Diplomatik səfər və sülhə münasibətin sınağı

Bakı:

24 °C

83 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Diplomatik səfər və sülhə münasibətin sınağı

Diplomatik səfər və sülhə münasibətin sınağı

16.09.2026 [14:49]

11–12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri regionda yaranmış yeni reallıqların beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yerində müşahidə olunması baxımından diqqət çəkən hadisələrdən biri oldu. Səfərdə 58 ölkəni və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfər iştirak edib. Bu, 2020-ci ildən sonra diplomatik korpus nümayəndələrinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə 22-ci səfəri kimi qeydə alınıb.

Səfər çərçivəsində diplomatlar Xankəndi və Şuşa şəhərlərində, Ağdərə və Kəlbəcər rayonlarında olublar. Xankəndidə dəmir yolu və avtovağzal kompleksi, Zəfər parkı, Qarabağ Universiteti və digər obyektlərlə tanışlıq keçirilib. Şuşada şəhərin tarixi və mədəni abidələri, aparılan bərpa və quruculuq işləri barədə məlumat verilib. Səfərin ikinci günündə isə diplomatlar Ağdərə və Kəlbəcərdəki tarixi-mədəni obyektlərə baş çəkib, Xudavəng və Gəncəsər monastır kompleksləri ilə tanış olublar.

Bu səfərin mühüm cəhətlərindən biri ondan ibarət idi ki, diplomatik nümayəndələr bölgədəki vəziyyət barədə məlumatları yalnız uzaqdan deyil, birbaşa yerində əldə etmək imkanı qazandılar. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı yenidənqurma, sosial-iqtisadi layihələr, nəqliyyat infrastrukturu, tarixi və mədəni irsin bərpası ilə bağlı görülən işlər nümayiş etdirildi. Belə səfərlər müxtəlif ölkələrin diplomatik nümayəndələrinin bölgədəki vəziyyət haqqında öz müşahidələrinə əsaslanan təsəvvür formalaşdırmasına imkan verir.

Lakin səfərin başa çatmasından sonra Ermənistan və erməni diasporu ilə əlaqəli bəzi siyasi və ictimai dairələrdən sərt reaksiyalar səsləndirildi. Azərbaycan mənbələrində bu reaksiyaların diplomatların səfərinə etiraz, ayrı-ayrı diplomatik nümayəndələrə və onları təmsil edən dövlətlərə qarşı tənqidi fikirlər və Qarabağla bağlı əvvəlki iddiaların yenidən gündəmə gətirilməsi ilə müşayiət olunduğu bildirilir. Azərbaycan tərəfi bu yanaşmanı Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə hörmətsizlik kimi qiymətləndirib.

Məsələnin diqqət çəkən tərəfi məhz budur: Azərbaycan ərazisində akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndələrin ölkənin müxtəlif bölgələrinə səfər etməsi normal diplomatik fəaliyyət çərçivəsində baş verir. Bu baxımdan, səfərin özünün mübahisə predmetinə çevrilməsi Azərbaycan tərəfinin fikrincə, regionda formalaşmış yeni siyasi reallıqlarla bağlı fərqli yanaşmaların hələ də mövcud olduğunu göstərir. “Sülh körpüsü” təşəbbüsünün Azərbaycan qrupu da Ermənistan mediasının və ictimai müzakirələrin tonunu tənqid edərək, belə reaksiyaların Ermənistanın Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünü tanıması ilə bağlı mövqeyi ilə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirib.

Burada daha geniş bir məsələ də ortaya çıxır. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh və normallaşma prosesi davam etdiyi bir vaxtda keçmiş münaqişənin nəticələri ilə bağlı fərqli yanaşmaların yenidən kəskin formada gündəmə gətirilməsi qarşılıqlı etimadın formalaşmasına təsir göstərə bilər. Azərbaycanın Qərbi Azərbaycan İcması 15 sentyabrda yaydığı bəyanatda Ermənistanın diplomatik səfərə reaksiyasını sülh prosesinə, qarşılıqlı etimada və normallaşmaya mənfi təsir göstərən yanaşma kimi qiymətləndirib və bunu revanşist qüvvələrin mövqelərini gücləndirə biləcək addım hesab etdiyini bildirib.

