Heydər Əliyev
yeni azerbaycan logo

Ana səhifə / Maraqlı / Asteroid Yer kürəsiylə toqquşsa...

Asteroid Yer kürəsiylə toqquşsa...

29.07.2022 [10:32]

Dünyamız necə qorunur?

G.QABİLQIZI

Hər il müxtəlif zamanlarda asteroidlərin dünyanın yaxınlığından keçəcəyi və yaxud yer kürəsiylə toqquşma təhlükəsinin olduğu ilə bağlı məlumatlar verilir. NASA tərəfindən izlənilən asteroidlərin Yerə dəyməsinin qarşısını almaq üçün bir çox layihələr hazırlanır. Lakin bu layihələrin reallaşması hazırda mümkün görünmür. Ötən gün NASA asteroidlərlə bağlı daha bir xəbər verib.  Bildirilib ki, iyulun 30-da 2016 CZ31 asteroidi Yerin yanından keçəcək. NASA-nın məlumatına görə, kosmik daşın diametri təxminən 122 metrdir. O, saat 02:02-də 2,8 milyon kilometr məsafədə Yerə mümkün qədər yaxınlaşacaq. Asteroidin sürəti saatda təxminən 55.500 km-dir.

Asteroidlər nədən ibarətdir?

Əksər asteroidlər yalnız karbondan ibarətdir. Bəzilərində oksigen və azot da var. Digər göy cisimlərindən daha böyük olan asteroidlər cırtdan planetlər kimi müəyyən edilir. Ceres indiyə qədər aşkar edilmiş ən böyük asteroiddir. Asteroid qurşağındakı digər cırtdan planetlərdən bəziləri bunlardır: Vesta, Viktoriya, Juno və İren.

Günəş sistemindəki asteroid qurşağı Yupiter və Mars planetləri arasındadır. Bu iki planet arasında təxminən 500 milyon kilometrlik boşluqda yerləşən asteroidlərin əksəriyyəti planetlər kimi sabit orbitdə hərəkət edir. Aydın orbiti olmayan asteroidlər həm Yerə, həm də Günəş sistemindəki digər planetlərə çarpma riski daşıyır. Asteroidlər Günəş ətrafında fırlansalar da, planet sayıla bilməyəcək qədər kiçikdirlər. Buna görə də onları “kiçik planetlər” adlandırmaq olar. Lakin onlar planetlərdən kiçik olsalar da, eni yüzlərlə kilometr ola bilir. Asteroidlərin Günəş sisteminin yaranmasından qalan materiallar olduğu düşünülsə də, Günəş sistemimizdə bir neçə yüz min asteroidin mövcud olduğu məlumdur.

Əksər asteroidlərin forması qeyri-müntəzəmdir. Bunun ən böyük səbəblərindən biri onların sferik olmaq üçün kifayət qədər cazibə qüvvəsinin olmamasıdır.

Asteroidlər təhlükəlidir?

Ölçüsündən asılı olaraq bəzi asteroidlər Yer üçün təhlükəli ola bilər. Bir çoxları keçmişdə Yerə çırpılıb və Yerdəki həyatı tamamilə dəyişib. Buna yer kürəsinə çırpılan və dinozavrları məhv edən asteroidi misal göstərmək olar. Eyni şeyin bəşər övladı ilə baş verməməsi üçün alimlər asteroidləri daim tədqiq edir, onların orbitləri və fiziki xassələri haqqında daha çox öyrənməyə çalışırlar.

Asteroidin Yerə dəyəcəyi təqdirdə nə baş verəcəyi ilə bağlı narahat olmağa əsas var, çünki asteroidlərin əksəriyyəti Yer atmosferinə daxil olduqdan sonra Yer atmosferinə çatmamış parçalansa da, asteroidin Yerlə toqquşması təhlükəsi bizim üçün adi təhlükədir. Dinozavrların yox olmasına səbəb olan asteroid kimi onlar da orbitdən çıxıb Yerə çırpıla bilərdilər.

Asteroid Yer kürəsiylə toqquşsa nə baş verər?

Asteroid Yerə dəydikdə atmosferə qalxan toz və tüstü günəş işığının dünyamıza çatmasının qarşısını alır və ümumi temperaturun aşağı düşməsinə səbəb olur. Bu hadisə bir çox canlının ölümünə səbəb ola bilər. Bir mənzil ölçüsündə asteroid Yerə dəysə, zərbə kiçik bir şəhəri məhv edə bilər. Əgər 20 mərtəbəli bina ölçüsündə asteroid Yerə dəysə, zərbə kiçik bir ölkəni tamamilə hamarlaya bilər.

Elm adamlarının asteroidləri araşdırmasının ən böyük səbəbi günəş sistemi, onların sayları, orbitləri və fiziki xassələri haqqında daha çox öyrənmək, həmçinin Günəş sistemi haqqında daha yaxşı biliklər əldə etməkdir.

Asteroidlər meteohəssas insanlara necə təsir edir?

