“Lüğət ehtiyatı” olan möhtəşəm canlılar...
04.07.2025 [07:38]
Delfinlər əyləncə və qida sənayesinin qurbanıdır
Delfinlər əzəmətli dəniz məməliləri kimi uzun müddət əyləncə və qida sənayesinin diqqət mərkəzində olub. Dünyada 40-dan çox növləri var. Cəld və sürətlə üzən bu canlılar inkişaf etmiş səs siqnalizasiyasına və həmin siqnalları qəbuletmə sistemlərinə malikdir. Alimlər müəyyən ediblər ki, delfinlərin bir-biri ilə ünsiyyət qurması üçün 14 minə qədər səs siqnalından ibarət “lüğət ehtiyatları” var. Onların əhliləşdirilməsi üçün təxminən 8 aya qədər vaxt lazımdır.
Delfinlər insanı çox tez başa düşmək qabiliyyətinə malikdir. Belə ki, hovuzlarda bəslənən bu məməlilər az bir zamanda nimçədən səliqə ilə balıq götürüb yeməyi, yanan şamı söndürməyi, voleybol oynamağı öyrənirlər. Ona görə də onlar dünya faunasının “ən zəkalı”ları sırasındadırlar.
Artıq 16 ildir ki, hər il iyulun 4-ü Beynəlxalq Əsir Delfinlər Günü kimi qeyd edilir. Bu gün 2009-cu il iyulun 4-də Avropa Heyvan Rifahı Qrupu İttifaqı tərəfindən keçirilən kampaniya çərçivəsində qeyd edilməyə başlanılıb.
Pərdə arxasındakı reallıq...
“SeaWorld” kimi məşhur dəniz parklarından tutmuş bütün dünyada kiçik delfinariumlara qədər delfinlər uzun illərlə tamaşaçıları valeh edərək əyləncə aspektinə çevriliblər. Ancaq pərdə arxasındakı reallıq acınacaqlıdır. Bu ağıllı dəniz məməliləri təbii davranışlarından və sosial quruluşlarından məhrum olaraq çox vaxt əsirlikdə əziyyət çəkirlər.
Əsirlik ömürlərini 5-6 dəfə azaldır
Dəniz məməlilərinin okeanarium və delfinarilərdə saxlanmasının da mənfi tərəfi var. Delfinlər təbiətdə gün ərzində 100 km-dən çox məsafə qət edirlər və 200 m-dən çox dərinliyə enə bilirlər. Heç bir delfinari əsir delfinlərə belə imkan yarada bilmir. Delfinlərin hərəkət zamanı çıxardıqları səs hovuzda təhrif və dəfələrlə əks olunduğu üçün onlara çox böyük zərər vurur. Xlorlu su onların dərisini və görmə orqanlarını zədələyir. Nəticədə bu heyvanların qapalı yerlərdə saxlanması onların yaşama müddətini 5-6 dəfə azaldır.
Hərbi məqsədlər...
Qeyd edək ki, delfinlərin hərbi məqsədlərlə istifadə olunması ideyası hələ ötən əsrin əvvəllərində meydana gəlib. Düşmən gəmilərinin partladılması, minaların aşkara çıxarılması, düşmən üzgüçü kəşfiyyatçıların zərərsizləşdirilməsi üçün xüsusi delfin dəstələrinin yaradılması təklif olunurdu. Belə layihələr 1960-cı illərdən başlayaraq SSRİ-də və ABŞ-da reallaşdırılırdı. Döyüş delfinləri amerikalılar tərəfindən Vyetnam müharibəsində və İraqda xüsusi əməliyyatların gedişində istifadə olunmuşdu. SSRİ-də isə xüsusi təlim görmüş delfin dəstələri Qara dənizdə minaları axtarırdı. SSRİ-nin süqutundan sonra Rusiyada belə fəaliyyət qadağan olundu. ABŞ-da isə bu gün də bununla məşğul olan beş mərkəz fəaliyyət göstərir.
