Azərbaycan Respublikasının ərazilərində sabitlik, sülh və təhlükəsizliyin hökm sürməsi ölkəmizin inkişafı, dövlətçiliyimizin möhkəmlənməsi və xalqımızın firavan həyatının təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sülh və sabitlik hər bir dövlətin davamlı inkişafının əsas şərtlərindən biri olmaqla yanaşı, cəmiyyətin bütün sahələrində tərəqqiyə imkan yaradan mühüm amildir. Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin olunması, təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialın artırılması və regionda əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi xüsusi yer tutur.

Ölkədə sabitliyin qorunması yalnız təhlükəsizlik tədbirləri ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyi, qanunun aliliyinin təmin edilməsi, sosial rifahın yüksəldilməsi, iqtisadi inkişafın davamlılığı və vətəndaşların gələcəyə inamı ilə sıx bağlıdır. Cəmiyyətin hər bir üzvünün özünü təhlükəsiz hiss etməsi, hüquq və azadlıqlarının qorunması, gənc nəslin sağlam mühitdə yetişməsi və ölkənin beynəlxalq münasibətlərinin dinc əməkdaşlıq prinsipləri əsasında inkişaf etdirilməsi sabitliyin mühüm göstəricilərindəndir.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkəmizin tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmuşdur. Uzun illər davam edən münaqişə və işğal dövründən sonra dövlətin bütün ərazilərində konstitusiya quruluşunun bərpa olunması təhlükəsizlik və inkişaf məsələlərinə yeni imkanlar yaratmışdır. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü ilin sentyabrında baş verən hadisələr Azərbaycanın suveren nəzarətinin bərpası ilə nəticələnmişdir. Bu prosesin tarixi və hüquqi qiymətləndirilməsi Azərbaycanın rəsmi mövqeyində xüsusi yer tutur.

Sabitlik və təhlükəsizlik məsələləri Azərbaycan dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Dövlətin əsas vəzifələrindən biri vətəndaşların təhlükəsizliyini qorumaq, ölkənin müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü təmin etmək, ictimai asayişin davamlılığını qorumaqdır. Bu istiqamətdə dövlət qurumlarının fəaliyyəti, hüquqi mexanizmlərin təkmilləşdirilməsi və cəmiyyətdə qarşılıqlı məsuliyyətin gücləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Təhlükəsizliyin təmin edilməsi həm dövlət sərhədlərinin qorunmasını, həm də insanların gündəlik həyatında hüquq və qaydaların etibarlı şəkildə işləməsini əhatə edir.

Ölkəmizdə sabitliyin qorunmasında xalq-dövlət birliyi mühüm amillərdən biri kimi qiymətləndirilir. Cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin ümumi milli maraqlar ətrafında birləşməsi dövlətin qarşısında dayanan vəzifələrin həyata keçirilməsinə müsbət təsir göstərə bilər. Milli həmrəylik, vətəndaş məsuliyyəti və qarşılıqlı hörmət ölkənin ictimai həyatında etimad mühitinin formalaşmasına xidmət edir. Dövlətçilik ənənələrinin qorunması, qanunlara riayət edilməsi və gələcək nəsillərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi sabit cəmiyyətin əsas dayaqları sırasında yer alır.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ilə azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılmışdır. Bu ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması, sosial obyektlərin tikilməsi və əhalinin doğma yurdlarına qayıtması üçün şəraitin formalaşdırılması uzunmüddətli inkişaf baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, minalardan və digər partlayıcı sursatlardan təmizləmə işləri insanların təhlükəsiz qayıdışı üçün əsas məsələlərdən biri olaraq qalır. Azərbaycan BMT-yə təqdim etdiyi sənədlərdə mina təhlükəsinin məcburi köçkünlərin qayıdışına təsir göstərdiyini vurğulamışdır.

keçirilən quruculuq layihələri yalnız fiziki infrastrukturun bərpası ilə məhdudlaşmır. Məktəblərin, xəstəxanaların, mədəniyyət mərkəzlərinin və digər sosial obyektlərin yaradılması əhalinin normal həyat şəraitinin təmin olunmasına yönəlir. İnsanların öz doğma torpaqlarına qayıtması, burada əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması və sosial xidmətlərdən yararlanması həmin ərazilərin davamlı inkişafının əsas istiqamətlərindəndir. Bu proses həm də milli yaddaşın qorunması və tarixi yaşayış məkanlarının yenidən canlandırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Sülh və təhlükəsizlik iqtisadi inkişaf üçün də əlverişli mühit yaradır. Ölkədə sabitliyin mövcud olması investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi, sahibkarlıq fəaliyyətinin genişlənməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması və müxtəlif iqtisadi sahələrə sərmayələrin cəlb edilməsi üçün imkanları artırır. İqtisadi inkişafın davamlı olması isə sosial proqramların icrasına, əhalinin rifahının yüksəldilməsinə və dövlətin inkişaf potensialının gücləndirilməsinə şərait yaradır. Bu baxımdan təhlükəsizlik və iqtisadi tərəqqi bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan mühüm istiqamətlərdir.

