Xəzər hövzəsində əməkdaşlıq və regional sabitlik Azərbaycanın artan geosiyasi rolu

Bakı:

23 °C

83 %

8 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Xəzər hövzəsində əməkdaşlıq və regional sabitlik Azərbaycanın artan geosiyasi rolu

Xəzər hövzəsində əməkdaşlıq və regional sabitlik Azərbaycanın artan geosiyasi rolu

15.10.2026 [16:33]

Beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin mövqeyi yalnız onların iqtisadi və hərbi imkanları ilə deyil, həm də regional əməkdaşlığın inkişafına verdikləri töhfə, etibarlı tərəfdaş kimi qazandıqları nüfuz və müxtəlif dövlətlər arasında əlaqələndirici rol oynamaq bacarığı ilə müəyyən olunur. Azərbaycan son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasət və inkişaf etdirdiyi regional tərəfdaşlıq əlaqələri vasitəsilə Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın genişlənməsində mühüm iştirakçılardan birinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı bu baxımdan mühüm siyasi məzmun daşıyır.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələrini birləşdirən amillər çoxşaxəlidir. Coğrafi yaxınlıq, Xəzər dənizi vasitəsilə yaranan əlaqələr, tarixi-mədəni ortaq xüsusiyyətlər və iqtisadi maraqlar bu münasibətlərin inkişafı üçün möhkəm əsas formalaşdırır. Müasir dövrdə həmin amillər yeni siyasi və iqtisadi reallıqlar fonunda daha böyük əhəmiyyət qazanır. Region ölkələri arasında qarşılıqlı fəaliyyətin genişlənməsi həm ayrı-ayrı dövlətlərin milli maraqlarına, həm də daha geniş regional əməkdaşlıq məqsədlərinə xidmət edir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü formatına tamhüquqlu üzv kimi qəbul edilməsi bu əlaqələrin institusional baxımdan möhkəmləndiyini göstərir. Bu addım ölkəmizin regional məsələlərin müzakirəsində iştirak imkanlarını genişləndirir və ortaq təşəbbüslərin hazırlanması üçün yeni platforma yaradır. Belə formatların əsas üstünlüyü dövlətlər arasında dialoqun davamlılığını təmin etməsi, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasına şərait yaratması və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq üçün ümumi yanaşmaların formalaşdırılmasına kömək etməsidir.

Regional əməkdaşlığın güclənməsi, ilk növbədə, siyasi etimadın qorunmasını tələb edir. Dövlət başçıları arasında müntəzəm görüşlər, qarşılıqlı səfərlər və yüksək səviyyəli danışıqlar ölkələr arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Bu təmaslar yalnız mövcud məsələlərin müzakirəsi baxımından deyil, həm də gələcək risklərin qiymətləndirilməsi və ortaq inkişaf prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında siyasi dialoqun genişlənməsi regional problemlərə daha koordinasiyalı yanaşmanın formalaşmasına kömək edə bilər.

Xəzər dənizi bu əməkdaşlığın coğrafi mərkəzlərindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. O, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında yalnız nəqliyyat əlaqələrini təmin edən məkan deyil, həm də iqtisadi, enerji və humanitar münasibətlərin inkişafı üçün mühüm vasitədir. Xəzər hövzəsində limanların fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi, yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılması və nəqliyyat infrastrukturunun əlaqələndirilməsi regionun beynəlxalq ticarətdəki imkanlarını genişləndirir. Bu baxımdan Xəzərin hər iki sahilində yerləşən dövlətlərin maraqlarının uzlaşdırılması strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Orta Dəhliz bu əməkdaşlığın geosiyasi və geoiqtisadi tərəflərini birləşdirən əsas istiqamətlərdən biridir. Asiya ilə Avropa arasında alternativ nəqliyyat bağlantılarının inkişaf etdiyi bir şəraitdə Azərbaycanın tranzit potensialı daha çox ön plana çıxır. Müasir liman infrastrukturu, dəmir yolları, avtomobil yolları və beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri ölkəmizin regional logistika sistemindəki rolunu gücləndirir. Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə nəqliyyat sahəsində koordinasiyanın dərinləşdirilməsi isə marşrutun imkanlarından daha səmərəli istifadə olunmasına şərait yarada bilər.

Nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı təhlükəsizlik məsələləri ilə də birbaşa bağlıdır. Beynəlxalq yükdaşımaların fasiləsizliyi, strateji infrastrukturun qorunması və ticarət əlaqələrinin davamlılığı üçün sabit siyasi mühit vacibdir. Buna görə də regional dövlətlərin təhlükəsizlik sahəsində dialoqu, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və ortaq problemlərin sülh yolu ilə həllinə üstünlük verməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sabitlik iqtisadi inkişafın nəticəsi olmaqla yanaşı, həmin inkişafın davam etməsi üçün də zəruri şərtdir.

Enerji əməkdaşlığı da Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində strateji istiqamətlərdən biridir. Azərbaycan beynəlxalq enerji bazarlarında mühüm iştirakçı olmaqla yanaşı, öz coğrafi mövqeyi və nəqliyyat imkanları vasitəsilə regional enerji əlaqələrinin genişləndirilməsinə töhfə verə bilər. Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resurslarının dünya bazarlarına çatdırılması ilə bağlı əməkdaşlıq potensialı mövcud infrastrukturun, tranzit imkanlarının və iqtisadi maraqların uyğunlaşdırılmasından asılıdır. Bu sahədə razılaşdırılmış fəaliyyət regionun enerji əlaqələrinin şaxələndirilməsinə və qarşılıqlı iqtisadi faydanın artırılmasına xidmət edə bilər.

Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən bərpa və quruculuq işlərində Mərkəzi Asiya dövlətlərinin iştirak etməsi isə münasibətlərin siyasi və iqtisadi çərçivədən daha geniş məna daşıdığını göstərir. Bu dəstək xalqlar arasında mövcud olan dostluğun və mənəvi bağlılığın ifadəsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında aparılan quruculuq işləri müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaradır. İnfrastrukturun yenilənməsi, yaşayış məntəqələrinin bərpası, iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi və sosial həyatın canlandırılması istiqamətində həyata keçirilən layihələr regional tərəfdaşların təcrübə və imkanlarından faydalanmaq üçün zəmin formalaşdırır.

Tarixi və mədəni yaxınlıq da bu münasibətlərin uzunmüddətli inkişafında mühüm rol oynayır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya xalqlarını birləşdirən ortaq mədəni irs, ənənələr və mənəvi dəyərlər dövlətlərarası münasibətlərə əlavə məzmun verir. Bu bağlılığın təhsil, mədəniyyət, turizm və gənclər arasında mübadilə proqramları vasitəsilə inkişaf etdirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı daha da gücləndirə bilər. Belə əlaqələr siyasi və iqtisadi tərəfdaşlığın ictimai dayaqlarını möhkəmləndirir.

Prezident İlham Əliyevin Məşvərət görüşündəki çıxışının ümumi məzmunu Azərbaycanın regional əməkdaşlığa kompleks yanaşmasını nümayiş etdirir. Burada siyasi dialoq, iqtisadi inkişaf, nəqliyyat bağlantıları, enerji əməkdaşlığı və təhlükəsizlik məsələləri bir-biri ilə əlaqəli istiqamətlər kimi çıxış edir. Bu sahələrin hər hansı birində əldə olunan irəliləyiş digər istiqamətlərdə də yeni imkanların yaranmasına şərait yarada bilər.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin inkişafı Xəzər hövzəsində daha sıx əməkdaşlıq məkanının formalaşmasına xidmət edir. Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirak ölkəmizin regional proseslərdəki rolunu genişləndirməklə yanaşı, ortaq maraqlar əsasında yeni təşəbbüslərin həyata keçirilməsi üçün də imkan yaradır. Siyasi etimadın, iqtisadi qarşılıqlı faydanın və regional sabitliyin qorunması bu əməkdaşlığın gələcək uğurunu müəyyən edən başlıca amillər olacaqdır.

Pərviz Hüseynzadə

YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 43 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax