Uşaqlar hansı kitabları oxusunlar?
15.06.2022 [10:58]
Dil-ədəbiyyat dərslikləri dilçiliyi öyrətməlidir, ya zövqü formalaşdırmalıdır?
MÜŞFİQƏ
Uşaqların həsrətlə gözlədiyi yay tətili başlandı. Kimi tətil günləri üçün planlar cızır, kimi kəndə getmək arzusuyla intizar çəkir, kimi də yay uzunu oxuyacağı kitabların sıyahısını tutur. Bu yazı sonuncu variantı seçən uşaqlar üçündür. O uşaqlar üçün ki, yay tətilini məhz doyunca kitab oxumaq həvəsiylə gözləyirlər.
Uşaq beyni daha təmiz, daha həssas, daha saf olur. Çox vaxt balacalar böyüklərin dünyasına tez çatmağa can atırlar. Bu istək onların kitab seçiminə də yanlış təsir göstərə bilər. Xəyal dünyası zəngin olan uşaq üçün əlinə keçmiş zərərli bilginin “silah”a çevrilməsi heç də az rast gəlinən ehtimal deyil. Bəzən şüurun alt qatına hopan qaranlıq bilgilər, xatirələr insanı bir ömür boyu izləyir, onun həyatını zəhərə döndərir. Odur ki, haqlı sual yaranır: uşaq, yeniyetmə kitab seçərkən nələrə diqqət yetirməlidir?
ABŞ-da uşaqlar yay tətili zamanı kitab klublarına yazılırlar. Bu klublarda onlar yaş kateqoriyalarına və zövqlərinə uyğun kitablarla təmin olunurlar. Oxunmalı kitabların siyahısı öncədən tərtib edilir. Okeanın bu tayında isə əksər valideynlər uşaqlarının boş vaxtlarını əyləncəylə, cürbəcür oyunlarla keçirməsinə adi baxırlar. Beləcə, ilin qızıl kimi üç ayı havaya sovrulur.
Dəcəl meymun, çolaq ayı, çəp keçi,
Bir ulağa yoldaş oldu hər üçü...
(Krılov “Sazandalar”)
Yaxud:
Çıxdı günəş, doldu cahan nur ilə,
Cütçü sürür tarlada cüt şur ilə...
M.Ə.Sabir (Cütçü)
Bu kimi şeirlər ana südü qədər faydalı mənəvi qidadır. Dil-ədəbiyyat dərsliklərində təsadüfi müəlliflərin dadsız-tamsız şeirlərinə baxdıqca düşünürsən: dərslikləri bədii keyfiyyətdən məhrum cızma-qaralarla yükləməkdə müəlliflərin məqsədi nədir? Dərslik dilçi, ədəbiyyatçı yetişdirmir, dərslik şagirdə dilin gözəlliklərini daddırmalıdır, onun zövqünü itiləməli, duyğusunu tərbiyələndirməlidir. Zövqlə yazılmış əsərləri yaddaşına hopduran şagird zəif şeiri, hekayəni bəyənməyəcək. Eynilə musiqidə də belədir - bayağı musiqi zövqü korlayır.
Sovet dövründə bizdə 50 cild?ik dünya uşaq ədəbiyyatı silsiləsi çap olunmuşdu. Ola bilsin, o silsilədən işıq üzü görmüş əsərlərin beşi-onu bu gün aktuallığını itirib, qalanları ki, həmişəcavan ədəbi nümunələrdir. Bu sırada uşaqlara saf duyğular, dostluq, qəhrəmanlıq, səmimiyyət təlqin edən çoxlu şeir, nəsr örnəkləri var. Söhbət hansı kitablardan gedir? Tərtib etdiyimiz siyahı, burada yer alan əsərlər məktəblilər üçün həm təklif, həm tövsiyə xarakteri daşıyır.