Azərbaycanın enerji və nəqliyyat layihələri də regional əməkdaşlıq və sabitlik məsələləri ilə bağlıdır. Ölkənin coğrafi mövqeyi Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üçün imkanlar yaradır. Nəqliyyat dəhlizlərinin, logistika mərkəzlərinin və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi regional dövlətlər arasında qarşılıqlı asılılığı və əməkdaşlıq imkanlarını gücləndirə bilər. Bununla belə, bu layihələrin səmərəli fəaliyyəti üçün təhlükəsizliyin, dövlətlərin suverenliyinə hörmətin və qarşılıqlı razılaşmaların təmin olunması vacibdir.

Azərbaycanın xarici siyasətində regional sülh və sabitlik məsələləri də mühüm yer tutur. 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh sazişinin razılaşdırılmış mətninin paraflanması ilə bağlı birgə bəyanat imzalanmışdır. Sənəddə dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına hörmət əsasında münasibətlərin normallaşdırılması, kommunikasiyaların açılması və regionda sülhün möhkəmləndirilməsi istiqamətləri qeyd olunur. Sazişin imzalanması və ratifikasiyası üçün əlavə tədbirlərin tələb olunduğu da sənəddə göstərilir.

Davamlı sülh yalnız dövlətlərarası sənədlərin qəbul edilməsi ilə yekunlaşmır. Onun möhkəmlənməsi üçün qarşılıqlı etimadın formalaşdırılması, əldə olunmuş razılaşmaların yerinə yetirilməsi, sərhədlərdə təhlükəsizliyin qorunması və iqtisadi-humanitar əlaqələrin inkişaf etdirilməsi əhəmiyyətlidir. Sülh prosesinin uzunmüddətli nəticə verməsi üçün tərəflərin beynəlxalq hüquq prinsiplərinə riayət etməsi, qarşılıqlı öhdəlikləri yerinə yetirməsi və əməkdaşlığa açıq mövqe nümayiş etdirməsi mühüm amillərdir.

Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığı da təhlükəsizlik və sabitlik gündəliyinin bir hissəsini təşkil edir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının prinsipləri, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət, mübahisələrin sülh yolu ilə həlli və beynəlxalq öhdəliklərə əməl edilməsi regional və qlobal təhlükəsizlik üçün əhəmiyyətli hüquqi əsaslar yaradır. Azərbaycan rəsmiləri beynəlxalq çıxışlarında bu prinsiplərə əməl olunmasının vacibliyini vurğulamışlar.

Ölkəmizdə ictimai sabitliyin qorunmasında gənc nəslin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gənclər Azərbaycanın gələcək inkişafının əsas iştirakçılarıdır. Onların təhsil alması, peşə bacarıqlarına yiyələnməsi, ictimai həyatda fəal iştirakı və milli-mənəvi dəyərlərə hörmət ruhunda yetişməsi cəmiyyətin gələcəyi üçün vacibdir. Gənclərin qanunlara hörmət, vətəndaş məsuliyyəti, tolerantlıq və qarşılıqlı anlaşma prinsiplərinə əsaslanan dünyagörüşünə malik olması sabitliyin qorunmasına töhfə verə bilər.

Təhsil müəssisələri, ailə və cəmiyyət gənclərin dünyagörüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayır. Gənc nəslə tariximizin öyrədilməsi, dövlət müstəqilliyinin əhəmiyyətinin izah edilməsi, müxtəlif fikirlərə hörmət və sülh mədəniyyətinin təşviqi sosial həmrəyliyin inkişafına xidmət edir. Xüsusilə informasiya texnologiyalarının geniş yayıldığı müasir dövrdə düzgün məlumat mənbələrindən istifadə etmək, dezinformasiyaya qarşı diqqətli olmaq və ictimai məsuliyyət nümayiş etdirmək vacibdir.

   Sabitlik və təhlükəsizlik anlayışları insan hüquqlarının və qanunun aliliyinin qorunması ilə tamamlanmalıdır. Dövlət və cəmiyyət arasında etimadın möhkəmlənməsi üçün qanunların bütün vətəndaşlara bərabər tətbiq olunması, hüquqi müdafiə mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyəti və insanların öz hüquqları barədə məlumatlı olması əhəmiyyətlidir. Cəmiyyətin davamlı inkişafı yalnız iqtisadi göstəricilərlə deyil, həm də insanların hüquqlarının, ləyaqətinin və təhlükəsizliyinin qorunması ilə ölçülür.

    Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində sosial və iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi ölkənin ümumi inkişafına xidmət edir. Regionların inkişafı, infrastrukturun yenilənməsi, kənd təsərrüfatının və sahibkarlığın dəstəklənməsi, əhalinin məşğulluq imkanlarının artırılması bölgələrdə həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi baxımından vacibdir. Regionlar arasında inkişaf fərqlərinin azaldılması sosial sabitliyin möhkəmləndirilməsinə və əhalinin ölkənin müxtəlif ərazilərində yaşamaq və fəaliyyət göstərmək imkanlarının genişlənməsinə kömək edir.

   Ölkənin təhlükəsizliyinin təmin olunması fövqəladə hallara hazırlıq, ictimai sağlamlıq, ekoloji təhlükəsizlik və rəqəmsal mühafizə kimi sahələri də əhatə edir. Müasir dünyada dövlətlərin üzləşdiyi təhlükələr yalnız hərbi xarakter daşımır. Təbii fəlakətlər, texnoloji qəzalar, kibertəhlükələr və ekoloji problemlər də insanların həyatına və dövlətin normal fəaliyyətinə təsir göstərə bilər. Buna görə də təhlükəsizlik siyasətinin müxtəlif sahələri əhatə edən kompleks yanaşma əsasında qurulması mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

   Azərbaycanın sülh və sabitliklə bağlı mövqeyi regional əməkdaşlıq məsələlərində də özünü göstərir. Qonşu dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və nəqliyyat imkanlarının artırılması region ölkələri arasında əməkdaşlıq üçün zəmin yaradır. Dövlətlərin bir-birinin suverenliyinə hörmət etməsi, milli maraqları nəzərə alması və problemləri dialoq yolu ilə həll etməyə çalışması uzunmüddətli sabitliyin əsas şərtlərindəndir.

   Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin inkişafı da bu baxımdan diqqət çəkir. 2025-ci ilin noyabrında Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət Görüşü formatına tamhüquqlu iştirakçı kimi qəbul edilmişdir. Bu addım ölkənin regional əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm hadisə kimi təqdim olunmuşdur.

Ölkəmizdə sülh və sabitliyin möhkəmləndirilməsi Azərbaycan xalqının gələcəyə baxışında mühüm yer tutur. Müharibə və münaqişələrin yaratdığı çətinliklərdən sonra əldə edilən təhlükəsizlik imkanlarının qorunması, azad edilmiş ərazilərin bərpası və yeni inkişaf layihələrinin həyata keçirilməsi dövlət və cəmiyyət qarşısında mühüm vəzifələr qoyur. Bu vəzifələrin uğurla yerinə yetirilməsi üçün dövlət qurumlarının, ictimai təşkilatların və vətəndaşların əməkdaşlığı əhəmiyyətlidir.

Sülhün qorunması yalnız bugünkü nəsil üçün deyil, gələcək nəsillər üçün də böyük məsuliyyətdir. Uşaqların və gənclərin təhlükəsiz şəraitdə böyüməsi, təhsil alması və öz istedadlarını inkişaf etdirməsi cəmiyyətin davamlı tərəqqisi üçün əsas şərtlərdəndir. Müharibə təhlükəsindən uzaq, sabit və firavan həyatın qurulması hər bir dövlətin mühüm məqsədlərindən biri hesab olunur. Bu məqsədə çatmaq üçün sülh mədəniyyətinin, qarşılıqlı hörmətin və qanunun   aliliyinin cəmiyyətdə möhkəmləndirilməsi vacibdir.

     Nəticə etibarilə, Azərbaycanın ərazilərində sabitlik, sülh və təhlükəsizliyin təmin olunması ölkənin dövlətçilik tarixində və müasir inkişafında mühüm istiqamətlərdən biridir. Ərazi bütövlüyünün və suverenliyin bərpası, azad edilmiş ərazilərdə quruculuq işlərinin aparılması, iqtisadi layihələrin genişləndirilməsi və regional əməkdaşlığın inkişafı ölkənin qarşısında yeni imkanlar açır. Bununla yanaşı, əldə olunmuş təhlükəsizlik mühitinin qorunması, hüquqi dövlət prinsiplərinin möhkəmləndirilməsi və davamlı sülhün təmin olunması daim diqqət tələb edən məsələlərdir.

     Azərbaycan xalqının gələcəyi üçün sülh, sabitlik və təhlükəsizlik mühüm dəyərlər olaraq qalır. Ölkənin inkişafının davam etdirilməsi, vətəndaşların rifahının yüksəldilməsi, gənc nəslin sağlam və təhlükəsiz mühitdə yetişdirilməsi, eləcə də qonşu dövlətlərlə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin inkişafı bu dəyərlərin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər. Sabitlik və sülhün qorunması dövlətin, cəmiyyətin və hər bir vətəndaşın üzərinə düşən məsuliyyətin birgə həyata keçirilməsi ilə daha davamlı xarakter ala bilər.

Bağırova Cəmilə

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi