Təhsil müəssisələrində geyim mədəniyyəti və müasir tələblər

Bakı:

23 °C

83 %

8 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Təhsil müəssisələrində geyim mədəniyyəti və müasir tələblər

Təhsil müəssisələrində geyim mədəniyyəti və müasir tələblər

15.10.2026 [16:54]

Təhsil cəmiyyətin inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biridir. Məktəbin qarşısında duran vəzifə yalnız şagirdlərə müxtəlif fənlər üzrə bilik verməklə bitmir. Burada uşaqların dünyagörüşü formalaşır, ünsiyyət bacarıqları inkişaf edir, məsuliyyət hissi möhkəmlənir və ictimai davranış qaydalarına münasibət yaranır. Bu səbəbdən məktəbdə yaradılan mühit, tətbiq olunan daxili qaydalar və qarşılıqlı münasibətlər təhsil prosesinin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı müəyyən edilmiş tələblər də ümumi təhsil müəssisələrində nizam-intizamın qorunması və vahid məktəb mədəniyyətinin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının müəyyənləşdirilməsi təsadüfi yanaşma deyil. Bu tələblər məktəbin özünəməxsus mühitinin qorunmasına, şagirdlər arasında bərabər münasibətlərin möhkəmləndirilməsinə və müəllimlərin peşə fəaliyyətinə uyğun görünüşünün təmin edilməsinə xidmət edir. Geyim məsələsinə yalnız zahiri görünüş çərçivəsində yanaşmaq düzgün olmazdı. Əslində, burada söhbət təhsil müəssisəsində qəbul olunmuş qaydalara hörmətin, kollektiv məsuliyyətin və ümumi davranış mədəniyyətinin təşviqindən gedir.

Məktəbli forması şagirdlərin gündəlik təhsil həyatında mühüm yer tutur. Eyni təhsil müəssisəsində oxuyan uşaqların müəyyən edilmiş geyim formasına riayət etməsi onların vahid kollektivin üzvü olduqlarını hiss etmələrinə kömək edir. Bu yanaşma şagirdlərin diqqətinin geyim fərqlərinə deyil, dərslərə, bilik əldə etməyə və şəxsi inkişafa yönəlməsinə şərait yaradır. Xüsusilə uşaqların müxtəlif sosial və iqtisadi şəraitdə böyüdüyünü nəzərə alsaq, vahid məktəbli formasının əhəmiyyəti daha aydın görünür. Ailələrin maddi imkanları fərqli olsa da, məktəbdə bütün şagirdlərə bərabər münasibət göstərilməsi təhsil mühitinin əsas prinsiplərindən biri olmalıdır.

Məktəbli formasının digər üstünlüyü uşaqlarda nizam-intizam vərdişlərinin formalaşmasına dəstək verməsidir. Şagirdin dərsə müəyyən edilmiş geyimdə gəlməsi onun gündəlik məsuliyyətlərindən birini yerinə yetirməsi deməkdir. Bu kimi sadə görünən vərdişlər zaman keçdikcə uşağın ümumi davranışına, özünə münasibətinə və ictimai qaydalara əməl etmək bacarığına müsbət təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, məktəbli forması uşağın fərdi xüsusiyyətlərini və yaradıcılıq qabiliyyətini məhdudlaşdırmaq vasitəsi kimi qəbul edilməməlidir. Əsas məsələ hər bir şagirdin fərdiliyinə hörmət etməklə yanaşı, ümumi təhsil qaydalarının qorunmasıdır.

Azərbaycan Respublikasında dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyimi ilə bağlı tələblərin hüquqi əsasları mövcuddur. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 17 mart 2022-ci il tarixli 96 nömrəli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrinin şagirdləri üçün geyim formalarının təsvirləri təsdiq edilib. Bu istiqamətdə qəbul edilən qərarlar məktəblərdə geyim qaydalarının müəyyən çərçivədə tətbiq olunmasına və vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına xidmət edir. Qaydaların hüquqi əsaslarla tənzimlənməsi həm məktəb rəhbərliyinin, həm müəllimlərin, həm də valideynlərin üzərinə düşən vəzifələrin daha aydın müəyyənləşdirilməsi baxımından vacibdir.

