Ana səhifə »  Mədəniyyət »  Yunus Əmrə kimdir, niyə önəmlidir?
A+   Yenilə  A-
Yunus Əmrə kimdir, niyə önəmlidir?

Mustafa Özçelik
Şair, yazıçı


Məlum olduğu kimi, böyük şair və mütəfəkkir Yunus Əmrənin vəfatının 700 illiyi münasibətilə bu il Türkiyədə “Yunus Əmrə İli” elan olunub. Bu münasibətlə Türkiyədə və dünyanın bir çox yerlərində tədbirlər keçirilir. Öz növbəsində, Bakı Yunus Əmrə İnstitutu mütəfəkkirin fəlsəfəsini gənc nəsillərə çatdırmaq məqsədilə Türkiyədəki Yunus Əmrə tədqiqatçılarının dəyərli yazılarını Azərbaycan ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırmağı planlaşdırır. Beləliklə, bu istiqamətdə yazılmış yazılardan biri oxuculara təqdim edilir. Onu da qeyd edək ki, Bakı Yunus Əmrə İnstitutu tərəfindən redaksiyamıza təqdim edilən şair, yazıcı Mustafa Özçeliyin “Yunus Əmrə kimdir, niyə önəmlidir?” adlı yazısını Azərbaycan dilinə Aygün Ələkbərzadə tərcümə edib.
Yunus Əmrə XIII əsrin sonları, XIV əsrin əvvəllərində, 1240-1320-ci illər arasında Anadoluda ömür sürən çox önəmli bir sufi şairidir. Onun yaşadığı dövr Monqol hücumları, Babailər üsyanı, Səlcuqlu dövlətinin dağılması, Şərqdən-Qərbə türk köçləri kimi hadisələrin yaşandığı bir zamandır. Onun böyüklüyü və əhəmiyyəti belə bir zamanda dili, şeiri, düşüncə dünyası, əsərləri, sosial missiyası, milli və dünyəvi tərəfi ilə ortaya qoyduğu şəxsiyyətindən və etdiklərindən qaynaqlanmaqdadır.
Yunus Əmrənin həyatı
Yunus Əmrə haqqında üç həyat hekayəsindən bəhs edə bilərik. Birincisi, tarixi hekayəsi, digəri xalqın gözündə və könlündə onun üçün inşa etdiyi əfsanəvi hekayəsi, eyni zamanda, xüsusilə “Divan” adlı əsərində şeirləri vasitəsilə bəhs etdiyi daxili (könül) hekayəsi, yəni insan olaraq təkamülü (inkişaf) hekayəsidir.
Yunus Əmrə Anadoluda bugünkü Eskişəhər şəhərinə bağlı Sarıköydə anadan olmuşdur. Hacı Bektaşla tanış olması onu elm və sufizm yoluna yönəltmiş, Konyada mədrəsə təlimi, Tapdıq Əmrə təkkəsində təsəvvüf təhsili almışdır. Daha sonra onu davamlı səyahətdə olan dərviş olaraq görürük. Müəllimi Tapdıq Əmrənin icazəsi və buyruğu ilə baş tutan səyahətlərində Anadolunun, demək olar ki, hər yerini gəzmişdir. Hətta onun bu prosesdə Suriya, İraq, İran və Azərbaycana səfər etdiyi də şeirlərindən məlum olur.
Yunus Əmrə bu səyahətlər zamanı bir növ səyyah, xalq maarifçisi kimi xidmət etmişdir. O, Tapdıq Əmrədən dərviş olaraq öyrəndiyi təsəvvüf düşüncəsini və İslam dininin inanc, ibadət və əxlaq prinsiplərini şeir yolu ilə insanlara izah etmişdir. Beləliklə, bu geniş coğrafiyada onun şeirləri vasitəsilə dil, düşüncə, həssaslıq və dəyərlər birliyi meydana gəlmişdir.
