3 oktyabr 1993-cü il – Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi

Bakı:

25 °C

33 %

2 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / 3 oktyabr 1993-cü il – Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi

3 oktyabr 1993-cü il – Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi

01.10.2026 [12:40]

1993-cü il oktyabrın 3-ü Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində mühüm siyasi hadisə ilə yadda qalan tarixi gündür. Həmin gün ümumxalq səsverməsi nəticəsində Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bu hadisə müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycanın mürəkkəb ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi proseslərdən keçdiyi bir dövrə təsadüf edirdi. Rəsmi mənbələrdə qeyd olunduğu kimi, 1993-cü ilin ilk yarısında ölkədə siyasi böhran, iqtisadi çətinliklər, daxili qarşıdurmalar və Ermənistanın hərbi təcavüzünün yaratdığı ağır vəziyyət hökm sürürdü.

Azərbaycan 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qarşısında yeni dövlətçilik quruculuğu vəzifələri dayanmışdı. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə siyasi sabitliyin tam təmin olunmaması dövlət idarəçiliyinə və cəmiyyətin sosial həyatına ciddi təsir göstərirdi. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü genişlənir, iqtisadi vəziyyət ağırlaşır, müxtəlif siyasi qüvvələr arasında qarşıdurma dərinləşirdi. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunması və gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi mühüm məsələyə çevrilmişdi.

Məhz belə mürəkkəb bir mərhələdə xalqın tələbi ilə Heydər Əliyev 1993-cü ilin iyununda Naxçıvandan Bakıya gəldi. İyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçilən Heydər Əliyev iyunun 24-dən Prezident səlahiyyətlərini həyata keçirməyə başladı. İyunun 15-də baş verən bu hadisə sonralar Azərbaycanın tarixində Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunmağa başladı.

Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ölkənin qarşılaşdığı ağır problemlərin həlli istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Dövlət idarəçiliyində nizam-intizamın möhkəmləndirilməsi, ölkədə sabitliyin təmin olunması, dövlət institutlarının gücləndirilməsi və milli maraqların qorunması qarşıda duran əsas məsələlər sırasında idi. 3 oktyabr prezident seçkiləri isə həmin prosesin mühüm siyasi mərhələlərindən biri kimi tarixə düşdü.

1993-cü il oktyabrın 3-də keçirilən ümumxalq səsverməsi nəticəsində Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Prezident Kitabxanasının materiallarında da həmin seçkinin müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıdığı vurğulanır.

Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə qarşıdakı illərin dövlət quruculuğu kursunun əsas istiqamətləri daha aydın şəkildə formalaşdı. Dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, ərazi bütövlüyünün qorunması, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik institutların inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərinin gücləndirilməsi bu strategiyanın əsas istiqamətlərini təşkil edirdi.

Ümummilli Liderin fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biri də dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi idi. Müstəqil dövlətin hüquqi və siyasi əsaslarının formalaşdırılması, dövlət institutlarının fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi həmin dövrün başlıca vəzifələri sırasında yer alırdı. Sonrakı illərdə qəbul edilmiş mühüm dövlət sənədləri və həyata keçirilmiş islahatlar bu prosesin tərkib hissəsinə çevrildi.

1993–2003-cü illər Azərbaycan tarixində dövlət quruculuğu və islahatlar dövrü kimi xarakterizə olunur. Prezidentin rəsmi tarix materialında həmin illərdə müstəqil dövlət quruculuğu, təhlükəsizlik və ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, demokratik inkişaf, beynəlxalq əlaqələrin qurulması və dünya birliyinə inteqrasiyanın milli inkişaf strategiyasının əsas istiqamətləri olduğu bildirilir.

Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın xarici siyasətində də yeni mərhələ başlandı. Ölkənin beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi, Azərbaycanın milli maraqlarının beynəlxalq müstəvidə müdafiəsi və dünya dövlətləri ilə qarşılıqlı əlaqələrin inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrildi. Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərini inkişaf etdirməyə və ölkənin xarici aləmdə mövqelərini möhkəmləndirməyə başladı.

İqtisadi sahədə də mühüm proseslər həyata keçirildi. Ölkənin iqtisadi potensialının bərpası və yeni iqtisadi inkişaf modelinin formalaşdırılması istiqamətində addımlar atıldı. Azərbaycanın enerji strategiyasının əsasları həmin illərdə müəyyənləşdirildi və ölkənin beynəlxalq enerji layihələrində fəal iştirakının təməli qoyuldu.

1993-cü il hadisələrinə yalnız həmin dövrün siyasi çərçivəsində deyil, Azərbaycanın sonrakı inkişaf prosesləri baxımından da nəzər salmaq mümkündür. Çünki həmin il dövlət idarəçiliyində və siyasi sistemdə baş verən dəyişikliklər sonrakı illərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı proseslərin başlanğıc mərhələlərindən biri oldu.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik fəlsəfəsində xalq–dövlət birliyi xüsusi yer tuturdu. 1993-cü ilin mürəkkəb siyasi şəraitində onun qarşısında duran əsas məsələlərdən biri ölkədə sabitliyin yaradılması və dövlət hakimiyyətinin legitim institutlarının fəaliyyətinin möhkəmləndirilməsi idi. Bu baxımdan 3 oktyabr seçkiləri Azərbaycanın siyasi tarixində mühüm mərhələ hesab olunur.

