31 Mart Soyqırımı: Tarixi Həqiqətlər

Bakı:

11 °C

93 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / 31 Mart Soyqırımı: Tarixi Həqiqətlər

31 Mart Soyqırımı: Tarixi Həqiqətlər

31.03.2026 [12:03]

Son iki yüz ildə Azərbaycan tarixinə bir çox şanlı səhifələrlə yanaşı, faciələr və soyqırımları, müsibətlərlə dolu səhifələr də yazılıb. Bu dəhşətli hadisələrdən biri 1918-ci ilin mart-aprel aylarında yaşanmışdı. Sovet hakimiyyəti dövründə 70 il xalqın qan yaddaşını silməyə aramsız cəhdlər göstərilsə də, bu mümkün olmadı və nəhayət, həqiqət anı yetişdi.

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra xalqımızın tarixi keçmişinin obyektiv mənzərəsini ortaya qoymaq imkanı yarandı. İndi uzun illər gizli saxlanılan, üzərinə qadağa qoyulmuş həqiqətlər bir-bir açılır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” 1998-ci il 26 mart tarixli Fərmanı ilə soyqırımı aktlarına siyasi-hüquqi qiymət verilməsi bu sahədə aparılan tədqiqatlara, həqiqətin üzə çıxarılması istiqamətində səylərin artırılmasına təkan verdi. Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş bütün soyqırımı faciələrini qeyd etmək məqsədilə 31 Mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edildi.

1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakı Sovetinin dəstəyi ilə hərəkət edən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri azərbaycanlılara qarşı genişmiqyaslı qətliamlar törətmişlər. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının tarixində ən dəhşətli faciələrdən biri kimi qalır. Erməni millətçiləri müxtəlif tarixi dövrlərdə mifik “Böyük Ermənistan” ideyasını həyata keçirmək məqsədilə soydaşlarımıza qarşı etnik təmizləmə, deportasiya və soyqırım siyasəti yürütmüşlər. 1918-ci ilin mart soyqırımı zamanı təkcə Bakıda deyil, Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur, Naxçıvan və digər bölgələrdə də minlərlə günahsız insan qətlə yetirilmiş, kəndlər yandırılmış, tarixi-mədəni abidələr məhv edilmişdir. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış, erməni millətçiliyinin əsl mahiyyətini ifşa edən tarixi faciə kimi dəyərləndirilmişdir.

1918-ci ilin 30 mart - 3 aprel tarixlərində Bakı Soveti qoşunları və daşnak erməni silahlı dəstələri Bakı, Qarabağ, Naxçıvan, Şamaxı, Quba, Zəngəzur, İrəvan və digər bölgələrdə kütləvi qırğınlar törədərək 30 mindən çox azərbaycanlını amansızcasına qətlə yetirmiş, yüzlərlə yaşayış məntəqəsini dağıtmışlar. Erməni-bolşevik qüvvələri təkcə insanları deyil, tarixi-mədəni abidələri, məscidləri və dini məbədləri də məhv edərək xalqın mədəni irsinə qarşı vandalizm aktları həyata keçirmişlər. Nəticədə on minlərlə insan doğma torpaqlarından qovulmuş, ağır məhrumiyyətlər içində yaşamağa məcbur edilmişdir. Bu soyqırım erməni millətçilərinin etnik təmizləmə və işğalçılıq siyasətinin bariz nümunəsi kimi Azərbaycan tarixində silinməz iz qoymuşdur.

Quba məzarlığında tapılan insan qalıqları üzərində aparılan tibbi və antropoloji araşdırmalar nəticəsində 500-ə yaxın kəllə aşkar edilmişdir. Onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu qadınlara aid olmuş və bu insanların 1918-ci ildə ermənilər tərəfindən Qubada törədilmiş soyqırımı qurbanları olduğu sübuta yetirilmişdir. Bu tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və milli yaddaşın qorunması məqsədilə Prezident İlham Əliyevin 30 dekabr 2009-cu il tarixli Sərəncamı ilə Quba şəhərində "Soyqırımı memorial kompleksi"nin yaradılmasına qərar verilmişdir. 2013-cü il sentyabrın 18-də açılan kompleks Qudyalçayın sol sahilində yerləşir, 3,5 hektar ərazini əhatə edir və 5 hissədən ibarətdir.

Tarixin ötən 200 illik səhifələri vərəqləndikcə yeni-yeni faktlar, erməni vəhşiliyinin tükürpədən səhnələri üzə çıxır. Son vaxtlar məlumatların dəqiqləşdirilməsi istiqamətində axtarışlar genişləndirilir. Təkzibolunmaz arxiv sənədləri, soyqırımlarını təsdiqləyən çoxsaylı dəlil-sübutlar aşkarlanır.

Şamaxıda 1918-ci ilin mart-aprel aylarında öldürülənlərin sayının dəqiqləşdirilməsi ilə bağlı ötən əsrin 90-cı illərindən etibarən yerli tədqiqatçılar da bir sıra araşdırmalar aparıblar. Onların tədqiqatı nəticəsində (yüz nəfərə yaxın şahiddən toplanan xatirə və məlumatlar) müəyyən edilib ki, erməni cinayətkarları Şamaxı şəhərində təqribən 14-16 min, onun 40 kənd və obasında 6-8 min nəfər qətlə yetirilib. Şamaxı qəzasından didərgin düşənlərin sayı isə 18 min nəfərdən çox olub.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin tarixi Fərmanından sonra aparılmış araşdırmalar sayəsində bir çox yeni faktlar və sənədlər toplanıb. Üzə çıxmış tarixi faktlar 1918-ci ilin mart-aprel aylarında və sonrakı dövrlərdə erməni terrorçularının həyata keçirdikləri qanlı aksiyaların coğrafiyasının daha geniş və faciə qurbanlarının sayının qat-qat çox olduğunu sübuta yetirir.

Erməni daşnak-bolşevik silahlı dəstələri və terrorçu təşkilatlarının ötən əsrin əvvələrində Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri insanlıq əleyhinə olan cinayətləri barədə həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə daha dolğun çatdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev 2018-ci il yanvarın 18-də “1918-ci il azərbaycanlıların soyqırımının 100 illiyi haqqında” Sərəncam imzalayıb.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən diplomatiya nəticəsində Ermənistanın dövlət səviyyəsində yeritdiyi terrorçuluq, hərbi təcavüz və silahlı separatçılıq siyasəti ifşa olunur, Azərbaycanın haqq səsi daha ucadan eşidilir. Dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin, Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın və Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın misilsiz xidmətləri və əvəzsiz səyləri nəticəsində dünyanın aparıcı ölkələrində, eləcə də nüfuzlu təşkilatlarla düzgün və ardıcıl işin həyata keçirilməsi ermənilərin uydurma iddiaları ilə əsrlərlə formalaşmış stereotiplərin və yanlış siyasi yanaşmaların dəyişməsinə səbəb olub.

YAP Naftalan şəhər təşkilatının sədri Rövlan Heydərov

Paylaş:

Baxılıb: 127 dəfə