TDT-nin beynəlxalq təhlükəsizlikdə artan rolu və Prezident İlham Əliyevin çıxışının əhəmiyyəti

Bakı:

26 °C

78 %

8 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / TDT-nin beynəlxalq təhlükəsizlikdə artan rolu və Prezident İlham Əliyevin çıxışının əhəmiyyəti

TDT-nin beynəlxalq təhlükəsizlikdə artan rolu və Prezident İlham Əliyevin çıxışının əhəmiyyəti

22.09.2026 [12:35]

Türk Dövlətləri Təşkilatı son illərdə müxtəlif istiqamətlərdə əməkdaşlığı inkişaf etdirən beynəlxalq platformalardan biridir. Təşkilata üzv dövlətlər ortaq tarix və mədəniyyətə malikdirlər. Bu yaxınlıq dövlətlər arasında siyasi və iqtisadi münasibətlərin inkişafına da təsir göstərir. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi TDT-nin strateji əhəmiyyətini artıran amillərdən biridir. Prezident İlham Əliyev 17 sentyabr 2026-cı ildə Bakıda təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərlə görüşdə bu məsələlərə toxunub. Görüş TDT-yə üzv ölkələrin Təhlükəsizlik Şuraları katiblərinin Beşinci Toplantısı çərçivəsində keçirilib. Tədbirin Azərbaycanda ilk dəfə təşkil olunması Prezident çıxışında xüsusi qeyd edilib. Görüşdə TDT Baş katibi və üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə yüksək vəzifəli nümayəndələri iştirak ediblər. Bu format təhlükəsizlik məsələləri üzrə birbaşa dialoq üçün imkan yaradıb. Görüşün gündəliyi TDT-nin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığının genişləndiyini göstərir.

Prezident çıxışında Türk dünyasının yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyduğunu bildirib. Bu yüksəliş siyasi, iqtisadi və sosial amillərlə əlaqələndirilir. Dövlətlərdə sabitlik və əmin-amanlığın olması inkişaf üçün mühüm şərait yaradır. Təhlükəsizlik bu sabitliyin əsas elementlərindən biridir. Dövlətlər təhlükəsizliyə nail olduqda uzunmüddətli inkişaf layihələrini daha rahat həyata keçirə bilirlər. İqtisadi artım üçün də sabit siyasi mühit vacibdir. TDT məkanında iqtisadi potensialın inkişaf etməsi təşkilatın əhəmiyyətini artırır. Bu potensialın qorunması təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı tələb edir. Dövlətlərin bir-birinə dəstək verməsi regional sabitliyə töhfə verə bilər. Beləliklə, TDT-nin təhlükəsizlik gündəliyi təşkilatın ümumi inkişaf strategiyası ilə sıx bağlıdır.

Prezidentin çıxışında yeni təhlükələr xüsusi diqqət çəkir. Kibertəhdidlər müasir dövrün ən mühüm çağırışlarından biri kimi göstərilir. Rəqəmsal texnologiyaların geniş yayılması dövlətlərə yeni imkanlar yaratmaqla yanaşı riskləri də artırıb. Yeni qeyri-sabitlik ocaqlarının yaranması da beynəlxalq təhlükəsizlik mühitini mürəkkəbləşdirir. Beynəlxalq hüquqla bağlı problemlər dövlətlərin qarşılıqlı münasibətlərinə təsir edə bilər. Bu vəziyyətdə ortaq təhlükəsizlik gündəliyinin müəyyənləşdirilməsi vacibdir. TDT dövlətlərinin bu məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparması qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirə bilər. Ümumi problemlərə ortaq yanaşmaların formalaşdırılması təşkilatın imkanlarını artıra bilər. Təhlükəsizlik şuraları bu prosesdə mühüm koordinasiya mexanizmi rolunu oynaya bilər. Onların mütəmadi toplantıları təhlükəsizlik sahəsində dialoqun davamlılığını təmin edə bilər.

Təhlükəsizlik şuralarının əməkdaşlığı TDT-nin inteqrasiya prosesində yeni mərhələdir. Bu əməkdaşlıq təşkilatın yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını göstərir. Təhlükəsizlik məsələlərinin ayrıca müzakirə olunması strateji yanaşmanın formalaşmasına imkan verir. Dövlətlərin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ortaq riskləri müəyyən edə bilərlər. Onlar mövcud təhlükələrin qarşısının alınması yollarını müzakirə edə bilərlər. Məlumat mübadiləsi bu prosesin əsas elementlərindən biridir. Operativ məlumat mübadiləsi təhlükələrin daha tez müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Təcrübə mübadiləsi də təhlükəsizlik qurumlarının fəaliyyətinin inkişafına şərait yaradır. Birgə fəaliyyət imkanlarının araşdırılması gələcək əməkdaşlıq üçün əsas yarada bilər. Bütün bunlar TDT daxilində təhlükəsizlik arxitekturasının inkişafına xidmət edə bilər.