Məktəbli formasının tətbiqi zamanı onun keyfiyyətinə və rahatlığına da xüsusi diqqət yetirilməlidir. Şagirdlər günün böyük hissəsini təhsil müəssisəsində keçirdikləri üçün geyim onların sağlamlığına və hərəkət rahatlığına uyğun olmalıdır. Parçanın keyfiyyəti, mövsümə uyğunluğu, ölçüsü və istifadəyə yararlılığı valideynlərin seçimində əsas meyarlardan sayılmalıdır. Məktəbli geyimi uşağın dərs prosesində iştirakına mane olmamalı, əksinə, onun özünü rahat hiss etməsinə imkan yaratmalıdır. Buna görə də geyim qaydalarının tətbiqində uşaqların yaş xüsusiyyətlərinin və gündəlik ehtiyaclarının nəzərə alınması vacibdir.

Təhsil müəssisələrində geyim mədəniyyətinin formalaşmasında müəllimlərin də xüsusi rolu vardır. Müəllim şagirdlər üçün yalnız fənnini tədris edən şəxs deyil, həm də davranışı, ünsiyyəti və şəxsi nümunəsi ilə təsir göstərən pedaqoqdur. Onun səliqəli, sadə və işgüzar geyim tərzi məktəbin ümumi mühitinə uyğun olmaqla yanaşı, peşəsinə məsuliyyətlə yanaşdığını nümayiş etdirir. Bu baxımdan, təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblərin müəyyənləşdirilməsi məktəbdə peşəkar davranış mədəniyyətinin möhkəmləndirilməsi üçün əhəmiyyətlidir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 6 oktyabr 2026-cı il tarixli 325 nömrəli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər təsdiq edilib. Müəyyən edilmiş yanaşmaya əsasən, müəllimlərin geyimi təmiz, səliqəli, sadə, mövsümə uyğun və işgüzar üslubda olmalıdır. Kişi müəllimlər üçün klassik pencək və şalvar dəsti, köynək və klassik ayaqqabı, qadın müəllimlər üçün isə pencək və şalvar, pencək və ətək, yaxud pencək və don dəsti kimi geyim variantları nəzərdə tutulur. Bu tələblərin əsas mahiyyəti müəllimlərin zahiri görünüşünü vahid çərçivədə tənzimləməklə yanaşı, təhsil müəssisəsində peşə fəaliyyətinə uyğun mühit yaratmaqdır.

Bununla belə, müəllimin peşəkarlığını yalnız geyimi ilə qiymətləndirmək olmaz. Pedaqoqun əsas üstünlüyü onun biliyi, tədris bacarığı, şagirdlərlə düzgün ünsiyyət qurması və təlim prosesində göstərdiyi nəticələrlə müəyyən edilir. Geyim qaydaları müəllimin peşəkar görünüşünü tamamlayan amil kimi qiymətləndirilməli, təhsilin keyfiyyəti və müəllimin pedaqoji fəaliyyətinin əhəmiyyəti daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır. Məktəbdə əsas məqsəd xarici görünüşlə məhdudlaşan yanaşma deyil, bilik və tərbiyənin vəhdətinə əsaslanan sağlam təhsil mühitinin yaradılmasıdır.

Müəllimlərin geyim qaydaları tədris olunan fənlərin xüsusiyyətləri baxımından da nəzərə alınmalıdır. Bəzi dərslərdə müəllimin fəaliyyəti xüsusi geyim və təhlükəsizlik vasitələri tələb edə bilər. Fiziki tərbiyə, texnologiya, fizika, kimya və biologiya kimi fənlərin tədrisi zamanı işin xarakterinə uyğun geyimdən istifadə olunması həm rahatlıq, həm də təhlükəsizlik baxımından vacibdir. Belə hallarda ümumi geyim tələblərinin dərsin xüsusiyyətlərinə uyğun tətbiqi tədris prosesinin normal təşkilinə kömək edir.

Geyim qaydalarının uğurla həyata keçirilməsi üçün məktəb rəhbərliyinin, müəllimlərin və valideynlərin əməkdaşlığı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Məktəb rəhbərliyi müəyyən edilmiş tələblərin şagirdlərə və valideynlərə aydın şəkildə çatdırılmasını təmin etməli, müəllimlər isə gündəlik fəaliyyətlərində bu qaydalara əməl olunmasına nümunə göstərməlidirlər. Valideynlərin məsuliyyəti də uşaqların məktəbə uyğun geyimlə gəlməsinə diqqət yetirmək və onlarda qaydalara riayət etmək vərdişini formalaşdırmaqdan ibarətdir. Bu istiqamətdə məktəblə ailə arasında qarşılıqlı anlaşmanın olması qaydaların daha səmərəli tətbiqinə şərait yaradır.