Yunus Əmrə bu səyahətlərinin sonunda Sarıköyə gələrək dərgah qurmuş və dərvişlər yetişdirmişdir. Burada da vəfat etmişdir. Ancaq onu çox sevən Anadolu xalqı onun ölümünü eşidəndə adına məqam-məzar adlanan tikililər tikərək xatirəsini yaşatmaq istəmişdir. Bu gün Türkiyənin Karaman, Aksaray, Manisa kimi bir çox şəhərlərində Yunus Əmrənin məzarı vardır. Bunlardan biri də Azərbaycanın Qax rayonunda yerləşməkdədir.
Yunus Əmrənin dili
Yunus Əmrə ərəb dilinin, fars dilinin ədəbiyyat dili olduğu bir dövrdə yaşayırdı. Xitab etdiyi kütlə isə ya əvvəlki dövrlərdə, ya da son köçlərlə Anadoluya gələn türkmənlər idi. Daha da əhəmiyyətlisi Səlcuqluların çökməsindən sonra yeni bir Türk dövləti qurulmalı idi. Dövlət isə bir mədəniyyətə söykənən möhkəm təməllər üzərində qurula bilərdi. Bu da dil ilə mümkün idi. Çünki dil duyğu və düşüncə üçün də, biliklərin istehsalı və paylaşılması üçün də bir vasitə idi.
Yunus Əmrənin əhəmiyyəti burada ortaya çıxır. Çünki o, türk dilini danışıq dilindən çıxararaq yazılı mədəniyyət və ədəbiyyat dilinə çevirdi. Beləliklə, Anadoluda dili türk, həssaslığı türk həssaslığı, inancı və düşüncəsi İslam olan bir ədəbiyyatın qurucusu oldu. Onun yaratdığı bu dillə türk dili sanki qanadlandı və xüsusilə xalq və təkkə mühitində çox böyük şairlər yetişdi, çox əhəmiyyətli əsərlər qələmə alındı. Bu baxımdan Anadolu türklüyünün dil, din, vətən, millət, dövlət şüuru ilə bu coğrafiyada mövcud olmasına ən böyük xidməti dil məfhumu ilə Yunus Əmrə göstərmiş oldu.
Yunus Əmrənin şeiri
Yunus Əmrə bütün tədqiqatçılar tərəfindən əski Anadolu türkcəsinin ən böyük təmsilçisi hesab edilir. O, Əhməd Yasəvi ilə Türkistanda başlayan təkkə şeirimizin Anadoludakı qurucusudur. İfadə dili kimi türkcəni üstün tutaraq, onu bir ədəbiyyat, şeir dili halına gətirmişdir. Daha önəmlisi isə təsəvvüf kimi özünəməxsus qavramları olan bir düşüncə sistemini türkcə ilə ifadə edə bilmək Yunus Əmrənin türkcəmizə verdiyi ən böyük töhfədir. Üstəlik, bu ifadə tərzi elə sadədir ki, sadə bir vətəndaş belə bu dillə ifadə edilənləri başa düşməkdə çətinlik çəkmir.
Yunus Əmrə şeirlərində əruz vəznindən də istifadə etmişdir, lakin əsas üstünlüyü milli ölçümüz olan heca vəzninə vermişdir. Nəzm forması olaraq da adətən dördlükdən istifadə etmişdir. Bəzi şeirləri isə beytlər şəklindədir. Bir ziyalı olaraq isə xalqından əsla uzaqlaşmamış, onlara anladıqları dil və üslubla xitab etmişdir. İfadəsi çox lirikdir. Səmimi ifadə tərzi ən böyük xüsusiyyətidir. Allah eşqindən, insan sevgisindən, qürbət və ayrılıq fikrindən, ölümdən onun qədər duyğulu və səmimi bəhs edən başqa bir şair tapmaq, demək olar ki, mümkünsüzdür.
