Dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi

Bakı:

21 °C

60 %

0 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi

Dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsi

30.09.2026 [15:59]

Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə siyasi mərhələlər var ki, onların mahiyyətini yalnız baş verdiyi hadisə ilə deyil, sonrakı tarixi proseslərə göstərdiyi təsirlə dəyərləndirmək mümkündür. 1993-cü il Azərbaycan üçün məhz belə bir mərhələ idi. Müstəqilliyin ilk illərində ölkənin üzləşdiyi ağır siyasi, iqtisadi və hərbi reallıqlar dövlətçiliyin gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaratmışdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün genişlənməsi, daxili siyasi qarşıdurma və idarəetmədə yaranmış böhran müstəqil dövlət institutlarının möhkəmlənməsini zəruri edirdi. Rəsmi tarixi mənbələr də həmin dövrü mürəkkəb siyasi və sosial-iqtisadi şərait kimi xarakterizə edir.

Belə bir şəraitdə Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın sonrakı dövlətçilik inkişafının əsas mərhələlərindən birini formalaşdırdı. 1993-cü il iyunun 15-də onun Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi, iyunun 23-də isə prezident səlahiyyətlərinin ona həvalə olunması ölkədə siyasi idarəetmənin yenidən təşkilində mühüm addımlar oldu. Həmin proses oktyabrın 3-də keçirilən prezident seçkiləri ilə yeni siyasi mərhələyə keçdi və Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi.

3 oktyabrın tarixi əhəmiyyəti də məhz burada üzə çıxır. Bu tarixə yalnız seçki günü kimi yanaşmaq həmin hadisənin dövlətçilik baxımından məzmununu tam əhatə etmir. Həmin dövrdə əsas məsələ siyasi hakimiyyətin formalaşdırılmasından daha geniş idi: müstəqil dövlətin idarəetmə imkanlarının bərpası, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması və ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi qarşıda duran əsas vəzifələr idi.

Prezident İlham Əliyevin müxtəlif çıxışlarında da 1993-cü il Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Dövlət başçısı həmin dövrdə siyasi və iqtisadi sabitliyin təmin edildiyini, 1995-ci ildə müstəqil Azərbaycanın Konstitusiyasının qəbul olunduğunu və siyasi-iqtisadi islahatlara başlanıldığını vurğulayıb.

Dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi yalnız siyasi sabitliklə yekunlaşmırdı. Onun hüquqi, iqtisadi və institusional əsaslarının yaradılması da eyni dərəcədə əhəmiyyətli idi. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi ilə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi bazasını müəyyənləşdirən fundamental hadisəyə çevrildi. Konstitusiya noyabrın 27-dən qüvvəyə mindi.

Bununla yanaşı, 1994-cü ildə “Əsrin kontraktı”nın imzalanması Azərbaycanın iqtisadi suverenliyi və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından mühüm mərhələ oldu. Sonrakı illərdə siyasi və iqtisadi islahatların həyata keçirilməsi, dövlət institutlarının inkişaf etdirilməsi və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi bir-biri ilə əlaqəli proseslər kimi meydana çıxdı. Prezident İlham Əliyev də 1993–2003-cü illəri dövlətçiliyin əsaslarının formalaşdırıldığı, sabitlik və inkişafın təmin edildiyi dövr kimi xarakterizə edib.

Bu tarixi mərhələnin mühüm xüsusiyyəti ondan ibarət idi ki, dövlət quruculuğu konkret siyasi qərarlarla yanaşı, uzunmüddətli institusional yanaşma tələb edirdi. Dövlətin gücü yalnız qəbul edilən qərarların sayı ilə deyil, həmin qərarların hüquqi və idarəçilik mexanizmləri vasitəsilə davamlı nəticəyə çevrilməsi ilə ölçülür. 1993-cü ildən sonrakı proseslərə bu prizmadan yanaşdıqda 3 oktyabrın mahiyyəti daha aydın görünür.

Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik xətti sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə davam etdirildi və yeni tarixi şəraitin tələblərinə uyğun olaraq inkişaf etdirildi. Bu baxımdan 1993-cü ildə formalaşmağa başlayan siyasi və institusional xətt yalnız həmin dövrün hadisəsi deyil, Azərbaycanın sonrakı inkişafında da əhəmiyyət daşıyan dövlətçilik irsinin mühüm hissəsidir.

3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan tarixində məhz buna görə xüsusi yer tutur. Bu tarix müstəqilliyin ilk illərində dövlətin qarşısında dayanan mürəkkəb vəzifələrin həlli, siyasi idarəetmənin sabitləşdirilməsi və dövlət quruculuğunun institusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımından dönüş mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Tarixi hadisələrin sonrakı inkişafı göstərdi ki, müstəqil dövlətin qorunması yalnız onun elan olunması ilə deyil, möhkəm idarəçilik sistemi, hüquqi baza, milli maraqlara əsaslanan siyasət və ardıcıl dövlətçilik strategiyası ilə mümkündür.

Bu mənada 3 oktyabr 1993-cü il təkcə siyasi təqvimdə qeyd olunan tarix deyil. O, Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik yolunda yeni siyasi mərhələnin başlanğıcını ifadə edən, sonrakı institusional inkişafın istiqamətlərini müəyyənləşdirən tarixi dönüş nöqtələrindən biri olaraq yadda qalır.

Anar Məmmədov

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 71 dəfə