Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında imzalanmış sənədlər iki ölkənin siyasi, iqtisadi və təhsil sahələrində əməkdaşlığının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı il oktyabrın 12-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin və Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin iştirakı ilə tərəflər arasında imzalanmış sənədlərin mübadiləsi mərasimi keçirilib. Bu hadisə Azərbaycan ilə Cənub-Şərqi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin inkişafı, qarşılıqlı maraqların möhkəmləndirilməsi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması baxımından diqqətəlayiq addımdır.

     Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı hörmət, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq və ortaq maraqlar prinsipləri əsasında münasibətlərin inkişaf etdirilməsidir. Ölkəmiz beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməklə siyasi dialoqun gücləndirilməsinə, iqtisadi tərəfdaşların sayının artırılmasına və milli maraqlara uyğun yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin formalaşdırılmasına xüsusi önəm verir. Kamboca Krallığı ilə münasibətlərin inkişafı da bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

      Azərbaycan ilə Kamboca arasında diplomatik münasibətlər 1994-cü il dekabrın 28-də qurulub. Sonrakı illərdə iki ölkə arasında siyasi məsləhətləşmələr aparılıb, müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə olunub. 2026-cı ilin oktyabrında sənədlərin mübadiləsi isə mövcud münasibətlərin daha konkret iqtisadi və institusional mexanizmlərlə möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi çıxış edir.

     İmzalanmış sənədlərin əsas xüsusiyyətlərindən biri onların müxtəlif istiqamətləri əhatə etməsidir. Sənədlər arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlığa dair çərçivə sazişi, gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınmasına dair saziş, eləcə də ADA Universiteti ilə Kambocanın Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlıq haqqında anlaşma memorandumu yer alır. Bu sənədlər iqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi ilə yanaşı, təhsil və diplomatik əlaqələrin inkişafına da xidmət edir.

      Ticarət və iqtisadi əməkdaşlığa dair çərçivə sazişi Azərbaycan-Kamboca münasibətlərinin inkişafında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Müasir dövrdə dövlətlər arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır. İqtisadi münasibətlərin genişləndirilməsi, qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin artırılması, sahibkarlar arasında əlaqələrin qurulması və investisiya imkanlarının araşdırılması da ikitərəfli əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir. Bu baxımdan, imzalanmış sənəd Azərbaycan və Kambocanın iqtisadi potensialının qarşılıqlı şəkildə öyrənilməsi və gələcəkdə yeni layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli hüquqi və institusional zəmin yarada bilər.

     Azərbaycan əlverişli coğrafi mövqeyi, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq iqtisadi əlaqələri ilə regionda mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində yerləşən ölkəmiz beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafına, logistika imkanlarının genişləndirilməsinə və regional iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirir. Kamboca isə Cənub-Şərqi Asiyada yerləşməsi və həmin regionun iqtisadi məkanına bağlılığı ilə Azərbaycan üçün yeni əməkdaşlıq perspektivləri yarada bilər. İki ölkə arasında iqtisadi dialoqun inkişafı qarşılıqlı bazarların öyrənilməsi, məhsul və xidmətlərin tanıdılması, biznes dairələri arasında təmasların artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

      İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün ilk növbədə hər iki ölkənin maraqlarına uyğun sahələrin müəyyənləşdirilməsi vacibdir. Ticarət əlaqələrinin inkişafı, istehsal olunan məhsulların qarşılıqlı bazarlara çıxarılması, sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin qurulması və birgə biznes təşəbbüslərinin dəstəklənməsi bu istiqamətdə mühüm rol oynaya bilər. Eyni zamanda, iqtisadi forumların təşkili, işgüzar görüşlərin keçirilməsi və sahibkarların qarşılıqlı səfərlərinin təşviqi əməkdaşlığın praktiki nəticələrini artırmağa kömək edə bilər.

       Bu prosesdə dövlət qurumları ilə özəl sektor arasında əlaqələndirilmiş fəaliyyətin təşkili də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki beynəlxalq sazişlərin real iqtisadi nəticələrə çevrilməsi üçün onların yaratdığı imkanlardan biznes nümayəndələrinin məlumatlı olması və həmin imkanlardan səmərəli istifadə etməsi vacibdir. Tərəflərin qarşılıqlı iqtisadi maraqlarının düzgün müəyyənləşdirilməsi gələcək əməkdaşlığın davamlılığını təmin edə bilər.