Asteroidlərin yerin yaxınlığından keçməsi və ya toqquşması haqda söhbətlər metehəssas insanlarda əvvəlcədən qorxu hissi yaradır. Maqnit fırtınaları dövründə insanlarda infarkt tutmalarına, hipertonik böhranlara, beyinə qansızma hallarına çox rast gəlinir. Meteohəssaslıq insan orqanizminin fərdi xüsusiyyətlərindən asılı reaksiyadır. Belə ki, hər bir fırlanan cismin ətrafında maqnit sahəsi yaranır, Yer planeti də öz oxu ətrafında fırlandığı üçün onun da ətrafında maqnit sahəsi yaranır. Maqnit sahəsində müxtəlif yüklü ionlar əmələ gəlir və onlar daima hərəkətdədir. Bu hərəkətin intensivliyinin sürətlənməsi və ya azalması insan orqanizminə də təsir göstərir. Atmosfer havası müsbət elektrik yükü ilə yüklənir, Yer isə mənfi yüklü hissəciklərdən ibarətdir və atmosfer havası bu iki qütb arasındakı elektrik keçirməyən bir qat hesab olunur. Günəş aktivliyi zamanı Günəşdən ayrılan müxtəlif yüklü korpuskulyar hissəciklər neytron və protonların hərəkəti nəticəsində Yerin ətrafında yaranmış maqnit sahəsini həyəcanlandırır. Günəşdən ayrılan müxtəlif yüklü neytronlar, protonlar Yerdəki hidrogen ionlarının yükünü artıraraq belə maqnit burulğanlarının əmələ gəlməsinə səbəb olur. Yaxud asteroidlərin yer kürəsinin yaxınlığından keçməsi ilə müşahidə olunan bu cür hallar insan orqanizminə təsir göstərir.

Dünyanı asteroiddən necə qoruyuruq?

Asteroidin Yerə dəyməsi təhlükəsini aradan qaldırmağın yeganə yolu onları aşkar etmək və yönləndirməkdir. Bir çox təşkilatlar, xüsusilə NASA, planetimizə dəymə riski olan göy cisimlərini müəyyən etmək üçün müntəzəm olaraq səmanın skanını aparır. Bu təşkilatlar Yer kürəsini ona çırpıla biləcək göy cisimlərindən qorumağın ən yaxşı yollarını fəal şəkildə axtarırlar. Yaxşı planlaşdırma və hazırlıqla asteroidin dağıdıcı təsirinin qarşısını ala bilərik.

Planet müdafiəsi adlanan bu məşqlər beş addımdan ibarətdir. Birinci addımda asteroid aşkarlanır. Əgər orada bir asteroidin olduğunu bilməsək, onun Yerlə toqquşmasının qarşısını ala bilmərik. Astronomlar toqquşma təhlükəsi yarada biləcək göy cisimlərini aşkar etmək üçün yerüstü kosmosa əsaslanan teleskoplardan istifadə edirlər. İnfraqırmızı təsvir alətləri, həmçinin əks olunan işığı görmək üçün çox qaranlıq olan obyektlərin yerini tapmağa kömək edir.

İkinci addımda asteroid izlənir. Asteroidi tapsaq belə, onun Yerlə toqquşacağını necə bilək? Günlər, aylar və hətta illər ərzində bir çox teleskopik müşahidələr vasitəsilə onu izləməli və öyrənməli ola bilərik, əldə etdiyimiz hər bir məlumat asteroidin təxmin edilən orbitini təyin etməyə kömək edir.

Üçüncü addım asteroidin müəyyən edilməsidir. Biz asteroidin fırlanma sürəti, quruluşu və sürəti haqqında məlumat verə bilən bir çox teleskopik və kosmik aparat müşahidələrindən istifadə edə bilərik ki, onlar Yeri təhdid edərsə, öz kursunu dəyişdirə bilərik.

Dördüncü addım asteroidin orbitinin dəyişdirilməsidir. Belə bir vəziyyətdə görüləcək tədbirlər: qravitasiya generasiyası (asteroidin gedişatını dəyişdirmək üçün kosmik gəmi ilə cazibə qüvvəsi yaratmaq), orta mənzilli toqquşma (bir və ya bir neçə kosmik gəminin asteroidə çırpılması), lazer şüaları (asteroidin bir hissəsinin qızdırılması, asteroidi buxarlamaq üçün). Son çarə olaraq asteroidi parçalamaq üçün nüvə variantlarından da istifadə etmək olar.

Beşinci addım təlim və koordinasiyadan ibarətdir. Yerlə toqquşan hər hansı bir asteroid beynəlxalq fəlakətə reaksiya tələb edir. Hər kəsin təhlükə səviyyəsini və onu aradan qaldırmaq potensialından xəbərdar olması vacibdir.

Paylaş:
Baxılıb: 98 dəfə
Multi-media

Xəbər lenti

Hamısına bax

Xəbər lenti

Xəbər lenti

Xəbər lenti

İqtisadiyyat

Xəbər lenti

Prezident bu gün

Prezident bu gün

12 Avqust 10:29

İqtisadiyyat

MEDİA

Gender bərabərliyi

12 Avqust 10:21

Yeni texnologiyalar

Xəbər lenti

4 ildən sonra...

12 Avqust 10:16

Siyasət

Siyasət

Gündəm

Xəbər lenti

Xəbər lenti

Xəbər lenti

Xəbər lenti

Xəbər lenti

Dünya

Ədəbiyyat

Ədəbiyyat

Sosial

Siyasət

Xəbər lenti

Karantin qayıdacaq?

11 Avqust 10:19

İqtisadiyyat

Prezident bu gün

Prezident bu gün

11 Avqust 10:09

İqtisadiyyat

Arxiv
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31