Yunus Əmrənin düşüncəsi
Yunus Əmrə şair olmaqla yanaşı, mütəfəkkirdir. Onun mənsub olduğu düşüncə sisteminin adı isə təsəvvüfdür. İslam dininin xüsusi şərhi olaraq ortaya çıxan bu məfhum ən güclü təmsilçisini Yunus Əmrədə tapmışdır. Bu məfhumun özünü isə çox səmimi bir Allah və insan sevgisi təşkil edir. Buna görə sevgi mərkəzli bir həyat, varlıq, bilik fəlsəfəsi ortaya qoyur. Bu fəlsəfədə bütün varlıqlara hörmət əsasdır. İnsanın Allahı tanımasında ən böyük dəyər isə eşqdir. Bu baxımdan bilik anlayışı da buna görə formalaşır və insanın özünü bilməsi ən dəyərli bilik növü olaraq görülür.
Təsəvvüf düşüncəsinin önə çıxan digər bəzi xüsusiyyətləri isə bunlardır. Vəhdət-i vücud (varlıq birliyi) əsasdır. Amma bu birlik düşüncəsi, sadəcə Tanrı-İnsan birliyini deyil, eyni zamanda, sosial birlik fikrini də ifadə edir. Mövzuya bu baxımdan nəzər yetirdikdə, insanlığı sülh, qardaşlıq, ədalət, əmək, çalışmaq, mərhəmət, paylaşmaqla dolu bir həyata çağırdığı görülür.
Yunus Əmrənin sosial missiyası
Yunus Əmrə öz dövründə iki önəmli missiyanı yerinə yetirmişdir. Monqol işğalı, Babailər üsyanı kimi hadisələrlə dövlətini itirən, birliyi dağılan, maddi və mənəvi cəhətdən müxtəlif çətinliklərlə üzləşən, beləliklə, mənəvi-psixoloji travmalar yaşayan insanların bu cür problemlərinin sevgiyə, qardaşlığa, birliyə əsaslanan bir anlayışla həll olunmasını təmin etmişdir. Bir növ mənəvi həkimlik etmişdir.
Yunus Əmrənin gördüyü ikinci önəmli iş isə Türk birliyinin bəyliklərə parçalandığı bir dövrdə türk bəyliklərinin Osmanlı bəyliyi ətrafında birləşərək yeni və böyük bir Türk dövlətinin qurulması fikrinin yaranmasına təsir etməsidir. Digər tərəfdən, şeirində bəhs etdiyi həyat, insan, varlıq, bilik, əxlaq, dəyər qavramları ilə Osmanlı dövlətinin qurucu ruhu oldu.
Türk dünyasının ortaq dəyəri
Yunus Əmrə Anadoluda yaşamış bir şairdir. Lakin türkcə şüuru, türk millətinə aidlik duyğusunun yüksəkliyi və türklərin müştərək inancı olan İslam dininə bağlı olması, şeir və fikir dünyasının türklərin ortaq atası Əhməd Yasəviyə bağlanması baxımından bütün dünyadakı türklərin də ortaq dəyəridir. Bu baxımdan, Türkiyə xaricində, xüsusilə Azərbaycanda və Balkan ölkələrində daha çox tanındığını demək olar. Bəxtiyar Vahabzadə, Məmməd Aslan kimi Azərbaycan şairlərinin və Ənvər Baki, Fəxri Əli, Zeynəl Beksaç kimi Balkan şairlərinin şeirlərində dərin Yunus Əmrə təsiri və sevgisi hiss olunur.
Yunus Əmrənin dünyəviliyi
Yunus Əmrə duyğu, düşüncə və anlayış dünyasının mərkəzinə insanı qoyduğu üçün həm milli, həm də dünyəvi bir dəyərimizdir. O, xüsusilə insan sevgisi səbəbi ilə Qərb ölkələrində və Amerikada diqqət çəkən bir şair olmuş, şeirləri başda ingilis dili olmaqla, italyan, fransız və s. dillərə tərcümə olunmuşdur.
Yunus Əmrənin düşüncə dünyasındakı zənginlik daha sonra Qərb filosoflarına da təsir etmişdir. Bu gün xüsusilə humanizm, ekzistensializm fəlsəfəsində Yunus Əmrə izlərini və təsirlərini görmək mümkündür.