Valideynlər uşaqlara geyim qaydalarının əhəmiyyətini izah edərkən onların fikirlərini və yaş xüsusiyyətlərini də nəzərə almalıdırlar. Qaydaların yalnız məcburi tələb kimi təqdim edilməsi əvəzinə, bu tələblərin məktəb mühitində bərabərliyə, səliqəyə və kollektiv məsuliyyətə necə töhfə verdiyini anlatmaq daha məqsədəuyğundur. Uşaqlar səbəbini anladıqları qaydalara daha şüurlu yanaşmağa meyilli olurlar. Bu isə məktəbdə intizamın qorunmasına formal nəzarətdən daha geniş mənada, tərbiyəvi yanaşma ilə nail olmağa imkan verir.

Digər mühüm məsələ geyim qaydalarının tətbiqi zamanı sosial həssaslığın qorunmasıdır. Bütün ailələrin maddi imkanları eyni olmadığından, məktəbli formasının alınması bəzi valideynlər üçün çətinlik yarada bilər. Belə hallarda uşaqların geyimə görə fərqləndirilməsi, onların sinif yoldaşlarının qarşısında utandırılması və ya təhsil prosesindən kənarda qalmasına səbəb ola biləcək davranışlar yolverilməzdir. Qaydalara əməl olunması tələb edilərkən şagirdlərin ləyaqəti, hüquqları və bərabər münasibət prinsipi qorunmalıdır. Məktəbin əsas vəzifəsi uşaqlar üçün əlverişli təhsil mühiti yaratmaqdır və bütün tədbirlər bu məqsədə uyğun həyata keçirilməlidir.

Geyim tələblərinə nəzarət də düzgün idarəetmə yanaşması tələb edir. Məktəbdə müəyyən edilmiş qaydalar hamı üçün aydın olmalı, onların tətbiqində ardıcıllıq və obyektivlik qorunmalıdır. Eyni vəziyyətdə olan şagirdlərə fərqli münasibət göstərilməsi ədalətlilik prinsipinə xələl gətirə bilər. Buna görə də məktəb rəhbərliyi qaydaların izahına, maarifləndirməyə və yaranan problemlərin qarşılıqlı anlaşma yolu ilə həllinə üstünlük verməlidir. Məqsəd şagirdləri cəzalandırmaq deyil, onlarda məsuliyyətli davranış vərdişləri formalaşdırmaq və məktəbdaxili nizam-intizamı möhkəmləndirmək olmalıdır.

Bu məsələdə milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və dünyəvi təhsil prinsiplərinə riayət edilməsi də diqqətəlayiqdir. Məktəb şagirdlərə Azərbaycan xalqının tarixini, mədəniyyətini və ənənələrini öyrətməklə yanaşı, onların müasir dünyagörüşünə malik, fərqli fikirlərə hörmətlə yanaşan vətəndaşlar kimi yetişməsinə də töhfə verir. Milli bayramlar, tarixi günlər və mədəni tədbirlər zamanı milli geyim nümunələrindən istifadə edilməsi uşaqların öz köklərinə marağını artırır, milli irsin tanıdılmasına və yaşadılmasına xidmət edir. Belə tədbirlərin məktəbin müəyyən edilmiş qaydaları çərçivəsində təşkili təhsil və tərbiyə məqsədlərinin uzlaşdırılması baxımından faydalıdır.

Ümumilikdə, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər məktəb həyatının təşkilində mühüm yer tutur. Bu qaydalar vahidlik və səliqə ilə yanaşı, məsuliyyət, qarşılıqlı hörmət və məktəb kollektivinə bağlılıq kimi dəyərlərin inkişafına da dəstək verir. Lakin geyim qaydalarının əsl əhəmiyyəti onların formal şəkildə yerinə yetirilməsində deyil, məktəbdə sağlam münasibətlərin və keyfiyyətli təhsil mühitinin yaradılmasına verdiyi töhfədədir.

Nəticə etibarilə, məktəbin uğuru yalnız tətbiq olunan qaydalarla deyil, həmin qaydaların hansı məqsədlə və necə həyata keçirilməsi ilə müəyyən olunur. Şagirdlərin bilik əldə etməsi, müəllimlərin peşəkar fəaliyyət göstərməsi, valideynlərin təhsil prosesində fəal iştirakı və məktəbdə hər kəsə bərabər münasibətin təmin edilməsi vahid məqsədə xidmət etməlidir. Geyim tələblərinə də bu ümumi yanaşmanın tərkib hissəsi kimi baxılmalıdır. Əsas hədəf səliqəli görünüşlə yanaşı, savadlı, intizamlı, məsuliyyətli, milli-mənəvi dəyərlərə hörmət edən və cəmiyyət qarşısında öz vəzifələrini dərk edən gənc nəslin yetişdirilməsidir.

İlkin Bağırov

YAP Babək rayon təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 20 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax