Türk dünyası və Qafqazda sülhün qorunması ortaq məsuliyyətdir

Bakı:

23 °C

78 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Türk dünyası və Qafqazda sülhün qorunması ortaq məsuliyyətdir

Türk dünyası və Qafqazda sülhün qorunması ortaq məsuliyyətdir

18.09.2026 [23:29]

Sentyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının üzvləri və müşahidəçiləri, Yəhya Bakuvi Beynəlxalq Konfransının həmtəşkilatçıları və Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvlərindən ibarət nümayəndə heyətini qəbul etməsi regionda sülh və təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız siyasi və hərbi müstəvidə deyil, həm də mənəvi və ictimai müstəvidə nəzərdən keçirilməsinin əhəmiyyətini bir daha ortaya qoydu. Görüşdə dövlətimizin başçısının səsləndirdiyi “Türk dünyasını, Qafqaz bölgəsini sülh şəraitində saxlamaq və sülhü qorumaq üçün hər birimiz böyük səylər göstərməliyik” fikri isə bu baxımdan xüsusi məna daşıyır.

Bu fikrin mahiyyətində mühüm bir həqiqət dayanır: sülh yalnız müharibənin olmaması demək deyil. Sülhün davamlı olması üçün qarşılıqlı etimad, dialoq, əməkdaşlıq və cəmiyyətlər arasında sağlam münasibətlər formalaşmalıdır. Müasir dünyada baş verən proseslər göstərir ki, siyasi razılaşmalar əldə edilsə belə, cəmiyyətlərdə qarşıdurma düşüncəsi, düşmən obrazı və qarşılıqlı inamsızlıq qorunduğu halda əldə olunmuş nəticələrin uzunmüddətli xarakter daşıması çətinləşir. Buna görə də sülhün qorunması dövlətlərin siyasi iradəsi ilə yanaşı, cəmiyyətlərin və nüfuzlu ictimai-mənəvi institutların da məsuliyyətidir.

Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiya bu məsuliyyəti daha da artırır. Ölkəmiz eyni zamanda həm Qafqazın, həm də Türk dünyasının bir hissəsidir. Prezident İlham Əliyev çıxışında məhz Azərbaycanın bu xüsusiyyətini vurğulayaraq Türk dünyası ilə Qafqaz arasında tarixi və coğrafi bağlılıqlara diqqət çəkib. Dövlətimizin başçısının sözlərinə görə, Azərbaycanın tarixi bu iki məkanın bir-biri ilə sıx əlaqəsini aydın şəkildə göstərir.

Azərbaycanın Türk dünyasının təşkilatlanmasında fəal iştirakı ilə Qafqazdakı mövqeyi bir-birini tamamlayan amillərdir. TDT çərçivəsində siyasi, iqtisadi, humanitar və digər istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişlənməsi bu coğrafiyada qarşılıqlı əlaqələrin dərinləşməsinə imkan yaradır. 2026-cı ilin sentyabrında Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, TDT çərçivəsində artıq xarici siyasətdən mədəniyyətə qədər 63 müxtəlif mexanizm və platforma fəaliyyət göstərir. Bu, təşkilat daxilində əməkdaşlığın yalnız siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmadığını göstərir.

Belə bir şəraitdə dini liderlərin fəaliyyəti də xüsusi əhəmiyyət qazanır. Çünki dini liderlər geniş sosial çevrələrə təsir imkanına malikdirlər və onların cəmiyyətlərə çatdırdığı mesajlar insanların bir-birinə münasibətinə təsir göstərə bilər. Sülh, mərhəmət, qarşılıqlı hörmət, dözümlülük və insan ləyaqətinə ehtiram kimi dəyərlərin ön plana çəkilməsi cəmiyyətlər arasında gərginliyin azalmasına xidmət edə bilər.

Bu yanaşma Azərbaycan üçün yeni deyil. Ölkəmizin uzun illər ərzində həyata keçirdiyi dinlərarası və mədəniyyətlərarası dialoq siyasətində dini liderlərin əməkdaşlığı mühüm istiqamətlərdən biri olub. Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında Qafqazın təhlükəsizliyi və sülhünün bütün region xalqlarının ümumi məsuliyyəti olduğunu vurğulayıb. 2015-ci ildə Qafqaz Xalqları Ali Dini Şurasının üzvləri ilə görüşdə də Qafqaz “ümumi ev” kimi xarakterizə edilmiş, dini liderlərin gənc nəslin əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmət ruhunda tərbiyəsində mühüm rol oynadığı qeyd edilmişdi.

Bu gün həmin yanaşma daha geniş coğrafiyada yeni məzmun qazanır. TDT-nin müsəlman dini liderlərinin Bakıda keçirilən 7-ci toplantısı ilə Seyid Yəhya Bakuvi irsinə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın eyni dövrə təsadüf etməsi də təsadüfi deyil. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu iki tədbirin eyni vaxtda keçirilməsinin rəmzi mənası var. XV əsrdə yaşamış böyük mütəfəkkir Seyid Yəhya Bakuvi Azərbaycan tarixinin yalnız milli deyil, daha geniş Türk və İslam dünyasının intellektual irsi ilə əlaqəsini göstərən şəxsiyyətlərdəndir.

Burada əsas məsələ tarixə yalnız keçmiş kimi baxmamaqdır. Tarixi və mənəvi irs xalqlar arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün bu gün də mühüm resurs ola bilər. Ortaq şəxsiyyətlərin, ortaq mədəni dəyərlərin və əsrlər boyu formalaşmış əlaqələrin önə çıxarılması xalqlar arasında yaxınlığı gücləndirə, fərqliliklərin isə qarşıdurma deyil, qarşılıqlı zənginlik kimi qəbul edilməsinə şərait yarada bilər.

Qafqaz üçün bu xüsusilə vacibdir. Region tarix boyu müxtəlif xalqların, dillərin, dinlərin və mədəniyyətlərin qarşılaşdığı məkan olub. Bu müxtəliflik bəzən qarşıdurmaların səbəbinə çevrilsə də, eyni zamanda əməkdaşlıq üçün böyük imkanlar yaradıb. Azərbaycanın çoxkonfessiyalı və çoxmillətli sosial təcrübəsi bu baxımdan region üçün əhəmiyyətli nümunələrdən biridir. Ölkəmiz beynəlxalq səviyyədə dinlərarası və sivilizasiyalararası dialoq platformalarının formalaşdırılmasına xüsusi diqqət yetirib.

Lakin sülhün qorunması yalnız dövlətlərin və dini qurumların fəaliyyəti ilə də məhdudlaşmır. Müasir informasiya məkanında ictimai rəyin formalaşması da bu prosesin mühüm hissəsidir. Sosial şəbəkələrdə, mediada və müxtəlif kommunikasiya platformalarında yayılan nifrət ritorikası, yanlış məlumatlar və qarşı tərəfi bütövlükdə düşmən kimi təqdim edən yanaşmalar cəmiyyətlər arasında etimadın formalaşmasına mane olur. Bu səbəbdən sülhün qorunması həm də informasiya məsuliyyəti tələb edir.

Xüsusilə gənc nəslin dünyagörüşünün formalaşdırılması burada mühüm rol oynayır. Münaqişələrdən sonrakı dövrdə gələcək nəsillərə yalnız qarşıdurmanın xatirəsini deyil, sülhün dəyərini də ötürmək lazımdır. Tarixi yaddaş qorunmalı, lakin bu yaddaş yeni qarşıdurmaların mənbəyinə çevrilməməlidir. Əksinə, tarixdən nəticə çıxarmaq və gələcəkdə eyni faciələrin təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün istifadə edilməlidir.

Prezident İlham Əliyevin son çıxışında dünyada və regiondan kənarda qarşıdurmaların genişlənməsi fonunda Türk dünyası və Qafqazın sülh şəraitində saxlanılmasının vacibliyini xüsusi vurğulaması da məhz bu reallıqla bağlıdır. Dövlətimizin başçısı dünyada gedən proseslərin daha da mürəkkəbləşə və qarşıdurmaların coğrafiyasının genişlənə biləcəyinə diqqət çəkərək sülhün qorunması üçün bütün tərəflərin səylərinin vacibliyini bildirib.

Bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsləri yalnız milli təhlükəsizlik çərçivəsində deyil, daha geniş regional yanaşma kontekstində nəzərdən keçirilə bilər. Türk dövlətləri arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin güclənməsi, humanitar münasibətlərin genişlənməsi, dini liderlərin müntəzəm dialoqu və Qafqaz xalqları arasında qarşılıqlı anlaşmanın təşviqi bir-birini tamamlayan proseslərdir.

Nəticə etibarilə, “sülhü qorumaq üçün hər birimiz böyük səylər göstərməliyik” fikri yalnız siyasi çağırış deyil, eyni zamanda kollektiv məsuliyyət anlayışıdır. Dövlətlər təhlükəsizlik və diplomatiya vasitələrindən, dini liderlər mənəvi nüfuzlarından, ziyalılar və media ictimai təsir imkanlarından, cəmiyyətlər isə gündəlik münasibətlərdə qarşılıqlı hörmət və anlayışdan istifadə etməlidirlər.

Türk dünyası və Qafqazın gələcəyi qarşıdurmaların deyil, əməkdaşlığın üstünlük təşkil etdiyi bir məkan kimi formalaşdıqca regionun bütün xalqları bundan faydalanacaq. Bunun üçün isə sülh yalnız əldə edilməli bir siyasi nəticə kimi deyil, daim qorunmalı ictimai dəyər kimi qəbul edilməlidir. Bu mənada Bakıdakı son görüşlərin verdiyi əsas mesaj ondan ibarətdir ki, sülhün yaradılması qədər onun qorunması da davamlı siyasi iradə, dialoq və ortaq məsuliyyət tələb edir.

Cəlal Həsənli

YAP Culfa rayon təşkilatının sədr müavini

Paylaş:

Baxılıb: 61 dəfə