3 oktyabr 1993-cü il həm də Azərbaycan xalqının öz siyasi gələcəyi ilə bağlı iradəsini nümayiş etdirdiyi tarix kimi yadda qaldı. Həmin gün keçirilmiş seçkidən sonra Heydər Əliyev ölkənin ali siyasi rəhbəri kimi fəaliyyətini davam etdirdi. Onun prezidentlik dövründə dövlət idarəçiliyi, hüquqi dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf və beynəlxalq münasibətlər sahələrində bir sıra mühüm addımlar atıldı.

1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlət quruculuğu baxımından mühüm hadisə oldu. Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət prinsiplərinin əsaslarını müəyyənləşdirdi və dövlət hakimiyyəti institutlarının fəaliyyətinin hüquqi çərçivəsini formalaşdırdı. Sonrakı mərhələdə ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial inkişafı bu hüquqi baza üzərində davam etdirildi.

Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycan beynəlxalq aləmdə öz dövlət maraqlarını daha ardıcıl şəkildə ifadə edən dövlət kimi mövqelərini möhkəmləndirdi. Qarabağ məsələsi ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi xarici siyasətin mühüm istiqamətlərindən idi.

3 oktyabr tarixinin əhəmiyyəti bu gün də Azərbaycan dövlətçiliyi tarixinin mühüm səhifələrindən biri kimi qiymətləndirilir. Bu tarix müstəqilliyin ilk illərində ölkənin üzləşdiyi ciddi sınaqlar fonunda siyasi idarəçiliyin yeni mərhələyə keçidini ifadə edən hadisələrdən biri olmuşdur.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi irsi müasir Azərbaycan dövlətçiliyi ilə bağlı geniş tədqiqat mövzusudur. Onun hakimiyyətdə olduğu 1993–2003-cü illərdə dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, hüquqi islahatlar və beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində görülən işlər Azərbaycanın sonrakı inkişaf mərhələsinə də təsir göstərmişdir. Rəsmi mənbələr həmin dövrü fundamental islahatlar mərhələsi kimi təqdim edir.

3 oktyabr 1993-cü il tarixinin tarixi mahiyyətini dərk etmək üçün həmin dövrün mürəkkəb reallıqlarını nəzərə almaq vacibdir. Azərbaycan müstəqilliyinin ilk illərində həm daxili siyasi çətinliklərlə, həm də xarici təhlükələrlə üz-üzə idi. Belə bir şəraitdə dövlət institutlarının qorunması və inkişaf etdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyırdı.

Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında yeni mərhələnin başlanması ilə əlaqələndirilir. Onun rəhbərliyi ilə dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, iqtisadiyyatın dirçəldilməsi, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğunun inkişaf etdirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirildi.

Bu gün 3 oktyabr 1993-cü il hadisəsinə nəzər salarkən həmin tarixin Azərbaycan dövlətçilik tarixində oynadığı rolu daha aydın görmək mümkündür. Bu tarix müstəqil Azərbaycanın mürəkkəb bir mərhələdən keçərək sabit dövlət quruculuğu istiqamətində yeni siyasi kursa qədəm qoyduğu dövrün mühüm hadisələrindən biri kimi yadda qalıb.

Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri dövlətçilik məsələlərinə strateji yanaşması idi. O, dövlətin möhkəmlənməsini, milli maraqların qorunmasını və Azərbaycanın müstəqil inkişafını uzunmüddətli məqsədlər kimi qarşıya qoyurdu. Bu yanaşma sonrakı illərdə Azərbaycanın dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi təqdim edilmişdir.

3 oktyabr seçkilərindən sonra Azərbaycanın qarşısında genişmiqyaslı vəzifələr dayanırdı. Ölkədə sabitliyin möhkəmləndirilməsi, dövlət qurumlarının fəaliyyətinin təmin edilməsi, iqtisadi həyatın canlandırılması, ordu quruculuğunun inkişaf etdirilməsi və beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi həmin vəzifələr arasında idi. Sonrakı illərdə həyata keçirilən siyasət bu istiqamətlərin hər biri üzrə dövlət proqramlarının və islahatların formalaşmasına şərait yaratdı.

Bu baxımdan 3 oktyabr 1993-cü il yalnız bir seçki tarixi deyil, həm də Azərbaycanın müstəqil dövlətçilik tarixində mühüm siyasi mərhələdir. Həmin gün Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə ölkənin inkişafında yeni idarəçilik mərhələsi başladı. Bu mərhələ sonrakı onilliklərdə Azərbaycanın siyasi və iqtisadi inkişaf tarixinin mühüm hissəsinə çevrildi.

Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin irsi Azərbaycan cəmiyyətində dövlətçilik, milli birlik, müstəqillik və inkişaf anlayışları ilə bağlı geniş şəkildə xatırlanır. 3 oktyabr 1993-cü il isə bu irsin siyasi tarix baxımından mühüm başlanğıc nöqtələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə etibarilə, 3 oktyabr 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi müstəqil Azərbaycan dövlətinin formalaşması tarixində mühüm hadisə olmuşdur. Bu hadisədən sonra dövlət quruculuğu, iqtisadi inkişaf, hüquqi islahatlar və Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl proseslər həyata keçirilmişdir.

3 oktyabr tarixi Azərbaycan xalqının müstəqil dövlətçilik tarixinin mühüm səhifələrindən biri olaraq qalır. Həmin gün ölkənin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm siyasi mərhələ yaratdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin Prezident seçilməsi ilə başlayan yeni mərhələ Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi prosesində xüsusi yer tutdu və bu tarix ölkənin müasir siyasi tarixində özünəməxsus iz qoydu.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 65 dəfə