Qida sənayesi
Delfin əsirliyinin əyləncə aspekti tez-tez diqqət mərkəzində olsa da, bu sənayenin başqa bir qaranlıq tərəfi var - onların qida kimi istehlakı. Bəzi mədəniyyətlərdə bu dəniz məməliləri ləzzətli yeməklər kimi qəbul edilir və ətləri, yağları üçün ovlanır.
Əyləncə və yemək üçün delfinlərin əsirlikləri ilə bağlı mürəkkəb dilemmaları həll edərkən, bu heyvanların müdafiəmizə layiq olduğunu xatırlamaq çox vacibdir. Onların rifahını və mühafizəsini təşkil etməklə əsirlikdən azad olaraq inkişaf edə biləcəkləri bir dünya yarada bilərik.
Yeganə BAYRAMOVA
Xəbər lenti
Hamısına bax
Hadisə
15 Sentyabr 23:20
İdman
15 Sentyabr 22:41
Dünya
15 Sentyabr 22:16
Dünya
15 Sentyabr 21:59
Dünya
15 Sentyabr 21:25
Dünya
15 Sentyabr 20:53
Dünya
15 Sentyabr 20:22
Dünya
15 Sentyabr 19:50
YAP xəbərləri
15 Sentyabr 19:34
İqtisadiyyat
15 Sentyabr 19:17
Dünya
15 Sentyabr 19:13
Gündəm
15 Sentyabr 18:37
Dünya
15 Sentyabr 18:32
YAP xəbərləri
15 Sentyabr 18:18
Dünya
15 Sentyabr 17:19
Siyasət
15 Sentyabr 17:09
Siyasət
15 Sentyabr 17:08
Sosial
15 Sentyabr 17:07
Siyasət
15 Sentyabr 16:59
Siyasət
15 Sentyabr 16:31
Siyasət
15 Sentyabr 16:30
Siyasət
15 Sentyabr 16:30
Dünya
15 Sentyabr 16:23
Sosial
15 Sentyabr 16:07
Elanlar
15 Sentyabr 15:48
Dünya
15 Sentyabr 15:30
YAP xəbərləri
15 Sentyabr 15:30
YAP xəbərləri
15 Sentyabr 15:28
Sosial
15 Sentyabr 15:17
Siyasət
15 Sentyabr 15:14
Siyasət
15 Sentyabr 15:14
Siyasət
15 Sentyabr 15:13
Siyasət
15 Sentyabr 15:12
Siyasət
15 Sentyabr 15:10
YAP xəbərləri
15 Sentyabr 15:02
Sosial
15 Sentyabr 14:32
Analitik
15 Sentyabr 14:26
Dünya
15 Sentyabr 14:22
Gündəm
15 Sentyabr 14:03
Dünya
15 Sentyabr 13:59
Siyasət
15 Sentyabr 13:52
Gündəm
15 Sentyabr 13:24
Dünya
15 Sentyabr 13:15
Dünya
15 Sentyabr 12:25
Hadisə
15 Sentyabr 11:48
Elm
15 Sentyabr 11:47
Siyasət
15 Sentyabr 11:46
Elanlar
15 Sentyabr 11:37
Siyasət
15 Sentyabr 11:35
Sosial
15 Sentyabr 11:09
Sosial
15 Sentyabr 10:43
Siyasət
15 Sentyabr 10:42
Gündəm
15 Sentyabr 10:17
Gündəm
15 Sentyabr 09:48
Analitik
15 Sentyabr 09:20
Sosial
15 Sentyabr 08:52
Elm
15 Sentyabr 08:37
Sosial
15 Sentyabr 08:10
Dünya
14 Sentyabr 23:39
Müsahibə
14 Sentyabr 23:17
Elm
14 Sentyabr 22:40
YAP xəbərləri
14 Sentyabr 22:29
Dünya
14 Sentyabr 22:14
Sosial
14 Sentyabr 21:59
Dünya
14 Sentyabr 21:23
Dünya
14 Sentyabr 20:45
Dünya
14 Sentyabr 20:17
Gündəm
14 Sentyabr 19:59
Maraqlı
14 Sentyabr 19:58
Dünya
14 Sentyabr 19:24
