Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Kamboca Krallığının Baş naziri Hun Manetin Azərbaycana rəsmi səfəri zamanı mətbuata verdiyi bəyanat iki ölkə arasında münasibətlərin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi mesajlarla yadda qaldı. Oktyabrın 12-də Bakıda səsləndirilən fikirlər göstərdi ki, Azərbaycan və Kamboca mövcud dostluq münasibətlərini daha geniş əməkdaşlıq imkanları ilə zənginləşdirmək, siyasi dialoqu iqtisadi və humanitar sahələrdə konkret nəticələrlə möhkəmləndirmək niyyətindədir. Dövlət başçısının bəyanatında diqqət çəkən əsas məqam ölkələr arasındakı münasibətlərin yalnız ənənəvi diplomatik təmaslarla məhdudlaşmaması, qarşılıqlı maraqlara əsaslanan çoxşaxəli tərəfdaşlığa çevrilməsi idi.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycan–Kamboca əlaqələrinin keçmişinə, bugünkü vəziyyətinə və gələcək perspektivlərinə vahid yanaşma nümayiş etdirildi. Dövlət başçısı Kambocanın Baş nazirini Azərbaycanda salamlayaraq onun səfərinin səmərəli olacağına əminliyini ifadə etdi. Eyni zamanda, Hun Manetin Bakıda keçiriləcək Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin (AQEM) Zirvə görüşündə iştirakının əhəmiyyətini vurğuladı. Bu məqam Azərbaycanın Asiya ölkələri ilə münasibətlərə verdiyi önəmi və beynəlxalq əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirak etmək xəttini aydın şəkildə ortaya qoyurdu.

Azərbaycanla Kamboca arasında əlaqələrin inkişafı uzun illərə söykənir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında on iki il əvvəl Kambocanın keçmiş Baş naziri, hazırda Senatın sədri olan Hun Senlə Azərbaycanda keçirdiyi görüşü xatırlatması münasibətlərin davamlılığına diqqət çəkirdi. Bu tarixi məqam iki ölkə arasında formalaşmış siyasi əlaqələrin ayrı-ayrı görüşlərdən ibarət olmadığını, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq ənənəsi əsasında inkişaf etdiyini göstərir. Dövlətlərarası münasibətlərdə siyasi iradənin davamlılığı yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi və əldə olunmuş razılaşmaların inkişaf etdirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır.

Azərbaycan xarici siyasətində müxtəlif regionları təmsil edən dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı əlaqələrin qurulmasına xüsusi diqqət yetirir. Cənub-Şərqi Asiyada yerləşən Kamboca ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Coğrafi məsafə ölkələr arasında münasibətlərin inkişafına maneə kimi qəbul edilmir; əksinə, müasir nəqliyyat, kommunikasiya və rəqəmsal texnologiyalar vasitəsilə yeni əlaqələrin yaradılması üçün imkanlar mövcuddur. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında bu yanaşmanın ön plana çıxması Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq siyasətinin praqmatik xarakterini əks etdirir.

Bəyanatın əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycan və Kamboca arasında iqtisadi münasibətlərin mövcud potensialına uyğun inkişaf etdirilməsi idi. Prezident İlham Əliyev iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin hələlik aşağı səviyyədə olduğunu qeyd edərək bu sahədə canlanma üçün geniş imkanların mövcudluğunu diqqətə çatdırdı. Dövlət başçısının yanaşmasında mühüm məqam ondan ibarət idi ki, siyasi münasibətlərin yaxşı səviyyədə olması iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır, lakin bu imkanlardan istifadə etmək üçün ardıcıl və məqsədyönlü fəaliyyət tələb olunur.

Bu məqsədlə ticarət və investisiya əməkdaşlığının praktiki məsələləri ilə məşğul olacaq birgə işçi qrupunun yaradılması barədə razılıq əldə edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə bir mexanizm iki ölkənin iqtisadi potensialının qarşılıqlı öyrənilməsinə, biznes dairələri arasında əlaqələrin qurulmasına və yeni layihələrin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. Əməkdaşlığın konkret istiqamətlər üzrə təşkil edilməsi iqtisadi münasibətlərin yalnız niyyət bəyanatları səviyyəsində qalmamasına xidmət edir.

