Uşaqlar hansı kitabları oxusunlar?
15.06.2022 [10:58]
Dil-ədəbiyyat dərslikləri dilçiliyi öyrətməlidir, ya zövqü formalaşdırmalıdır?
MÜŞFİQƏ
Uşaqların həsrətlə gözlədiyi yay tətili başlandı. Kimi tətil günləri üçün planlar cızır, kimi kəndə getmək arzusuyla intizar çəkir, kimi də yay uzunu oxuyacağı kitabların sıyahısını tutur. Bu yazı sonuncu variantı seçən uşaqlar üçündür. O uşaqlar üçün ki, yay tətilini məhz doyunca kitab oxumaq həvəsiylə gözləyirlər.
Uşaq beyni daha təmiz, daha həssas, daha saf olur. Çox vaxt balacalar böyüklərin dünyasına tez çatmağa can atırlar. Bu istək onların kitab seçiminə də yanlış təsir göstərə bilər. Xəyal dünyası zəngin olan uşaq üçün əlinə keçmiş zərərli bilginin “silah”a çevrilməsi heç də az rast gəlinən ehtimal deyil. Bəzən şüurun alt qatına hopan qaranlıq bilgilər, xatirələr insanı bir ömür boyu izləyir, onun həyatını zəhərə döndərir. Odur ki, haqlı sual yaranır: uşaq, yeniyetmə kitab seçərkən nələrə diqqət yetirməlidir?
ABŞ-da uşaqlar yay tətili zamanı kitab klublarına yazılırlar. Bu klublarda onlar yaş kateqoriyalarına və zövqlərinə uyğun kitablarla təmin olunurlar. Oxunmalı kitabların siyahısı öncədən tərtib edilir. Okeanın bu tayında isə əksər valideynlər uşaqlarının boş vaxtlarını əyləncəylə, cürbəcür oyunlarla keçirməsinə adi baxırlar. Beləcə, ilin qızıl kimi üç ayı havaya sovrulur.
Dəcəl meymun, çolaq ayı, çəp keçi,
Bir ulağa yoldaş oldu hər üçü...
(Krılov “Sazandalar”)
Yaxud:
Çıxdı günəş, doldu cahan nur ilə,
Cütçü sürür tarlada cüt şur ilə...
M.Ə.Sabir (Cütçü)
Bu kimi şeirlər ana südü qədər faydalı mənəvi qidadır. Dil-ədəbiyyat dərsliklərində təsadüfi müəlliflərin dadsız-tamsız şeirlərinə baxdıqca düşünürsən: dərslikləri bədii keyfiyyətdən məhrum cızma-qaralarla yükləməkdə müəlliflərin məqsədi nədir? Dərslik dilçi, ədəbiyyatçı yetişdirmir, dərslik şagirdə dilin gözəlliklərini daddırmalıdır, onun zövqünü itiləməli, duyğusunu tərbiyələndirməlidir. Zövqlə yazılmış əsərləri yaddaşına hopduran şagird zəif şeiri, hekayəni bəyənməyəcək. Eynilə musiqidə də belədir - bayağı musiqi zövqü korlayır.
Sovet dövründə bizdə 50 cild?ik dünya uşaq ədəbiyyatı silsiləsi çap olunmuşdu. Ola bilsin, o silsilədən işıq üzü görmüş əsərlərin beşi-onu bu gün aktuallığını itirib, qalanları ki, həmişəcavan ədəbi nümunələrdir. Bu sırada uşaqlara saf duyğular, dostluq, qəhrəmanlıq, səmimiyyət təlqin edən çoxlu şeir, nəsr örnəkləri var. Söhbət hansı kitablardan gedir? Tərtib etdiyimiz siyahı, burada yer alan əsərlər məktəblilər üçün həm təklif, həm tövsiyə xarakteri daşıyır.
