əsasnamənin 2-ci maddəsinə uyğun olaraq, hərbi qulluqçular bu medalla Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinin 23-cü bəndinə əsasən bilavasitə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən təltif olunurlar. Dövlət təltiflərinin daşınma qaydasını tənzimləyən 3-cü maddəyə görə isə “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı döşün sol tərəfinə, Azərbaycan Respublikasının digər orden və medalları olduqda, “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” medalından sonra taxılır. Bu ardıcıllıq Vətən müharibəsinin xronoloji və hərbi-siyasi gedişatını əks etdirən vahid dövlət protokolunun tərkib hissəsidir. Medalın zahiri görünüşü və üzərində həkk olunmuş rəmzlər dərin tarixi-fəlsəfi məna yükünə malikdir. Rəsmi təsvirə görə, “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı bürüncdən tökülmüş və qızıl suyuna çəkilmiş, diametri 36 millimetr olan dairəvi lövhədən ibarətdir. Lövhənin üzərindəki bütün yazılar və təsvirlər relyefli, yəni qabarıq şəkildə işlənmişdir ki, bu da mükafatın bədii estetikasına xüsusi dolğunluq verir. Medalın ön tərəfi kənarları milli ornamentli incə naxışlarla konturlanmış çevrədən ibarətdir. Xarici və daxili çevrələr arasında yuxarı qövs boyunca böyük hərflərlə “AĞDAM”, aşağı qövs boyunca isə tarixi Qələbə gününü əbədiləşdirən “20 noyabr 2020” sözləri yazılmışdır. Daxili çevrənin mərkəzində doğan günəş şüaları fonunda at belində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldan qalib əsgər təsvir olunmuşdur. Medalın arxa tərəfində xarici və daxili çevrələrlə konturlanmış lövhənin üzərində qövs boyunca “Ağdamın Azad Olunmasına Görə” sözləri həkk edilmişdir. Lövhənin aşağı hissəsinin mərkəzində milli dövlətçilik rəmzi olan səkkizguşəli ulduz və ulduzla sözlərin arasında kompozisiyanı tamamlayan simmetrik xətlər yerləşdirilmiş, mərkəzi hissədə isə hər bir mükafatın fərdiliyini təsdiq edən medalın seriyası və nömrəsi yazılmışdır. Medal paltara bərkidilmək üçün elementi olan 37 millimetr enində və 50 millimetr uzunluğunda düzbucaqlı xara lentə halqa və ilgək vasitəsilə birləşdirilir. Xara lentin üzərində Vətən müharibəsinin zəfər ruhunu və sülhün bərpasını əks etdirən rəng çalarları uzlaşdırılmışdır. Eyni zamanda, gündəlik hərbi geyim formasında daşınması üçün medala eyni xara lentdən üz çəkilmiş 37 millimetr × 10 millimetr ölçülü qəlib əlavə olunur. Medalın ön tərəfindəki bədii kompozisiyanın hər bir elementi rəmzi məna daşıyır. Arxa planda doğan günəş şüaları 27 illik işğal zülmətindən və dağıntılardan sonra Ağdamın üzərinə yenidən doğan azadlıq günəşini, həyatın yenidən canlanmasını və Böyük Qayıdışın başlanğıcını simvolizə edir. At belində təsvir olunan əsgər obrazı Qarabağın qədim atçılıq ənənələrinə, dünyaca məşhur Qarabağ atlarına ehtiramın, eyni zamanda yenilməz Azərbaycan Ordusunun zəfər yürüşünün təcəssümüdür. Əsgərin əlində ucaltdığı Dövlət Bayrağı isə Ağdam torpağında əbədi suverenliyimizin və konstitusiya quruluşumuzun bərpasını ifadə edir.
Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin 2020-ci ilin dekabr ayından başlayaraq imzaladığı müvafiq sərəncamlarla Ağdam rayonunun azad olunması uğrunda aparılmış əməliyyatlarda fərqlənən 5790 nəfər hərbi qulluqçu “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif edilmişdir. Onların arasında yüksək rütbəli zabitlərlə yanaşı, gizirlər, çavuşlar və əsgərlər — Vətən uğrunda canını fəda etmiş qəhrəman şəhidlərimiz və sağlamlığını itirmiş qazilərimiz də vardır. Şəhidlərimizə bu mükafatın ölümündən sonra verilməsi dövlətimizin və xalqımızın öz qəhrəman övladlarının xatirəsinə göstərdiyi sonsuz ehtiramın bariz nümunəsidir. Dövlət təltifləri yalnız döyüş meydanında göstərilən igidliyin rəsmi etirafı deyil, həm də xalqın qəhrəmanlıq salnaməsini yaşadan, gələcək nəsillərə Vətənə sədaqət, vətənpərvərlik və dövlətçilik qüruru aşılayan əbədi yaddaş nişanəsidir. Təhsil müəssisələrində və mədəniyyət ocaqlarında “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif olunmuş qazilərimizlə keçirilən görüşlər gənclərin milli ruhda tərbiyəsində müstəsna rol oynayır. Bununla yanaşı, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2023-cü il 31 iyul tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş əraziləri üzrə şəhər günləri təsis edilmiş və 20 Noyabr — Ağdam Şəhəri Günü kimi müəyyən olunmuşdur. Hər il noyabrın 20-də Ağdam Şəhəri Gününün təntənə ilə qeyd olunması “Ağdamın azad olunmasına görə” medalının daşıdığı tarixi missiyanı daha da ucaldır.
2020-ci il noyabrın 26-da “Ağdamın azad olunmasına görə” medalının təsis edilməsi tarixi ədalətin bərpasının və Böyük Qələbənin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin parlaq təzahürüdür. Bu gün azad Ağdamda aparılan genişmiqyaslı quruculuq, bərpa və məskunlaşma işləri həmin Zəfərin məntiqi davamıdır. Azərbaycan əsgərinin qəhrəmanlığı sayəsində azadlığına qovuşmuş Ağdam daim çiçəklənəcək, bu şanlı Qələbənin rəmzi olan “Ağdamın azad olunmasına görə” medalı isə xalqımızın qürur tarixində əbədi yaşayacaqdır.
Şeyda Əliyeva
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı “Əziz Əliyev küçəsi 108” ünvanında yerləşən ərazi partiya təşkilatının fəal üzvü,
Naxçıvan şəhər 2 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının müdiri