Azərbaycanın enerji, sənaye, nəqliyyat və xidmət sahələrində qazandığı təcrübə Kamboca ilə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün maraqlı imkanlar yaradır. Prezidentin bəyanatında birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması məsələsinin gündəmə gətirilməsi də iqtisadi əməkdaşlığın daha dərin məzmun qazanmasına yönəlmiş yanaşmanın göstəricisidir. Birgə istehsal təşəbbüsləri məhsul və xidmətlərin qarşılıqlı bazarlara çıxarılmasına, sahibkarlar arasında uzunmüddətli tərəfdaşlıqların qurulmasına və yeni işgüzar əlaqələrin formalaşmasına şərait yarada bilər.

İki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə yanaşı, özəl sektorun təşəbbüslərindən də asılıdır. Bu baxımdan Azərbaycan və Kamboca şirkətlərinin iştirakı ilə keçirilən biznes forumu mühüm platforma kimi çıxış edir. Belə görüşlər sahibkarlara bir-birinin bazarını, iqtisadi prioritetlərini və investisiya imkanlarını daha yaxından tanımaq imkanı verir.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında biznes dairələri arasında əlaqələrin gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilməsi iqtisadi diplomatiyanın əhəmiyyətini göstərir. Dövlətlər arasında siyasi etimadın yaradılması mühüm başlanğıcdır, lakin bu etimadın iqtisadi faydaya çevrilməsi üçün sahibkarların birbaşa təmasları, konkret layihələr və qarşılıqlı investisiyalar vacibdir. Bu istiqamətdə atılan addımlar Azərbaycan və Kamboca arasında ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsinə, yeni məhsul və xidmətlərin qarşılıqlı bazarlara çıxarılmasına kömək edə bilər.

Bununla yanaşı, əməkdaşlığın perspektivləri yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə məhdudlaşmır. İnvestisiya sahəsində təcrübə mübadiləsi, istehsal imkanlarının araşdırılması və uzunmüddətli biznes tərəfdaşlıqlarının yaradılması da qarşılıqlı maraqlara xidmət edir. Əsas məsələ mövcud potensialı düzgün qiymətləndirmək və onu real iqtisadi layihələr vasitəsilə reallaşdırmaqdır.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında təhsil sahəsində əməkdaşlıq ayrıca yer tuturdu. Dövlət başçısı Sovet İttifaqı dövründə yüzlərlə kambocalı tələbənin Azərbaycanda təhsil aldığını xatırladaraq bu ənənənin bərpasının vacibliyini vurğuladı. Təhsil əlaqələri iki dövlət arasında münasibətlərin humanitar əsaslarını gücləndirən, xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradan mühüm vasitədir.

Tələbə mübadiləsi, təqaüd proqramları, universitetlərarası əməkdaşlıq və elmi əlaqələrin inkişafı gələcəkdə iki ölkə arasında yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaranmasına kömək edə bilər. Xarici ölkələrdə təhsil alan gənclər yalnız bilik və peşə bacarıqları qazanmır, eyni zamanda fərqli mədəniyyətləri, cəmiyyətləri və dünyagörüşlərini tanıyırlar. Bu təcrübə sonradan beynəlxalq əlaqələrin inkişafında da mühüm rol oynaya bilər.

Kambocanın Baş naziri Hun Manetin çıxışında da Azərbaycan tərəfindən təhsil sahəsində göstərilən dəstəyə görə minnətdarlıq ifadə edildi. Bu məqam humanitar əməkdaşlığın hər iki tərəf üçün əhəmiyyətini təsdiqləyir. Təhsil sahəsində qarşılıqlı imkanların genişləndirilməsi Azərbaycan və Kamboca arasında münasibətlərin gələcək nəsillər üçün də davamlı əsaslar üzərində qurulmasına xidmət edə bilər.