10 yaşa qədər oxunmalı kitablar:
Azərbaycan nağılları
Azərbaycan dastanları
Abdulla Şaiq. “Tülkü həccə gedir”
Abbas Səhhətin şeirləri və tərcümələri
Mirzə Ələkbər Sabirin uşaq şeirləri
Süleyman Sani Axundov. “Qorxulu nağıllar”
Səməd Behrəngi. “Balaca qara balıq”
İvan Krılovun şeirləri (Abbas Səhhətin çevirməsində)
Lev Tolstoyun uşaq hekayələri
Hans Xristian Andersen. “Kralın təzə libası”
Qrimm qardaşları. “Bremen musiqiçiləri”
10 yaşdan yuxarı:
Mark Tven. “Şahzadə və dilənçi”, “Tom Soyyerin
macəraları”
Aleksandr Düma. “Üç muşketyor”
Mayn Rid. “Başsız atlı”
Robert Lüis Stivenson. “Dəfinələr adası”
Antuan de Sent-Ekzüperi. “Balaca şahzadə”
Əziz Nesin. “İndiki uşaqlar möcüzədirlər”
Nodar Dumbadze. “Mən, nənəm, İliko və İllarion”
Aleksandr Puşkin. “Balıqçı və balıq nağılı”
Ceyms Fenimor Kuper. “Sonuncu mogikan”, “Ləpirçi”
Harriyet Biçer-Stou. “Tom dayının daxması”
Astrid Lindqren. “Damda yaşayan Karlson”
Jül Vern. “Kapitan Qrantın uşaqları”
Valter Skott. “Kventin Dorvard”
Artur Konan Doyl. “Baskervillərin iti”
Aqata Kristi. “On zənci balası”, “Şərq ekspresində qətl”
Migel de Servantes. “Don Kixot”
Fransua Rable. “Qarqantua və Pantaqruel”
Nikolay Qoqol. “Dikanka yaxınlığında xutor axşamları”
Daniel Defo. “Robinzon Kruzo”
Conatan Svift. “Qulliverin səyahəti”
Xəbər lenti
Hamısına bax
Müsahibə
07 İyul 23:21
Dünya
07 İyul 22:37
İdman
07 İyul 22:10
Dünya
07 İyul 21:44
Hadisə
07 İyul 21:19
Elm
07 İyul 20:41
İqtisadiyyat
07 İyul 20:17
Elm
07 İyul 19:55
Dünya
07 İyul 19:50
Dünya
07 İyul 19:23
Sosial
07 İyul 18:06
Xəbər lenti
07 İyul 17:35
Siyasət
07 İyul 16:59
Sosial
07 İyul 16:45
Dünya
07 İyul 16:20
Sosial
07 İyul 16:09
Siyasət
07 İyul 16:09
Sosial
07 İyul 16:08
İqtisadiyyat
07 İyul 16:08
YAP xəbərləri
07 İyul 16:06
İqtisadiyyat
07 İyul 16:00
YAP xəbərləri
07 İyul 15:50
İqtisadiyyat
07 İyul 15:45
Siyasət
07 İyul 15:35
Xəbər lenti
07 İyul 15:25
Dünya
07 İyul 15:10
Dünya
07 İyul 14:40
Xəbər lenti
07 İyul 14:35
İqtisadiyyat
07 İyul 14:30
Dünya
07 İyul 14:10
YAP xəbərləri
07 İyul 13:07
Sosial
07 İyul 13:03
Siyasət
07 İyul 12:52
İqtisadiyyat
07 İyul 12:51
Elm
07 İyul 12:47
Sosial
07 İyul 12:08
İqtisadiyyat
07 İyul 11:54
İqtisadiyyat
07 İyul 11:54
İdman
07 İyul 11:53
Siyasət
07 İyul 11:35
Gündəm
07 İyul 11:35
Gündəm
07 İyul 11:34
Sosial
07 İyul 11:30
Siyasət
07 İyul 11:25
Siyasət
07 İyul 11:10
COP29
07 İyul 10:55
Analitik
07 İyul 10:40
YAP xəbərləri
07 İyul 10:21
YAP xəbərləri
07 İyul 10:21
Ədəbiyyat
07 İyul 09:48
Dünya
07 İyul 09:41
Analitik
07 İyul 09:39
Maraqlı
07 İyul 09:34
Maraqlı
07 İyul 09:25
Dünya
07 İyul 09:20
Dünya
07 İyul 08:58
Dünya
06 İyul 22:38
Dünya
06 İyul 22:10
Dünya
06 İyul 21:45
Dünya
06 İyul 21:18
Dünya
06 İyul 20:56
Dünya
06 İyul 19:53
YAP xəbərləri
06 İyul 19:27
Dünya
06 İyul 19:25
Dünya
06 İyul 19:20
Siyasət
06 İyul 18:27
Dünya
06 İyul 17:28
Maraqlı
06 İyul 16:42
Sosial
06 İyul 16:08
Dünya
06 İyul 15:59