Bu mövqedən çıxış edən Azərbaycan ictimai dairələri hesab edirlər ki, Ermənistanın sülh prosesinə səmimi münasibəti ilk növbədə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı əldə olunmuş razılaşmalara münasibətdə özünü göstərməlidir. Onların fikrincə, bir tərəfdən sülh və normallaşma barədə danışmaq, digər tərəfdən isə Azərbaycanın öz ərazisində həyata keçirdiyi diplomatik və quruculuq fəaliyyətinə etiraz etmək arasında ziddiyyət yaranır. Məhz buna görə də Azərbaycan tərəfdə belə reaksiyalar Ermənistanın sülh prosesinə yanaşmasının səmimiliyi ilə bağlı suallar doğuran davranış kimi təqdim olunur.

Bununla yanaşı, məsələyə münasibətdə fərqli mövqelərin mövcudluğunu da nəzərə almaq vacibdir. Ermənistan və erməni ictimai dairələrinin Qarabağla bağlı etirazlarının əsasını bölgədən ermənilərin köçü və onların hüquqları ilə bağlı irəli sürdükləri iddialar təşkil edir. Buna görə də səfərlə bağlı reaksiyanı yalnız siyasi revanşizm çərçivəsində izah etmək məsələnin bütün tərəflərini əhatə etməyə bilər. Bununla belə, Azərbaycan tərəfi bu iddiaların ölkənin suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dair mövqelərlə ziddiyyət təşkil etdiyini bildirir.

Əsas məsələ isə ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazda davamlı sülh üçün keçmiş münaqişənin yaratdığı problemlərin siyasi yollarla həll edilməsi və yeni reallıqların qəbul olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda apardığı bərpa və quruculuq işlərinin diplomatik nümayəndələr tərəfindən yerində izlənilməsi də bu reallıqların beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunmasının bir formasıdır.

Azərbaycanın mövqeyinə görə, diplomatik korpusun səfəri heç bir dövlətə qarşı yönəlmiş addım deyil. Əksinə, məqsəd ölkə ərazisində həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələri, regionun gələcək inkişaf perspektivlərini və tarixi-mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işləri nümayiş etdirməkdir. Səfərin iştirakçı sayına və təmsil olunan ölkə və beynəlxalq təşkilatların geniş coğrafiyasına baxdıqda, bu tədbirin diplomatik baxımdan da diqqət çəkdiyi görünür.

Bütün baş verənlər rəsmi İrəvanın sülh prosesində bir daha qeyri-səmimiliyini nümayiş etdirir. Faktiki Ermənistan müharibədə məğlub olduğu üçün sülhə məcbur edilib. 2023-cü ildən sonra Paşinyan hakimiyyətinin sadəcə olaraq sülhə getməkdən başqa yolu qalmamışdır. Ermənistan hakimiyyətinin dirijorluğu ilə son açıqlamalar və paylaşımlar kampaniya xarakteri daşıyır və Ermənistanın qəsdən sülh prosesinə zərbə endirmək niyyətini göstərir.

Nəticədə 11–12 sentyabr səfəri yalnız Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda görülən işlərin nümayişi deyil, həm də regionda yeni siyasi reallıqların beynəlxalq diplomatik nümayəndələr tərəfindən bilavasitə müşahidə edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Səfərə qarşı Ermənistan və erməni ictimai dairələrindən səslənən sərt reaksiyalar isə Azərbaycan tərəfindən sülh və normallaşma prosesinin ruhuna uyğun olmayan yanaşma kimi qiymətləndirilib.

Davamlı sülhün təmin olunması üçün qarşılıqlı ittihamlardan daha çox, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, əldə olunmuş razılaşmalara əməl edilməsi və gələcəyə yönəlmiş əməkdaşlıq vacibdir. Azərbaycan tərəfinin vurğuladığı kimi, regionda yeni qarşıdurmaların deyil, sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi Cənubi Qafqaz xalqlarının uzunmüddətli maraqlarına xidmət edə bilər.

Ehtibar İsmayılov

YAP Ordubad rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 85 dəfə