Müasir dövrdə dövlətlərarası əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi və dövlət xidmətlərinin səmərəliliyinin artırılmasıdır. Prezident İlham Əliyev bəyanatında nəqliyyatla yanaşı, rəqəmsal transformasiyanı da müzakirə olunan prioritet sahələr sırasında qeyd etdi. Bu, ikitərəfli münasibətlərin ənənəvi iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmadığını, müasir idarəetmə və texnoloji inkişaf istiqamətlərini də əhatə etdiyini göstərir.

Dövlət xidmətlərinin vətəndaşlar üçün əlçatan, çevik və şəffaf olması müasir idarəetmənin əsas tələblərindəndir. Azərbaycanın ASAN xidmət modeli bu baxımdan diqqət çəkən təcrübələrdən biridir. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyinə görə, həmin model Kambocada da maraq doğurur. Təcrübə mübadiləsi dövlət xidmətlərinin təşkili, rəqəmsal həllərin tətbiqi və vətəndaş məmnunluğunun artırılması istiqamətində əməkdaşlıq üçün imkan yarada bilər.

Rəqəmsal əməkdaşlığın genişləndirilməsi yalnız texnologiyaların tətbiqi deyil, həm də bilik və təcrübənin paylaşılması deməkdir. Dövlət qurumları arasında peşəkar əlaqələrin yaradılması, müasir idarəetmə həllərinin öyrənilməsi və rəqəmsal xidmətlər üzrə əməkdaşlıq gələcəkdə daha geniş təşəbbüslərə zəmin hazırlaya bilər.

Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi ölkəmizin beynəlxalq nəqliyyat və logistika əlaqələrindəki rolunu artırır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında nəqliyyat sahəsinin prioritetlər sırasında qeyd olunması Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin coğrafi baxımdan uzaq iki ölkə arasında əlaqələrin qurulması kontekstində də əhəmiyyətini göstərir.

Kamboca ilə Azərbaycan arasında nəqliyyat bağlantılarının inkişafı biznes təmaslarının intensivləşməsinə, insanların qarşılıqlı səfərlərinin asanlaşmasına və iqtisadi münasibətlərin genişlənməsinə töhfə verə bilər. Bu istiqamətdə hava əlaqələri, aviasiya qurumları arasında təmaslar və müvafiq sazişlərin hazırlanması kimi məsələlər də müzakirə olunub. Hun Manet çıxışında mülki aviasiya sahəsində görüşlərin keçirilməsi və hava əlaqələri haqqında saziş imkanlarının araşdırılmasını qeyd edib.

Əlbəttə, nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı təkcə texniki və təşkilati məsələlərdən ibarət deyil. Bu, eyni zamanda ticarətin genişlənməsi, turizmin inkişafı və insanlar arasında münasibətlərin möhkəmlənməsi üçün vacib amildir. Nəqliyyat bağlantılarının daha əlverişli olması qarşılıqlı səfərləri və işgüzar əlaqələri asanlaşdıra, iki ölkənin bir-birini daha yaxından tanımasına şərait yarada bilər.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycan və Kamboca arasında Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın mövcud olduğunu vurğuladı. Bu platformalar ölkələrə beynəlxalq məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparmaq, ortaq maraqları müzakirə etmək və qarşılıqlı dəstək imkanlarını nəzərdən keçirmək üçün şərait yaradır.

Azərbaycanın Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin genişləndirilməsi xarici siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Kambocanın Azərbaycan parlamentinin ASEAN Parlamentlərarası Assambleyasında müşahidəçi statusu əldə etmək səylərinə dəstək verməsi də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Belə əlaqələr ölkəmizin Cənub-Şərqi Asiya regionu ilə siyasi və parlamentlərarası təmaslarının inkişafına əlavə imkanlar yaradır.

Beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlığın əhəmiyyəti yalnız görüşlərdə iştirak etməklə ölçülmür. Əsas məqsəd dövlətlər arasında etimadın gücləndirilməsi, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmətin təşviqi və ortaq problemlərin həlli üçün dialoqun davam etdirilməsidir. Azərbaycan və Kamboca arasında bu istiqamətdə mövcud təmasların genişləndirilməsi qarşılıqlı münasibətlərin siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirə bilər.

Prezident İlham Əliyevin bəyanatında xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri mina təhlükəsi idi. Dövlət başçısı bu problemin həm Azərbaycan, həm də Kamboca üçün ciddi çağırış olduğunu bildirdi. Bu mövzu iki ölkənin müxtəlif tarixi və regional şəraitdə üzləşdiyi problemlər arasında ortaq məqamların olduğunu göstərir.

Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində mina təhlükəsi insanların həyatı, təhlükəsizliyi və bərpa işlərinin gedişi üçün mühüm maneə olaraq qalır. Prezidentin bəyanatında Ermənistanın işğalı dövründə basdırılmış minaların partlaması nəticəsində 400-dən çox insanın həlak olduğu və ya xəsarət aldığı qeyd edildi. Bu fakt mina probleminin yalnız keçmiş münaqişənin nəticəsi olmadığını, bu gün də insan həyatı üçün təhlükə yaratdığını göstərir.

Belə şəraitdə mina təhlükəsi ilə mübarizə sahəsində təcrübə və bilik mübadiləsi, mütəxəssislərin hazırlanması və praktiki əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Kambocanın bu sahədəki təcrübəsi ilə Azərbaycanın üzləşdiyi çağırışlar arasında müqayisə aparılması və faydalı təcrübələrin öyrənilməsi əməkdaşlığın humanitar istiqamətini genişləndirə bilər. Bu cür əməkdaşlığın mərkəzində insan həyatının qorunması, təhlükəsiz yaşayış mühitinin yaradılması və münaqişələrin ağır nəticələrinin aradan qaldırılması dayanır.

Bəyanatın siyasi məzmununu müəyyən edən mühüm məsələlərdən biri sülh və təhlükəsizlik prinsipləri idi. Prezident İlham Əliyev sülhün və təhlükəsizliyin inkişaf üçün əsas şərt olduğunu vurğulayaraq bu anlayışların beynəlxalq hüquqa, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət əsasında təmin edilməsinin vacibliyini diqqətə çatdırdı.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməsindən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir. Dövlət başçısı həmin ərazilərdə “Böyük Qayıdış” Proqramının davam etdiyini, insanların doğma yurdlarına qayıdaraq yaşadığını və çalışdığını bildirdi. Bu yanaşma təhlükəsizlik məsələlərinin yalnız hərbi və siyasi müstəvidə deyil, insanların normal həyat şəraitinin bərpası baxımından da əhəmiyyət daşıdığını göstərir.

Azərbaycanın mövqeyinə görə, davamlı sülhün təmin edilməsi dövlətlərin suveren hüquqlarına və beynəlxalq hüququn ümumi prinsiplərinə hörmətlə sıx bağlıdır. Bu prinsip beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı etimadın yaradılması və mübahisələrin sülh yolu ilə həlli üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Kamboca ilə bu məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi iki ölkənin beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığının siyasi əsaslarını möhkəmləndirə bilər.

Azərbaycan və Kamboca arasında əməkdaşlığın digər istiqaməti parlamentlərarası münasibətlərdir. Prezident İlham Əliyev hər iki ölkədə parlamentlərarası dostluq qruplarının fəaliyyət göstərdiyini qeyd etdi. Bu qruplar qanunvericilik orqanları arasında dialoqun inkişafına, qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinə və ikitərəfli münasibətlərin müxtəlif sahələrdə dəstəklənməsinə xidmət edə bilər.

Parlamentlərarası əlaqələr dövlətlər arasında siyasi münasibətlərin cəmiyyətlər səviyyəsində də möhkəmlənməsinə kömək edir. Deputatların qarşılıqlı səfərləri, birgə tədbirlər və beynəlxalq təşkilatlarda əməkdaşlıq tərəflərin bir-birinin mövqeyini daha yaxşı anlamasına şərait yaradır. Bu əlaqələr diplomatik dialoqu tamamlayaraq ikitərəfli münasibətlərin institusional əsaslarını genişləndirir.

Bununla yanaşı, xalqlar arasında birbaşa təmasların inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil, turizm, mədəniyyət və işgüzar əməkdaşlıq vasitəsilə Azərbaycan və Kamboca vətəndaşlarının bir-birini daha yaxından tanıması münasibətlərin uzunmüddətli inkişafına müsbət təsir göstərə bilər.

Hun Manetin Azərbaycana səfəri çərçivəsində üç sənədin imzalanması iki ölkə arasında əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyətli addım oldu. Kambocanın Baş naziri bu sənədlərin ticarət, təhsil və digər perspektivli sahələrdə gələcək əməkdaşlıq üçün zəmin yaratdığını bildirdi. Bu razılaşmaların əhəmiyyəti onların hansı istiqamətlərdə konkret təşəbbüslərə və praktik nəticələrə çevriləcəyindən asılı olacaq.

Dövlətlərarası sənədlər əməkdaşlığın hüquqi və təşkilati çərçivəsini müəyyənləşdirməklə yanaşı, tərəflərin gələcək fəaliyyətinə istiqamət verir. Bu baxımdan birgə işçi qrupunun yaradılması, biznes dairələri arasında təmasların genişləndirilməsi və təhsil sahəsində yeni imkanların araşdırılması qarşılıqlı münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynaya bilər.

Baş nazir Hun Manetin Azərbaycan işgüzar dairələrinin nümayəndələrini Kambocaya dəvət etmək niyyəti də iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üçün əlavə imkan yaradır. Qarşılıqlı səfərlər və biznes görüşləri tərəflərə real layihələri müəyyənləşdirmək, investisiya mühitini öyrənmək və uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar qurmaq imkanı verə bilər.

Prezident İlham Əliyevin Kambocanın Baş naziri Hun Manetlə birgə mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin inkişafında yeni imkanları ön plana çıxardı. Bəyanatın əsas məzmunu siyasi dostluğun iqtisadi, humanitar, texnoloji və institusional əməkdaşlıqla tamamlanması, mövcud potensialın konkret nəticələrə çevrilməsi ilə bağlı idi.

Bu səfər bir daha göstərdi ki, dövlətlər arasında coğrafi məsafənin böyük olması qarşılıqlı maraqların inkişafına mane olmamalıdır. Siyasi iradə, qarşılıqlı hörmət, iqtisadi təşəbbüslər və davamlı dialoq uzaq regionları təmsil edən ölkələri də ortaq əməkdaşlıq məqsədləri ətrafında birləşdirə bilər.

Azərbaycan üçün Kamboca ilə münasibətlərin genişləndirilməsi Asiya istiqamətində tərəfdaşlıq əlaqələrinin şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Kamboca üçün isə Azərbaycanla əməkdaşlıq yeni iqtisadi və diplomatik imkanların araşdırılması üçün perspektiv yaradır. Qarşılıqlı maraqlara əsaslanan bu münasibətlərin gələcək uğuru əldə olunmuş razılaşmaların ardıcıl icrasından, biznes və humanitar əlaqələrin genişləndirilməsindən, eləcə də beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın davam etdirilməsindən asılı olacaq.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin bəyanatı Azərbaycan diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən birini — dostluq münasibətlərini əməli əməkdaşlıqla möhkəmləndirmək və beynəlxalq tərəfdaşlıqları qarşılıqlı fayda əsasında inkişaf etdirmək xəttini əks etdirir. Qarşıdakı dövrdə bu yanaşmanın konkret iqtisadi layihələr, təhsil təşəbbüsləri və yeni əlaqələr vasitəsilə möhkəmlənməsi iki ölkə arasında münasibətlərin daha geniş məzmun qazanmasına xidmət edə bilər.

Xəyyam Vəliyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının əməkdaşı