Yunus Əmrənin əsərləri
Yunus Əmrə əsərləri ilə də türk mədəniyyətinin çox önəmli bir ismidir. Onun geridə iki əsəri qalmışdır. Bunlardan ilki lirik şeirlərinin yer aldığı “Divan”dır. Yunus Əmrə əsl şöhrətini bu əsərinə borcludur. Çünki bu kitabdakı şeirlər istər dil, istərsə də ifadə və məna baxımından çox yüksək səviyyədədir. Yunus Əmrənin əsl şairlik gücü bu əsərdə görülür.
Yunus Əmrənin digər əsəri isə “Risalətün-Nüshiyyə” adlı məsnəvisidir. “Nəsihət kitabı” mənasını verən bu əsərində təsəvvüf səfərinə çıxacaq birinin yaşayacağı proseslər hekayə edilir. Əsər bu baxımdan dərviş namizədləri üçün bir bələdçi kitab rolunu oynayır. Lakin insanlığın mənəvi və ruhi mənada inkişaf etməsi, müsbət mənada dəyişməsi mövzusunda ortaya qoyduğu görüşlərlə bugünkü müasir dövrün insanına da xitab edən bir xüsusiyyət daşıyır.

 
  • Oxunub:  2400  |  
  • Tarix:  28-05-2021  |  
  •    Çap et   |  
Milli Qurtuluş Günü müasir Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsidir

16 İyun 21:10
Azərbaycan və Türkiyə gənclərinin Zəfər Forumu keçirilib
16 İyun 20:50
Prezident Ərdoğan: Ermənistan Azərbaycanla problemlərini həll etdikcə Türkiyə olaraq biz də lazımi addımları atacağıq
16 İyun 20:47
Şuşa Bəyannaməsinin imzalandığı zaman və məkan tarixi əhəmiyyət kəsb edir
16 İyun 20:24
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Naxçıvan ilə Bakını bir-biri ilə birləşdirəcək Zəngəzur dəhlizi bölgəmizə rahatlıq və zənginlik gətirəcək
16 İyun 20:18
Deputat: Müttəfiqlik Bəyannaməsinin məhz Şuşada imzalanması Türkiyənin Qarabağ məsələsində mövqeyini bir daha göstərdi
16 İyun 20:08
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Milli Məclisdə çıxış edib
16 İyun 19:11
Şəhidlərin xatirəsinə ehtiram
16 İyun 19:00
Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət edib
16 İyun 18:45
Sevinc Fətəliyeva: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığını bütün dünyaya nümayiş etdirən mesajdır
16 İyun 18:32
Deputat: Şuşa Bəyannaməsi iki qardaş dövlətin münasibətlərinin yeni mərhələsinin başlanğıcıdır
16 İyun 17:55
Malik Həsənov: Azərbaycan-Türkiyə münasibətləri Şuşa Bəyannaməsi ilə zirvə mərhələsinə qədəm qoydu

16 İyun 17:54
Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyi və Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi birgə məlumat yayıb

16 İyun 17:51
Azərbaycan Prezidenti: Biz Vətən müharibəsi zamanı İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı tərəfindən nümayiş etdirilən qətiyyətli mövqeyi yüksək qiymətləndiririk
16 İyun 17:49
Hikmət Hacıyev: Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizliyin təmin olunmasında NATO-nun rolunu alqışlayır
16 İyun 17:46
ADA Universiteti və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə Natiqlik müsabiqəsi keçirilib
16 İyun 17:45
Prezident Ərdoğan: Qarabağda yaşanan çətin dövrdə kimlərin qazandığı, kimlərin itirdiyi çox yaxşı bilinir
16 İyun 17:44
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan koronavirusla əlaqədar 30-dan çox ölkəyə humanitar və maliyyə yardımı göstərib
16 İyun 17:43
Azərbaycanda koronavirus infeksiyasına 27 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb
16 İyun 17:42
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Türkiyə bütün imkanları ilə Azərbaycanın yanındadır və yanında olacaq
16 İyun 17:31
ADA Universitetində "Azərbaycanın Avro-Atlantik məkanın Sülh və Təhlükəsizliyə töhfəsi" mövzusunda konfrans keçirilir
16 İyun 17:26
Türkiyə Prezidenti: Qarabağın azad edilməsi Azərbaycanın son otuz ilinin ən önəmli hadisəsidir
16 İyun 17:22
Bərpaolunan enerji hərraclarında İsrail şirkətlərinin iştirakı müzakirə edilib
16 İyun 17:20
Naxçıvan Dövlət Universitetində Texnologiyalar Parkı yaradılır
16 İyun 17:14
Operativ Qərargah: İyunun 21-dən daha bir sıra ölkələrin vətəndaşlarının Azərbaycana səfər etməsinə icazə veriləcək
16 İyun 17:09
Azərbaycanı UEFA Konfrans Liqasında təmsil edəcək klublarımızın rəqibləri müəyyənləşib
16 İyun 17:06
Azərbaycan ombudsmanı Özbəkistanda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının təşkil etdiyi tədbirdə çıxış edib
16 İyun 17:04
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən siyasi partiyalar Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması ilə əlaqədar bəyanat yayıblar
16 İyun 16:34
UEFA-nın prezidenti Aleksander Çeferin Türkiyə-Uels oyununu izləmək üçün Bakıya gəlib
16 İyun 16:32
"Qarabağ" komandasının UEFA Konfrans Liqasındakı rəqibi bəlli olub
16 İyun 16:08
AFFA və Türkiyə Futbol Federasiyasının prezidentlərinin görüşü olub
16 İyun 16:00
Azərbaycanla BMT əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları ilə bağlı müzakirələr aparıb
16 İyun 15:46
ADA Universitetində keçirilən silsilə seminarlara ikinci qrup media nümayəndələri qoşulublar
16 İyun 15:32
Prezident İlham Əliyevin İƏT-in Elm və Texnologiya üzrə ikinci Zirvə toplantısında videoformatda çıxışı təqdim olunub
16 İyun 15:06
Azərbaycan-Türkiyə Media Platforması çərçivəsində informasiya, ictimai diplomatiya sahələrində əməkdaşlıq daha da gücləndiriləcək
16 İyun 15:01
Adil Əliyev: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə dostluğunun əyani təcəssümüdür
16 İyun 14:53
Paytaxt polisi Türkiyə - Uels oyunu ilə əlaqədar sürücülərə müraciət edib
16 İyun 14:46
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və türk diasporlarının birlikdə addımlar atmasını və həmrəylik göstərməsini təşviq edir
16 İyun 14:39
Azərbaycan ərazisində terror-təxribat cinayətləri törədən erməni silahlı dəstələrinin üzvlərinin məhkəməsi keçirilir
16 İyun 14:34
Kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov FAO-nun 42-ci sessiyasında çıxış edib
16 İyun 14:12
Deputat: Şuşa Bəyannaməsi iki qardaş ölkə arasında iqtisadi sahədə yeni əməkdaşlıq imkanları yaradacaq
16 İyun 14:09
Cəlil Xəlilov: Şuşa Bəyannaməsi türk dünyasının tarixi zəfəri, onun birlik və inkişafını təmin edən həmrəyliyin rəmzidir
16 İyun 14:05
Bu gün Cenevrədə ABŞ və Rusiya prezidentləri arasında ilk görüş keçiriləcək
16 İyun 14:03
"Füzuli" yarımstansiyası şəhərlə yanaşı, 10 kəndi də elektriklə təmin edəcək
16 İyun 13:17
Elçin Quliyev: Şuşa Bəyannaməsi özündə mühüm məsələləri ehtiva edir
16 İyun 13:08
Tahir Rzayev: Azərbaycan - Türkiyə müttəfiqliyi xalqlarımızı xoşbəxt gələcəyə aparır
