Payız depressiyası...

Bakı:

19 °C

94 %

2 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Arxiv / Payız depressiyası...

Payız depressiyası...

08.10.2026 [08:52]

Yarpaqlar töküləndə niyə əhvalımız dəyişir?

Payız bir çox insan üçün romantik ovqatın yarandığı, keçmiş xatirələrin yenidən canlandığı fəsil kimi xarakterizə olunur. Lakin bəzi insanlarda payızın gəlişi tənhalıq hissinin artmasına, ruh düşkünlüyünə, yorğunluq və enerjinin azalmasına səbəb ola bilər. Bu hallar müəyyən zamanlarda depressiyanın yaranmasına zəmin yaradır. Mütəxəssislər belə vəziyyətlərin formalaşmasında vitamin çatışmazlığı ilə yanaşı, hərəkətsiz həyat tərzinin də rol oynadığını bildirirlər.

Mövsümi əhval dəyişiklikləri xüsusilə davamlı stress yaşayan, həyatından məmnunluq səviyyəsi aşağı olan, eləcə də fiziki və psixoloji baxımdan özünü yaxşı hiss etməyən insanlarda daha çox müşahidə edilir. Statistik məlumatlara əsasən, dünyada hər beş nəfərdən birində payız dövründə bu tip əhval dəyişiklikləri müşahidə olunur. Xalq arasında “payız depressiyası” adlandırılan bu vəziyyət isə düşündüyümüzdən daha mürəkkəb ola bilər.

Günəş azalanda bədəndə nə baş verir?

Payızın insan psixologiyasına təsir edən əsas amillərindən biri gün işığının azalmasıdır. Yay aylarında uzun müddət günəş işığı alan orqanizm payızda daha qısa işıqlı günlərə uyğunlaşmalı olur. İşıq insanın bioloji saatının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Günlərin qısalması yuxu və oyanıqlıq ritminə təsir göstərə, insanın özünü daha halsız hiss etməsinə səbəb ola bilər. Bu dəyişiklik bəzi insanlarda əhvalın aşağı düşməsi, yuxululuq və enerji çatışmazlığı ilə müşayiət olunur.

Tənbəllik, yoxsa yorğunluq?

Payız aylarında insanın daha çox yatmaq istəməsi, işə və gündəlik fəaliyyətlərə həvəsinin azalması çox zaman “tənbəllik” kimi qiymətləndirilir. Əgər insan əvvəl zövq aldığı fəaliyyətlərə marağını itirirsə, diqqətini toplamaqda çətinlik çəkirsə, yuxu və iştahında nəzərəçarpacaq dəyişikliklər yaranırsa, bu, sadəcə mövsümi yorğunluq olmaya bilər. Burada əsas məsələ simptomların nə qədər davam etməsi və gündəlik həyata nə dərəcədə təsir göstərməsidir.

Payızın səssiz “tələsi”: sosial həyatdan uzaqlaşmaq

Məlumdur ki, havalar soyuduqca küçədə keçirdiyimiz vaxt azalır. Yayda dostlarla açıq havada görüşən, parkda gəzən, şəhəri daha çox dolaşan insanlar payızda tədricən evə çəkilirlər. Bu, ilk baxışda rahatlıq kimi görünür. Amma sosial təmasların azalması əhval-ruhiyyəyə mənfi təsir göstərə bilər. İnsan özünü pis hiss etdikcə insanlardan uzaqlaşır, uzaqlaşdıqca isə özünü daha tənha hiss edə bilər. Beləliklə, kiçik bir dəyişiklik zamanla qapalı bir dövrəyə çevrilə bilər. Ona görə də payız aylarında sosial həyatı tamamilə dayandırmamaq vacibdir. Qısa bir gəzinti, dostlarla görüş və ya sadəcə telefon danışığı gündəlik ritmi dəyişə bilər.

Əhalinin 4-5 faizində müşahidə olunur...

Mövzu barədə “Yeni Azərbaycan”a danışan psixoloq Aytən Ələkbərova bildirib ki, payız depressiyası adlandırılan dəyişiklik əhalinin 4-5 faizində müşahidə olunur. Günəş işığının azalması depressiyanı yaradan əsas səbəblərdən biridir: “Fəsil dəyişikliyi zamanı ona uyğunlaşmaqda çətinliklə üzləşənlər olur. Payız fəslində bəzi insanlarda həssaslaşma, hətta depressiv hallar da baş verir. Həmin hal fiziki passivliyi olanlar, oturaq iş şəraitində işləyənlər, daha çox intellektual əmək sərf edənlərdə müşahidə olunur. Qəm-qüssə, heç nəyə marağın olmaması, yuxusuzluq və ya yuxululuq, konsentrasiya və ya diqqətin pozulması, xarakterin dəyişməsi, əsəbilik, oyanıqlıq, tez qıcıqlanma payız depressiyasının əlamətləri hesab olunur. Gecələr uzandıqca, gündüzlər qısaldıqca belə insanlar yatmağa daha çox meyilli olurlar. Tez oyanmaq, işə tez başlamaq onlarda həyəcan yaradır, hansısa işin arxasınca getməyə həvəsli olmur və hər şeydən soyuyurlar”.

Bu qaydalara əməl etmək vacibdir

Psixoloqun fikrincə, payız depressiyası ilə mübarizə aparmaq üçün ilk növbədə, günü rejimə salmaq, gecələr 8 saatdan az olmayaraq yatmaq lazımdır: “Tünd çay və qəhvənin miqdarını bir qədər azaltmaq və onların əvəzinə tonuslandırıcı bitki çayları, məsələn, itburnu dəmləməsi içmək, tünd şokolad yemək ovqata müsbət təsir edir. Qida rasionuna mütləq təzə meyvə və tərəvəzlər daxil edilməlidir.

Bunlardan başqa, fiziki fəallığı artırmaq, hərəkət etmək və təmiz havada olmaq payız depressiyasından xilas olmağın ən yaxşı üsullarından sayılır. Səhərlər bir-iki fiziki hərəkət etmək həm əhvalı yaxşılaşdırır, həm də iradə nümayişinə görə özünə inam hissini artırır. Piyada gəzməyə üstünlük verilməsi də vəziyyətdən çıxmağa çox yaxşı kömək edir”.

Payız depressiyası hər kəsdə olur?

A.Ələkbərova qeyd edib ki, mövsümi dəyişikliklərə həssaslıq insandan insana fərqlənir: “Bir neçə gün davam edən yorğunluq və ya əhval düşkünlüyünü dərhal depressiya adlandırmaq da doğru deyil. Depressiya ciddi psixoloji vəziyyətdir və diaqnoz yalnız mütəxəssis tərəfindən qoyula bilər. Əgər kədər, ümidsizlik, maraq və zövq itkisi, yuxu və iştah dəyişiklikləri uzun müddət davam edir və insanın işinə, təhsilinə və münasibətlərinə mane olursa, bu zaman problemin ciddi olduğunu qeydə almaq lazımdır”.

Payızla savaşmaq yox, ona uyğunlaşmaq...

Psixoloqun sözlərinə görə, payızı “məğlub etmək” lazım deyil: “Bu mövsüm həyatın təbii ritminin bir hissəsidir. Sadəcə yaydan payıza keçidin bədən və psixologiya üçün bir dəyişiklik olduğunu qəbul etmək lazımdır. Əsas məsələ özünü tamamilə kənara çəkməmək, dəyişiklikləri müşahidə etmək və ehtiyac yarananda yardım almaqdır”.

Yeganə BAYRAMOVA

Paylaş:

Baxılıb: 16 dəfə