       İmzalanmış ikinci mühüm sənəd ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması, vergidən yayınmanın qarşısının alınması və vergi üstünlüklərindən sui-istifadənin məhdudlaşdırılması ilə bağlıdır. Bu saziş iqtisadi münasibətlərin hüquqi baxımdan daha aydın və proqnozlaşdırıla bilən şəraitdə inkişaf etməsinə xidmət edən mexanizmlərdən biridir. Müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən sahibkarlar və investorlar üçün vergi məsələlərinin əvvəlcədən aydın olması onların maliyyə qərarlarının qəbul edilməsində mühüm rol oynayır.

      İkiqat vergitutma eyni gəlirin müəyyən hallarda iki ölkədə vergiyə cəlb olunması ilə bağlı yarana bilən problemdir. Bu kimi hallar beynəlxalq iqtisadi fəaliyyətin xərclərini artıra və sahibkarlar üçün əlavə çətinliklər yarada bilər. İkiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına yönəlmiş sazişlər isə müvafiq vergi öhdəliklərinin müəyyənləşdirilməsinə, iqtisadi münasibətlərdə şəffaflığın artırılmasına və sahibkarlıq fəaliyyətinin daha əlverişli şəraitdə həyata keçirilməsinə imkan yaradır.

    Belə bir sənədin Azərbaycan ilə Kamboca arasında imzalanması gələcəkdə qarşılıqlı investisiya təşəbbüslərinin təşviqi baxımından da əhəmiyyətlidir. İnvestorlar fəaliyyət göstərdikləri ölkələrdə hüquqi müəyyənliyə, aydın vergi qaydalarına və dövlət qurumları arasında əməkdaşlığın mövcudluğuna xüsusi önəm verirlər. Vergi sahəsində razılaşdırılmış mexanizmlər iqtisadi tərəfdaşlığın daha sistemli şəkildə inkişafına kömək edə bilər. Bununla belə, sazişin konkret təsiri onun müddəalarının tətbiqindən, qüvvəyə minməsi üçün tələb olunan prosedurlardan və tərəflərin öhdəliklərini necə həyata keçirməsindən asılı olacaq.

   Vergi sahəsində əməkdaşlıq yalnız vergitutmanın tənzimlənməsi ilə məhdudlaşmır. Məlumat mübadiləsi, vergidən yayınmanın qarşısının alınması və qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmasının təşviqi də bu istiqamətdə mühüm məsələlərdir. Şəffaf və qarşılıqlı etimada əsaslanan vergi münasibətləri dövlətlərin iqtisadi maraqlarının qorunmasına, beynəlxalq biznes fəaliyyətinin tənzimlənməsinə və qanuni sahibkarlıq mühitinin gücləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan və Kamboca arasında bu sahədə əməkdaşlığın inkişafı ikitərəfli iqtisadi münasibətlərin hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirə bilər.

Sənədlər arasında təhsil və diplomatiya sahəsində əməkdaşlığı nəzərdə tutan anlaşma memorandumu da xüsusi diqqətə layiqdir. Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi nəzdində fəaliyyət göstərən ADA Universiteti ilə Kamboca Krallığının Xarici İşlər və Beynəlxalq Əməkdaşlıq Nazirliyinin Diplomatiya və Beynəlxalq Əlaqələr Milli İnstitutu arasında əməkdaşlığın inkişafı iki ölkənin mütəxəssisləri və gələcək diplomatları arasında əlaqələrin genişlənməsi üçün imkanlar yaradır. Sənədin mübadiləsi ADA Universitetinin rektoru Hafiz Paşayev və Kambocanın müvafiq institutunun nümayəndəsi tərəfindən həyata keçirilib.

      Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində diplomatik təhsil və peşəkar kadr hazırlığı dövlətlərarası əməkdaşlığın vacib elementlərindəndir. Xarici siyasət sahəsində çalışan mütəxəssislərin beynəlxalq hüquq, regional təhlükəsizlik, iqtisadi diplomatiya və çoxtərəfli əməkdaşlıq məsələlərində biliklərinin artırılması dövlətlərin beynəlxalq əlaqələrinin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan, iki təhsil və diplomatiya müəssisəsi arasında əməkdaşlıq haqqında memorandumun imzalanması bilik və təcrübə mübadiləsinin inkişafı üçün əhəmiyyətli addımdır.