16 İyun 13:06
Şahin İsmayılov: Ölkəmiz qlobal proseslərə kifayət qədər böyük töhvələr verir
16 İyun 12:58
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan iqtisadiyyatına yeni imkanlar açır
16 İyun 12:36
Anar Məmmədov: Şuşa Bəyannaməsi Türkiyə-Azərbaycan birliyinin əbədi olduğunu bir daha dünyaya nümayiş etdirdi
16 İyun 12:06
Anadolu agentliyi Türkiyə Prezidentinin Şuşa səfəri ilə bağlı məlumatları oxucularına müxtəlif dillərdə çatdırıb
16 İyun 12:03
Leyla Abdullayeva: Ermənistan XİN-nə üçtərəfli Birgə bəyanatların icrasına yönəlik addımlar atmalarını tövsiyə edirik
16 İyun 12:02
Yevlaxda keçirilən velosiped yarışında 30 komanda iştirak edib
16 İyun 11:35
Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi
16 İyun 11:30
Əliabbas Salahzadə: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə birliyinin regionun tərəqqisinə, sabitliyin bərqərar olmasına töhfələrini özündə ehtiva edir
16 İyun 11:05
Azərbaycan əhalisinin sayı 10 milyon 133 min 78 nəfərə çatıb
16 İyun 10:57
15 İYUN- MİLLİ QURTULUŞDAN HƏRBİ ZƏFƏRƏ GEDƏN YOLUN BAŞLANĞICI
16 İyun 10:55
Prezident İlham Əliyev: Şuşada dalğalanan Azərbaycan və Türkiyə bayraqları ölkələrimizin birliyini nümayiş etdirir
16 İyun 10:43
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Müdafiə sənayesi sahəsində əlaqələrimiz bundan sonra daha fərqli şəkildə inkişaf edəcək
16 İyun 10:41
Prezident İlham Əliyev: Şuşa Bəyannaməsində Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı çox açıq ifadələr əksini tapıb
16 İyun 10:39
Yerli media nümayəndələrinin işğaldan azad olunan Füzuli rayonuna səfəri başlayıb
16 İyun 10:32
Türkiyə Prezidenti: Qədim Şuşa şəhərində ən qısa müddətdə baş konsulluq açmağı planlaşdırırıq
16 İyun 10:27
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Şuşadan bölgəmizə və dünyaya verəcəyimiz mesajlar çox önəmlidir
16 İyun 10:22
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Qırx dörd günlük müharibə nəticəsində Qarabağ öz sahiblərinə qayıtdı
16 İyun 10:20
Azərbaycan Prezidenti: Şuşada müttəfiqlik Bəyannaməsini imzalayarkən gələcək nəsillərə yol göstəririk
16 İyun 10:11
İsrailli ekspert Arye Qut: Ermənistan dünya birliyini cinayətkarcasına aldatmaqda davam edir
16 İyun 10:04
Prezident İlham Əliyev: Müttəfiqlik haqqında Şuşa bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini ən yüksək zirvəyə qaldırır
16 İyun 09:21
“Avro-2020”: Bu gün Türkiyə millisi Bakıda Uels yığması ilə üz-üzə gələcək
16 İyun 08:50
Deputat: Şuşa Bəyannaməsi Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının əbədi olduğunu bir daha dünyaya bəyan etdi
16 İyun 08:48
Hikmət Babaoğlu: Şuşa Bəyannaməsi “Bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsinin hüquqi müstəviyə köçürülməsi hadisəsi idi
15 İyun 22:02
Şuşa Bəyannaməsinin imzalanması, Azərbaycan və Türkiyə prezidentlərinin mətbuata bəyanatları qardaş ölkə KİV-lərinin diqqət mərkəzində olub
15 İyun 20:44
Professor Fırat Purtaş: Bu gün imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Böyük Zəfərin davamıdır

Video

 
»»»
 

»»»
ARXİV
B Be Ça Ç Ca C Ş
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
HAVA HAQQINDA