10 yaşa qədər oxunmalı kitablar:
Azərbaycan nağılları
Azərbaycan dastanları
Abdulla Şaiq. “Tülkü həccə gedir”
Abbas Səhhətin şeirləri və tərcümələri
Mirzə Ələkbər Sabirin uşaq şeirləri
Süleyman Sani Axundov. “Qorxulu nağıllar”
Səməd Behrəngi. “Balaca qara balıq”
İvan Krılovun şeirləri (Abbas Səhhətin çevirməsində)
Lev Tolstoyun uşaq hekayələri
Hans Xristian Andersen. “Kralın təzə libası”
Qrimm qardaşları. “Bremen musiqiçiləri”
10 yaşdan yuxarı:
Mark Tven. “Şahzadə və dilənçi”, “Tom Soyyerin
macəraları”
Aleksandr Düma. “Üç muşketyor”
Mayn Rid. “Başsız atlı”
Robert Lüis Stivenson. “Dəfinələr adası”
Antuan de Sent-Ekzüperi. “Balaca şahzadə”
Əziz Nesin. “İndiki uşaqlar möcüzədirlər”
Nodar Dumbadze. “Mən, nənəm, İliko və İllarion”
Aleksandr Puşkin. “Balıqçı və balıq nağılı”
Ceyms Fenimor Kuper. “Sonuncu mogikan”, “Ləpirçi”
Harriyet Biçer-Stou. “Tom dayının daxması”
Astrid Lindqren. “Damda yaşayan Karlson”
Jül Vern. “Kapitan Qrantın uşaqları”
Valter Skott. “Kventin Dorvard”
Artur Konan Doyl. “Baskervillərin iti”
Aqata Kristi. “On zənci balası”, “Şərq ekspresində qətl”
Migel de Servantes. “Don Kixot”
Fransua Rable. “Qarqantua və Pantaqruel”
Nikolay Qoqol. “Dikanka yaxınlığında xutor axşamları”
Daniel Defo. “Robinzon Kruzo”
Conatan Svift. “Qulliverin səyahəti”
Xəbər lenti
Hamısına bax
Dünya
19 Aprel 22:35
Dünya
19 Aprel 21:20
Hadisə
19 Aprel 20:33
Hadisə
19 Aprel 19:15
Siyasət
19 Aprel 19:11
Sosial
19 Aprel 19:09
Sosial
19 Aprel 18:27
Dünya
19 Aprel 17:24
Gündəm
19 Aprel 16:53
Maraqlı
19 Aprel 16:39
Analitik
19 Aprel 14:32
Dünya
19 Aprel 14:25
Dünya
19 Aprel 13:41
Dünya
19 Aprel 12:38
Siyasət
19 Aprel 11:24
Dünya
19 Aprel 11:06
Dünya
19 Aprel 10:50
Dünya
19 Aprel 10:17
Siyasət
19 Aprel 09:45
Dünya
19 Aprel 09:22
Dünya
19 Aprel 08:51
İdman
19 Aprel 08:38
Dünya
19 Aprel 08:09
Siyasət
19 Aprel 08:03
Siyasət
19 Aprel 08:02
Siyasət
19 Aprel 08:00
Siyasət
19 Aprel 07:59
Elm
19 Aprel 07:55
Elm
19 Aprel 07:31
Siyasət
19 Aprel 02:16
Siyasət
19 Aprel 02:15
Siyasət
19 Aprel 02:14
Dünya
18 Aprel 23:35
Dünya
18 Aprel 23:19
İdman
18 Aprel 22:19
Dünya
18 Aprel 22:03
Sosial
18 Aprel 22:03
İdman
18 Aprel 21:38
Hadisə
18 Aprel 20:41
Dünya
18 Aprel 19:27
Dünya
18 Aprel 18:39
Sosial
18 Aprel 17:32
Siyasət
18 Aprel 17:23
Sosial
18 Aprel 16:21
Gündəm
18 Aprel 15:59
Sosial
18 Aprel 15:43
Hadisə
18 Aprel 14:35
Sosial
18 Aprel 13:28
Gündəm
18 Aprel 12:44
Gündəm
18 Aprel 11:21
Gündəm
18 Aprel 10:54
Siyasət
18 Aprel 10:31
Analitik
18 Aprel 10:18
Gündəm
18 Aprel 09:50
Analitik
18 Aprel 09:35
Mədəniyyət
18 Aprel 09:12
Ədəbiyyat
18 Aprel 08:57
Ədəbiyyat
18 Aprel 08:33
YAP xəbərləri
17 Aprel 23:53
Dünya
17 Aprel 23:52
YAP xəbərləri
17 Aprel 23:51
Dünya
17 Aprel 23:39
Sosial
17 Aprel 23:15
Dünya
17 Aprel 22:41
İqtisadiyyat
17 Aprel 22:33
Dünya
17 Aprel 22:16
Dünya
17 Aprel 21:58
İqtisadiyyat
17 Aprel 21:23
Gündəm
17 Aprel 21:09
Hadisə
17 Aprel 21:09