Terrorçuluqla mübarizə TDT ölkələrinin əməkdaşlıq edə biləcəyi mühüm istiqamətlərdən biridir. Terrorçuluq müxtəlif dövlətlərin təhlükəsizliyinə təsir göstərə bilər. Bu təhlükənin qarşısının alınması üçün məlumatların paylaşılması vacibdir. Transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq da oxşar şəkildə beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edir. Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyyəsi bu sahədə mühüm problemlərdən biridir. Dini ekstremizmlə mübarizə də təhlükəsizlik gündəliyində mühüm yer tutur. Bu təhlükələrə qarşı tədbirlər qanunvericilik və beynəlxalq hüquq əsasında həyata keçirilməlidir. Dövlət qurumları arasında koordinasiya belə tədbirlərin səmərəliliyini artıra bilər. TDT çərçivəsində təhlükəsizlik üzrə dialoq bu istiqamətdə təcrübə mübadiləsi üçün imkan yaradır. Ümumi təhlükələrin mövcudluğu dövlətlər arasında əməkdaşlığın vacibliyini daha da artırır.

Kritik infrastrukturun mühafizəsi müasir təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindəndir. Enerji infrastrukturu dövlətlərin iqtisadi fəaliyyətinin əsas hissələrindən biridir. Nəqliyyat infrastrukturu regional əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Rabitə infrastrukturu isə informasiya mübadiləsinin əsasını təşkil edir. Bu sahələrdə təhlükəsizliyin təmin edilməsi dövlətlərin ümumi maraqlarına uyğundur. Kibertəhdidlər kritik infrastruktura əlavə risklər yarada bilər. Buna görə fiziki təhlükəsizliklə yanaşı rəqəmsal təhlükəsizlik də təmin olunmalıdır. TDT dövlətlərinin bu sahədə təcrübə mübadiləsi faydalı ola bilər. Təhlükəsizlik şuraları kritik infrastrukturla bağlı riskləri ümumi şəkildə müzakirə edə bilərlər. Bu əməkdaşlıq regional dayanıqlığın gücləndirilməsinə töhfə verə bilər.

TDT-nin beynəlxalq rolunun güclənməsi dövlətlərin qarşılıqlı fəaliyyətindən asılıdır. Prezident çıxışında təşkilatın aparıcı beynəlxalq institutlardan birinə çevrilməsi məqsədinə toxunub. Bunun üçün təşkilatın bütün istiqamətlərdə fəaliyyətinin inkişaf etdirilməsi tələb olunur. Təhlükəsizlik sahəsi bu istiqamətlərdən biridir. Siyasi məsləhətləşmələrin artması təşkilatın beynəlxalq mövqeyini gücləndirə bilər. İqtisadi əlaqələrin genişlənməsi də təşkilatın potensialını artırır. Mədəni və humanitar münasibətlər isə xalqlar arasında əlaqələri möhkəmləndirir. Təhlükəsizlik əməkdaşlığı bütün bu istiqamətləri tamamlayan sahədir. Dövlətlərin beynəlxalq məsələlərdə fikir mübadiləsi aparması ümumi mövqelərin formalaşmasına kömək edə bilər. Beləliklə, TDT-nin beynəlxalq rolunun artması kompleks əməkdaşlıqdan asılıdır.

Prezident çıxışında TDT ölkələrinin ortaq etnik köklərinə də xüsusi diqqət yetirib. Dünyada ümumi etnik köklərə malik dövlətləri birləşdirən təşkilatların sayı məhduddur. Bu xüsusiyyət TDT-ni digər beynəlxalq təşkilatlardan fərqləndirən amillərdən biri kimi təqdim olunur. Ortaq dil və mədəniyyət xalqlar arasında münasibətlərin möhkəmlənməsinə imkan verir. Mənəvi yaxınlıq da dövlətlərarası əlaqələrin inkişafına təsir göstərə bilər. Bu yaxınlıq təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə kömək edə bilər. Lakin dövlətlərarası əməkdaşlıq beynəlxalq hüquq və qarşılıqlı suverenlik prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Hər bir üzv dövlət öz milli maraqlarını qorumaq hüququna malikdir. TDT çərçivəsində əməkdaşlıq bu maraqların uzlaşdırılması yolu ilə inkişaf edə bilər. Belə yanaşma təşkilatın uzunmüddətli və dayanıqlı inkişafına şərait yarada bilər.

Azərbaycanın TDT daxilində təhlükəsizlik əməkdaşlığına verdiyi əhəmiyyət Bakı toplantısında aydın şəkildə görünür. Görüşün Bakıda keçirilməsi ölkənin təşkilat çərçivəsindəki fəal iştirakını nümayiş etdirir. Tədbir müxtəlif ölkələrin təhlükəsizlik üzrə məsul şəxslərini bir araya gətirib. Bu şəxslər arasında fikir mübadiləsi təhlükəsizlik məsələlərinin daha geniş müstəvidə müzakirəsinə imkan yaradıb. Bakı görüşü həm də TDT daxilində yeni əməkdaşlıq formatlarının inkişafını göstərir. Təhlükəsizlik şuraları arasında mütəmadi əlaqələrin olması davamlı dialoq üçün şərait yaradır. Bu dialoq regional təhlükələrə dair məlumatlılığın artırılmasına xidmət edə bilər. Eyni zamanda müxtəlif dövlətlərin təcrübələri qarşılıqlı şəkildə öyrənilə bilər. Azərbaycanın bu prosesdə ev sahibi kimi çıxış etməsi təhlükəsizlik dialoqunun inkişafına imkan yaradıb. Bakı toplantısı gələcək əməkdaşlıq üçün mühüm müzakirə platforması kimi qiymətləndirilə bilər.

TDT-nin gələcək inkişafı üçün təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın davam etdirilməsi vacib istiqamətlərdən biridir. Bu əməkdaşlıq yalnız toplantıların keçirilməsi ilə məhdudlaşmamalıdır. Məlumat mübadiləsinin davamlı mexanizmləri formalaşdırıla bilər. Təcrübə mübadiləsi üzrə müxtəlif proqramlar həyata keçirilə bilər. Təhlükəsizlik sahəsində birgə təlimlər də əməkdaşlığın praktiki tərəfini gücləndirə bilər. Kibertəhlükəsizlik üzrə mütəxəssislərin əlaqələri inkişaf etdirilə bilər. Kritik infrastrukturun mühafizəsi üzrə ümumi təcrübələr öyrənilə bilər. Terrorçuluq və transmilli cinayətkarlıqla mübarizə üzrə məlumat mübadiləsi genişləndirilə bilər. Bütün bu tədbirlər dövlətlərin milli qanunvericiliyi və beynəlxalq hüquq əsasında həyata keçirilməlidir. Bu yanaşma TDT daxilində təhlükəsizlik əməkdaşlığının daha sistemli xarakter almasına imkan verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı Türk Dövlətləri Təşkilatının gələcək inkişaf istiqamətləri haqqında mühüm fikirlər ortaya qoyur. Çıxışda təhlükəsizliyin təşkilatın ümumi fəaliyyətindəki rolu xüsusi şəkildə vurğulanır. TDT ölkələrinin sabitliyi və inkişafı təhlükəsizlik məsələləri ilə sıx əlaqələndirilir. Yeni qlobal çağırışlar qarşısında koordinasiyanın gücləndirilməsi zəruri hesab olunur. Kibertəhdidlər və digər hibrid risklər yeni yanaşmalar tələb edir. Terrorçuluq, transmilli cinayətkarlıq və narkotik dövriyyəsi kimi problemlər dövlətlərarası əməkdaşlığın əhəmiyyətini göstərir. Məlumat və təcrübə mübadiləsi təhlükəsizlik siyasətinin mühüm vasitəsi kimi ön plana çıxır. TDT-nin ortaq tarixi və mədəni dəyərləri təşkilatın birlik potensialını artıran amillərdir. Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq bu potensialın praktiki istiqamətdə reallaşmasına kömək edə bilər. Nəticə etibarilə Bakı görüşü TDT-nin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığının inkişaf etdiyini və təşkilatın beynəlxalq rolunun daha da gücləndirilməsinin gündəlikdə olduğunu göstərir.

Zaur Mehdiyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədr müavini

Paylaş:

Baxılıb: 97 dəfə