    Gələcəkdə bu əməkdaşlıq çərçivəsində birgə elmi tədbirlərin, seminarların, müzakirələrin və təlim proqramlarının təşkili üçün imkanlar yarana bilər. Azərbaycan və Kamboca nümayəndələrinin beynəlxalq münasibətlərə dair fikir mübadiləsi aparması onların bir-birinin xarici siyasət prioritetlərini daha yaxından öyrənməsinə şərait yarada bilər. Eyni zamanda, tələbələr və gənc mütəxəssislər üçün akademik əlaqələrin genişləndirilməsi müxtəlif mədəniyyətlərə və beynəlxalq proseslərə dair biliklərin artırılmasına töhfə verə bilər.

   Təhsil və humanitar əlaqələrin inkişafı dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsində də mühüm rol oynayır. İqtisadi sazişlər münasibətlərin maddi və hüquqi əsaslarını gücləndirdiyi halda, akademik və diplomatik əlaqələr insanlar arasında təmasların artmasına, təcrübə mübadiləsinə və uzunmüddətli əməkdaşlıq ənənələrinin formalaşmasına kömək edir. Buna görə də Azərbaycan ilə Kamboca arasında imzalanmış sənədlərin müxtəlif sahələri əhatə etməsi ikitərəfli münasibətlərin kompleks şəkildə inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş yanaşmanı əks etdirir.

   Azərbaycanın xarici siyasətində Asiya ölkələri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi də mühüm istiqamətlərdən biridir. Cənub-Şərqi Asiya dünya iqtisadiyyatında artan rolu, regional əməkdaşlıq mexanizmləri və geniş bazar imkanları ilə diqqəti cəlb edir. Kamboca ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın bu regionla siyasi və iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, qarşılıqlı maraq doğuran məsələlər üzrə dialoqun gücləndirilməsinə şərait yarada bilər. Eyni zamanda, əməkdaşlığın genişlənməsi hər iki dövlətin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində bir-birinin mövqelərini daha yaxından öyrənməsi üçün imkanlar açır.

İkitərəfli münasibətlərin uğurlu inkişafı üçün siyasi iradə ilə yanaşı, konkret fəaliyyət mexanizmlərinin formalaşdırılması da vacibdir. İmzalanmış sənədlərin müddəalarının ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi, aidiyyəti qurumlar arasında əlaqələrin davam etdirilməsi və əldə olunan razılaşmaların nəticələrinin qiymətləndirilməsi əməkdaşlığın səmərəliliyini artıra bilər. Bu baxımdan, sənədlərin mübadiləsi yekun mərhələ deyil, əksinə, yeni təşəbbüslərin hazırlanması və mövcud münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi üçün başlanğıc kimi qiymətləndirilə bilər.

    Azərbaycan-Kamboca əlaqələrinin gələcək perspektivləri hər iki ölkənin qarşılıqlı maraqlarına uyğun sahələrdə birgə fəaliyyətin genişləndirilməsindən asılıdır. Ticarət əlaqələrinin inkişafı, investisiya imkanlarının araşdırılması, vergi sahəsində əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi, diplomatik kadrların hazırlanması və akademik mübadilənin təşviqi bu münasibətlərin əsas istiqamətləri ola bilər. Bu sahələrdə əldə ediləcək nəticələr yalnız dövlət qurumları üçün deyil, eyni zamanda sahibkarlar, təhsil müəssisələri və müxtəlif peşə sahələrinin nümayəndələri üçün də yeni imkanlar yarada bilər.

      Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında 2026-cı il oktyabrın 12-də mübadilə olunmuş üç sənəd iki ölkənin münasibətlərinin inkişafında mühüm mərhələni ifadə edir. Ticarət və iqtisadi əməkdaşlığa dair çərçivə sazişi, ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılmasına yönəlmiş saziş və diplomatik təhsil sahəsində əməkdaşlıq memorandumu müxtəlif istiqamətlər üzrə qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.Bu sənədlərin əhəmiyyəti onların yalnız rəsmi şəkildə imzalanması ilə deyil, gələcəkdə hansı konkret nəticələrə gətirib çıxarması ilə müəyyən olunacaq. Razılaşmaların ardıcıl icrası, iqtisadi təşəbbüslərin dəstəklənməsi və təhsil sahəsində əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycan ilə Kamboca arasında qarşılıqlı etimada əsaslanan əməkdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər. Beləliklə, iki ölkə arasında imzalanmış sənədlər Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin şaxələndirilməsi və Kamboca ilə münasibətlərin yeni istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli addım kimi dəyərləndirilə bilər.

Bağırova Cəmilə

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi