Dünya səviyyəli mətni necə tapaq?

Bakı:

22 °C

53 %

5 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Ədəbiyyat / Dünya səviyyəli mətni necə tapaq?

Dünya səviyyəli mətni necə tapaq?

18.04.2026 [08:57]

Hələ də intellektual cameəmizdə cavab axtarılan sualdır və “bəşəri mətnlər” kateqoriyasına dəxli yoxdur.

Ona görə də məhz “dünya səviyyəli mətnlər” anlayışının üstünlük verildiyi məsələdən danışaq. Nədir dünya səviyyəsi və dünyanın səviyyəsi? Dəniz səviyyəsi kimi sabit göstəriciləri var, yoxsa liberal-demokratiyanın iflası, faşizmin və güc üstünlüyünün parlaması onu da halbahal edir? Ədəbiyyata və Mədəniyyətə diktəetmələr dəniz kimi qabarıb-çəkildikcə onu daim təqib edən ideoloji, ictimai-siyasi, əsasən də, daş altında gizlənən, bəzən adına “yumşaq güc” deyilən sosial sifarişlər, görəsən, hansı “səviyyələri” müəyyənləşdirir? İş orasındadır ki, Ədəbiyyatın arxasında gizlənmək müvəqqəti xarakter daşıyır, mətn isə, ümumiyyətlə, heç nəyi gizlədə bilmir: ən qəliz şifrələri belə gec-tez açılır. Yaxşı ki, ümumilikdə, Ədəbiyyat dediyimiz nəsnə, dinindən, millətindən və irqindən asılı olmayaraq bütün gizli cildləri gec-tez ortaya qoymaq immunitetinə malikdir. O, bütün rəng və çalarları bircə cümlə, hətta bircə söz birləşməsi ilə ifadə edə, min il əvvələ qaytara və sözlə oraların “fotosunu çəkə” bilər...

Dünya demişkən, Cənubi Azərbaycandakı müasir yazıçı-şairlərimizi ətraflı tanımırıq. O tayda bir-iki fədakar naşir və tərcüməçi var, bu taydan ədəbiyyat nümunələri seçib əski əlifbada çap edir, Təbriz və Ərdəbildə, hətta Tehranda yayırlar. Durub bizim nəşriyyatlara desək ki, bəlkə, bir müasir cənub kitab seriyası hazırlayaq, obyektiv olaraq dərhal maddi məsələ ön plana çıxacaq. Halbuki, məncə, oradan, ana dilmizdə, müasir və dəyərli əsərlərin çıxacağı gün uzaqda deyil. Hələ başqa ölkələrdə yaşayıb başqa dillərdə yazan gənc müəlliflərimizi demirəm. Onları bizim “ədəbi proses” qətiyyən maraqlandırmır. Yaxşı ki...

Dünyaya cənubla bərabər çıxa bilərikmi? Bu, “Mədəniyyət - 2040” konsepsiyasında əsl müzakirə mövzusu ola bilər, dövrün çağırışıdır. Hər hansı bir uyğun platforma yaratmaq mümkündür. Bu gün olmasa, bəs nə vaxt olacaq? Harri Potteri oxuyaq, seriallara da baxaq, vaxt qalsa, edərik? Gec olacaq...

“Dünya səviyyəli” mətnlər bizdə də var, yaranır və yaranacaq. Böyük mətnlər özündən başlayan mətnlərdir. Kənara qaçmağa nə hacət? Görsələr də, özləri bilər, görməsələr də. Dünya sürətlə dəyişir: “səviyyəli” nə peyda olursa, səhəri gün səviyyəmizin qapısını döyür. Beləcə də, “dünya səviyyəli” işlər əmələ gəlir...

Məqsəd Nur

Paylaş:

Baxılıb: 474 dəfə