Cəbrayıl – tarixi, təbiəti, və mədəni irsi yenidən doğulan yurd

Bakı:

16 °C

88 %

13 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Cəbrayıl – tarixi, təbiəti, və mədəni irsi yenidən doğulan yurd

Cəbrayıl – tarixi, təbiəti, və mədəni irsi yenidən doğulan yurd

02.10.2026 [15:56]

Cəbrayıl Azərbaycanın zəngin tarixə, qədim yaşayış ənənələrinə və
özünəməxsus təbii-coğrafi xüsusiyyətlərə malik bölgələrindən biridir. Rayon
Azərbaycanın cənub-qərbində yerləşir və Qarabağ bölgəsinin mühüm
hissələrindən biri kimi tariximizdə xüsusi yer tutur. Cəbrayıl adı həm şəhər,
həm də onun ətrafındakı çoxsaylı yaşayış məntəqələri ilə bağlıdır. Bu torpaq
əsrlər boyu burada yaşayan insanların məişətini, əmək ənənələrini, folklorunu
və mədəni yaddaşını yaşadıb. Cəbrayılın tarixi qədim dövrlərə gedib çıxır.
Rayon ərazisi müxtəlif tarixi dövrlərdə yaşayış və təsərrüfat məkanı olmuş,
burada müxtəlif arxeoloji və memarlıq nümunələri formalaşmışdır. Bölgənin
tarixi əhəmiyyəti onun yerləşdiyi coğrafi mövqedən də irəli gəlir: Araz çayı
vadisi və qədim keçid yolları bu ərazinin müxtəlif dövrlərdə əlaqə və hərəkət
baxımından əhəmiyyətli olmasına şərait yaradıb. Cəbrayılın kənd adları, yer
adları, qəbirüstü abidələri və memarlıq nümunələri bölgənin keçmişi haqqında
mühüm məlumatlar daşıyır.
1990-cı illərin əvvəllərində Qarabağ münaqişəsi Cəbrayılın taleyinə ağır təsir
göstərdi. Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı
qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Yerli əhali doğma yaşayış məntəqələrini tərk
etmək məcburiyyətində qaldı və uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşadı.
Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında həmin dövrdə yaşayış
məntəqələrinin və tarixi-mədəni irsin dağıntılara məruz qaldığı qeyd olunur. Bu
illər Cəbrayıl ailələrinin yaddaşında yurd həsrəti, ayrılıq və doğma torpağa
qayıdış arzusu ilə yadda qaldı.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cəbrayılın tarixində
yeni mərhələ açdı. Rəsmi xronologiyaya əsasən, sentyabrın 27-də Böyük
Mərcanlı və Nüzgar, oktyabrın 3-də bir sıra kəndlər, oktyabrın 4-də isə
Cəbrayıl şəhəri və bir neçə yaşayış məntəqəsi azad edildi. Cəbrayıl şəhərinin
azad olunması barədə məlumat 4 oktyabr 2020-ci ildə elan edildi. Sonrakı
günlərdə rayonun digər yaşayış məntəqələrinin də azad edilməsi davam etdi.
Bu hadisələrdən sonra 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi qeyd olunmağa

başladı. Cəbrayılın azad edilməsi prosesində Xudafərin istiqaməti də xüsusi
tarixi əhəmiyyət daşıyır. Rəsmi xronologiyada Xudafərin qəsəbəsinin 18
oktyabr 2020-ci ildə azad edildiyi göstərilir. Bu hadisə Araz üzərindəki qədim
körpülərin yerləşdiyi ərazinin Azərbaycanın nəzarətinə qayıtması baxımından
mühüm mərhələ oldu.
Cəbrayılın zənginliyi yalnız tarixi abidələrlə ölçülmür. Burada nəsildən-nəslə
ötürülən el sənətləri, xalq yaradıcılığı, mərasimlər, bayramlar, aşıq və folklor
ənənələri də mühüm yer tutur. Cəbrayıllıların uzun illər müxtəlif şəhər və
rayonlarda yaşamasına baxmayaraq, doğma yurdla bağlı xatirələri, yer
adlarını, ailə tarixçələrini və adətləri qoruyub saxlamaları mədəni yaddaşın
davamlılığını göstərir.
Cəbrayılın azadlığı Vətən müharibəsində iştirak edən hərbçilərin böyük
fədakarlığı ilə bağlıdır. Rayonun azad olunması uğrunda döyüşlərdə həyatını
itirən şəhidlərin xatirəsi ehtiramla yad edilir. 2020-ci ilin dekabrında Cəbrayıl
rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə şəxsi igidlik və şücaət
göstərən hərbi qulluqçuların “Cəbrayılın azad olunmasına görə” medalı ilə təltif
edilməsi haqqında sərəncam imzalanıb.
Azadlıqdan sonra Cəbrayıl yeni quruculuq mərhələsinə daxil olub. Məqsəd
yalnız dağıdılmış binaları yenidən tikmək deyil, müasir yaşayış mühiti, yol və
nəqliyyat sistemi, sosial obyektlər, enerji və digər infrastruktur yaratmaqdır.
Rəsmi məlumatlara görə, Cəbrayıl rayonunda yenidənqurma və bərpa işləri
sistemli şəkildə aparılır və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurda qayıdışı
üçün şərait yaradılır. Bu proses Cəbrayılın tarixi simasını qorumaqla yanaşı,
müasir şəhərsalma prinsiplərinin tətbiqini də nəzərdə tutur. Cəbrayılın gələcəyi
üçün əsas istiqamətlərdən biri dayanıqlı yaşayış və iqtisadi fəaliyyətin
formalaşdırılmasıdır. Araz hövzəsinə yaxınlıq, tarixi abidələr, kənd təsərrüfatı
ənənələri və regionlararası nəqliyyat əlaqələri rayonun inkişaf imkanlarını
artırır. Bərpa prosesi tamamlandıqca yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin, tibb
və xidmət obyektlərinin, yolların və digər infrastrukturun yenilənməsi əhalinin
doğma yurda qayıdışını dəstəkləyəcək. Cəbrayıl Azərbaycanın tarixində bir

neçə mühüm xüsusiyyəti birləşdirən bölgələrdəndir: qədim yaşayış ənənələri,
zəngin mədəni irs, Araz kimi mühüm coğrafi amil, Xudafərin körpüləri kimi
dünya əhəmiyyətli memarlıq nümunələri, ağır işğal dövrü və 2020-ci ildən
başlayan bərpa-qayıdış mərhələsi. Cəbrayılın tarixini öyrənmək yalnız keçmiş
hadisələri xatırlamaq deyil, həm də mədəni irsin qorunmasının, tarixi yaddaşın
yaşadılmasının və gələcək nəsillərin doğma torpaqları haqqında
məlumatlandırılmasının əhəmiyyətini anlamaqdır.
Cəbrayıl həm tarixin izlərini qoruyan, həm də yenilənən Azərbaycan
torpaqlarından biridir. Onun adı Xudafərin körpüləri, qədim yaşayış
məskənləri, doğma yurd həsrəti, şəhidlərin xatirəsi və Böyük Qayıdış anlayışı
ilə sıx bağlıdır. Bu gün Cəbrayılın qarşısında yeni inkişaf mərhələsi dayanır.
Keçmişdən qalan mədəni irsin qorunması, təbiətin və tarixi abidələrin gələcək
nəsillərə çatdırılması, yeni şəhər və kəndlərin qurulması Cəbrayılın gələcəyini
müəyyən edən əsas istiqamətlərdəndir.

Aygün Hüseynova
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı “Çənlibel məhəlləsi 27A” ünvanında yerləşən
ərazi partiya təşkilatının sədri,
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatının fəal üzvü

Paylaş:

Baxılıb: 53 dəfə