Əli bəy Hüseynzadənin “Zəlzələ dolayısilə” şeiri - Azər Turanın təqdimatında
11.02.2023 [13:40]
1939-cu ildə Türkiyədə indikindən daha şiddətli bir zəlzələ olmuşdu. Tarixə Böyük Ərzincan Zəlzələsi olaraq keçən bu depremdə 32 mindən çox insan həyatını itirsə də, Türkiyə ayaqda qalmağı bacardı... Onda da qış idi. Dekabr ayının 27-si idi. Atatürk bir il idi ki, dünyasını dəyişmişdi. Xarici siyasi təhdidlərə etina etməyən, Atatürkün qurduğu Cümhuriyyəti müqəddəs dəyər olaraq mənimsəyən türk milləti bu zəlzələnin fəsadlarını da aradan qaldırdı. Və yeni qurulmuş Cümhuriyyəti yıxılmağa, çökməyə qoymadı. O zaman da 50 saniyə davam edən zəlzələnin bunca insan itkisinə səbəb olmasını hərə öz bildiyi kimi şərh edirdi. Geoloqa görə, bu, sadəcə, bir qələti-təbiət, yəni təbiətin səhvi idi. Bəziləri düşünürdü ki, memarlıq inkişaf etmədiyi üçün, fəlakətin miqyası bu qədər geniş olub. Tarixçilərə görə, binaların geotexniki tədqiqlər aparılmadan, özü də vulkanik ərazilərdə tikilməsi istibdad dövrünün fəsadlarıydı ki, özünü indi göstərirdi.
Zəlzələ təbii ki, şeir mövzusu deyil. Amma 1939-cu ildə Əli bəy Hüseynzadə bir Ərzincan türküsünə göndərmə edərək, həmin günlərdə "afət (yəni fəlakət) qarşısında şair, alim, gənclik və Qızılaya ithaf"ən "Zəlzələ dolayısilə" adlı şeir yazmışdı. Bu intellektual və vətənpərvər şeir zəlzələnin bütün acı mənzərəsini ozanın, geoloqun, memarın, tarixçinin, Qızılayın, gəncliyin və dizemenin, yəni şairin dilindən təqdim edir, həm də o təhlükəli və həssas zamanda Cümhuriyyəti, milləti və Atatürk ülküsünü vəsf edirdi.
Azər TURAN
Əli bəy HÜSEYNZADƏ
Zəlzələ dolayısilə
Afət qarşısında şair, alim və gənclik.
Qızılaya ithaf
Ozan:
Ərzincanda bir quş var
Dalda yuva arıyor.
Qanadından qan sızar,
Dərdə dəva arıyor.
Gördü fəci bir ölüm
İraq yerdən gələn var
Üzərində kəfən: qar,
Ya Rəbb, nədir bu zülüm?
Geoloq:
Şu dünya bir toparlaq,
Mərkəzi atəş buxar,
Qabıqsa yer-yer çatlaq,
Mühlik, tektonik hallar.
Ərzincanda zəlzələ
Sorma kimdə qəbahət!
Ərzin yapısı böylə,
Bir qələti-təbiət.
Memar:
Bir vulkan sarsıtdı yurdu,
Yıxıldı ev, dam, divar.
Arama, kimdir suçlu,
Memarlıqda qüsur var.
İnşa tərzi bərbaddı,
Təməl deyildi sağlam.
Çatı tipi sakatdı.
Çökməyə məhkumdu dam.
Tarixçi:
Suçlu istibdad dövrü
Ondan mirasdır bu hal,
Əsrlərcə köyləri
Etmiş tamamən ehmal.
Geotexnik tədqiqlər,
Yapılmamış mazidə.
Qurulmuşdur şəhərlər,
Vulkanik ərazidə.
Qızılay:
Sırasımıdır şimdi,
Aramaq suçlu, mücrim?
Burax mazi bəhsini,
Hazırı düşünəlim
Şu deprəm afət oldu,
Bir çox fəlakətzədə.
Vətəndaşlıq borcunu,
Bir an əvvəl qoş, ödə!
Bir çox şəhər, qəsəbə,
Giresun, Ordu, Niksar
Tokat, Sivas, Erbaa.
Yaşlı müztərib ağlar.
Yüzlərcə köy pərişan,
Getmiş binlərcə insan.
Xain afətə qurban,
Sönmüş bir çox xaniman
Sağlar qar altında ac
Yaralı xəstə, çıplaq,
Bir çoxu yoxsul, möhtac,
Lazım yardıma qoşmaq.
Gənclik:
Ortaq dərdinə yurdun,
Qoşarız yardımına,
Olsa da yollar uzun,
Hər yanda qar, fırtına,
Türküz, yıldırmaz bizi,
Nə borağan, nə tufan.
Sarsamaz əzmimizi
Nə zəlzələ, nə vulkan.
Dizemen: (nazım)
Ölən öldü, dirilməz
Sağı qurtarmağa bax.
Viran evlər düzəlməz
Yeni yurd qurmağa bax
Modern olsun, dayansın,
Sarsıntıya, yanğına;
Yıxmasın, uçurmasın
Zəlzələ, sel, fırtına.
Yaşasın ulu millət
Yüksək Kamal ülküsü,
Yaşasın cümhuriyyət!
Xəbər lenti
Hamısına bax.jpeg&width=120)
Siyasət
23 May 23:07
Dünya
23 May 22:24
Dünya
23 May 21:38
Maraqlı
23 May 20:17
Maraqlı
23 May 19:25
Dünya
23 May 19:07
Dünya
23 May 18:41
Dünya
23 May 18:16
Dünya
23 May 17:19
Dünya
23 May 16:30
Analitik
23 May 16:19
Analitik
23 May 16:17
Mədəniyyət
23 May 15:45
Siyasət
23 May 15:23
Dünya
23 May 14:37
Xəbər lenti
23 May 14:10
Dünya
23 May 13:52
İdman
23 May 13:49
Gündəm
23 May 13:20
Gündəm
23 May 12:58
Gündəm
23 May 12:25
Gündəm
23 May 11:50
MEDİA
23 May 11:34
Gündəm
23 May 11:17
İqtisadiyyat
23 May 10:59
İqtisadiyyat
23 May 10:35
Gündəm
23 May 10:12
Analitik
23 May 09:55
Analitik
23 May 09:31
Sosial
23 May 09:16
Ədəbiyyat
23 May 08:50
Ədəbiyyat
23 May 08:34
Dünya
23 May 08:03
İdman
23 May 07:55
Siyasət
23 May 07:55
Siyasət
23 May 07:54
Dünya
22 May 23:42
Sosial
22 May 23:35
Dünya
22 May 23:21
Dünya
22 May 22:49
Dünya
22 May 22:30
Dünya
22 May 22:16
Dünya
22 May 21:58
Dünya
22 May 21:25
İqtisadiyyat
22 May 21:13
Dünya
22 May 20:43
Dünya
22 May 20:31
Dünya
22 May 20:19
Dünya
22 May 19:50
Xəbər lenti
22 May 19:22
İdman
22 May 19:10
Xəbər lenti
22 May 18:19
Siyasət
22 May 18:19
Xəbər lenti
22 May 18:18
Elm
22 May 17:53
Elm
22 May 17:52
Xəbər lenti
22 May 17:52
Xəbər lenti
22 May 17:51
Mədəniyyət
22 May 17:50
Elm
22 May 17:49
Siyasət
22 May 17:49
Xəbər lenti
22 May 17:48
Siyasət
22 May 17:48
Sosial
22 May 17:25
YAP xəbərləri
22 May 17:14
YAP xəbərləri
22 May 17:11
Siyasət
22 May 16:32
Siyasət
22 May 15:51
Siyasət
22 May 15:50
Siyasət
22 May 15:46
