Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlər

Bakı:

11 °C

93 %

1 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlər

Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlər

31.03.2026 [16:02]

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixinə ən qanlı səhifələrdən biri kimi daxil olan 1918-ci ilin mart hadisələri, yalnız bir milli qarşıdurma deyil, həm də dinc əhaliyə qarşı sistemli şəkildə həyata keçirilmiş bir soyqırımı aktıdır. Bakıdan başlayan və Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə yayılan bu faciəvi hadisələr, erməni-bolşevik birləşmələrinin "Böyük Ermənistan" xülyasını reallaşdırmaq və bölgədəki etnik mənzərəni zorla dəyişdirmək məqsədi daşıyırdı. Mart ayının 30-da başlayan və bir neçə gün davam edən qırğınlar zamanı on minlərlə günahsız insan yalnız etnik və dini mənsubiyyətinə görə amansızcasına qətlə yetirilmiş, şəhər və kəndlər viran qoyulmuşdur.

Dinc əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlərin miqyası və vəhşiliyi tarixin ən ağır insanlıq əleyhinə cinayətləri ilə müqayisə oluna bilər. Bakı şəhərində on minlərlə azərbaycanlı qadın, uşaq və qoca xüsusi qəddarlıqla öldürülmüş, insanların sığındığı məscidlər, ictimai binalar və mədəniyyət ocaqları atəşə tutulmuşdur. Şəhərin müsəlman məhəllələri havadan və dənizdən bombardman edilmiş, evlərə soxulan silahlı dəstələr ailələri tamamilə məhv etmişdir. Şahid ifadələri və tarixi sənədlər sübut edir ki, erməni daşnak dəstələri hamilə qadınlara, südəmər körpələrə və müdafiəsiz qocalara aman verməmiş, bir çox hallarda insanları diri-diri quyulara atmış və ya yandırmışlar. Bu qırğınlar təsadüfi bir toqquşma deyil, dinc əhalini fiziki cəhətdən yox etmək üçün əvvəlcədən planlaşdırılmış bir cinayət idi.

Faciə təkcə Bakı ilə məhdudlaşmamış, Şamaxı, Quba, Kürdəmir, Salyan, Lənkəran və Qarabağ kimi bölgələrdə də dəhşətli qırğınlarla davam etmişdir. Şamaxı qəzasında 70-dən çox kənd yandırılmış, minlərlə insan qətlə yetirilmişdir. Tarixi abidələr, o cümlədən Cümə məscidi dağıdılmış və daxilində sığınacaq tapan dinc sakinlər diri-diri yandırılmışdır. Quba qəzasında törədilmiş cinayətlər isə xüsusi bir amansızlıqla seçilmişdir. 2007-ci ildə Qubada aşkar olunan kütləvi məzarlıq, 1918-ci ilin mayında Hamazaspın rəhbərlik etdiyi cəza dəstələrinin dinc əhaliyə qarşı necə böyük bir qətliam törətdiyini bütün dünyaya sübut edən maddi sübutdur. Buradakı sümüklərin üzərindəki izlər insanların işgəncələrlə öldürüldüyünü, kütləvi şəkildə dəfn edildiyini aşkar şəkildə göstərir.

Bu cinayətlər həm də Azərbaycanın milli-mədəni irsinə qarşı yönəlmişdi. İsmailiyyə binasının yandırılması, "Kaspi" qəzetinin redaksiyasının dağıdılması və nadir əlyazmaların məhv edilməsi xalqın yalnız fiziki varlığını deyil, həm də mənəvi yaddaşını silmək cəhdi idi. Dinc əhalinin əmlakı talan edilmiş, ailələrin var-dövləti müsadirə olunmuş və sağ qalanlar öz yurd-yuvalarından didərgin salınmışdır. Beynəlxalq hüquq normaları baxımından bu hadisələr etnik təmizləmə və soyqırımı cinayətinin bütün əlamətlərini özündə birləşdirir.

Ümummilli lider Heydər Əliyevin 26 mart 1998-ci il tarixli Fərmanı ilə 31 martın "Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü" kimi qeyd edilməsi, bu qanlı hadisələrə verilən ilk hüquqi-siyasi qiymət oldu. Bu gün biz bu tarixi xatırlayarkən, yalnız kədərlənmirik, həm də dinc əhaliyə qarşı törədilmiş bu vəhşiliklərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması və bir daha təkrarlanmaması üçün tarixi yaddaşımızı tərənnüm edirik. 1918-ci ilin martında qurban verilən minlərlə soydaşımızın xatirəsi, Azərbaycan xalqının azadlıq və müstəqillik uğrunda apardığı mübarizənin ayrılmaz bir parçasıdır.

Pərviz Məcnunov

YAP Laçın rayon təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 52 dəfə