Məktəb mühitində vahid geyim tələbləri və təhsil siyasətinin prioritetləri

Bakı:

24 °C

64 %

4 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Məktəb mühitində vahid geyim tələbləri və təhsil siyasətinin prioritetləri

Məktəb mühitində vahid geyim tələbləri və təhsil siyasətinin prioritetləri

14.10.2026 [12:28]

Təhsil hər bir dövlətin dayanıqlı inkişafını, milli təhlükəsizliyini və gələcək nəsillərin formalaşmasını təmin edən əsas strateji sahələrdən biridir. Müasir dövrdə təhsil müəssisələri yalnız bilik və bacarıqların aşılandığı məkan deyil, həm də uşaqların dünyagörüşünün, vətəndaşlıq mövqeyinin, davranış mədəniyyətinin və sosial məsuliyyət hissinin formalaşdığı mühüm ictimai institutlardır. Bu baxımdan ümumi təhsil müəssisələrində vahid yanaşmanın təmin edilməsi, məktəbdaxili nizam-intizamın gücləndirilməsi, təhsilalanlar və təhsilverənlər üçün müəyyən edilmiş geyim tələblərinə əməl olunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Respublikasında həyata keçirilən təhsil siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri milli və ümumbəşəri dəyərləri qoruyan, dünyəvilik prinsipinə əsaslanan, müasir biliklərə yiyələnmiş və vətənpərvər gənc nəslin yetişdirilməsidir. Bu məqsədlərə nail olmaq üçün məktəb mühitində sağlam mənəvi-psixoloji atmosferin yaradılması, qarşılıqlı hörmətin və bərabərliyin təmin edilməsi, təhsil prosesinin təşkilinə mənfi təsir göstərə biləcək amillərin qarşısının alınması vacibdir. Təhsilalanların vahid məktəbli forması geyinməsi və təhsilverənlərin işgüzar geyim üslubuna riayət etməsi də bu yanaşmanın tərkib hissəsidir.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayındakı çıxışında vurğuladığı kimi, müasir dövrdə ideoloji təhlükəsizlik fiziki təhlükəsizlik qədər əhəmiyyətlidir. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, sosial şəbəkələrin geniş yayılması və müxtəlif informasiya təsirlərinin artması uşaqların və gənclərin dünyagörüşünün formalaşmasına birbaşa təsir göstərir. Belə şəraitdə təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və gənc nəslin zərərli ideoloji təsirlərdən müdafiəsi dövlətin qarşısında duran mühüm vəzifələrdəndir. Məktəb bu baxımdan xüsusi məsuliyyət daşıyır. Çünki uşaqların dünyagörüşü, sosial davranışları və cəmiyyətə münasibəti məhz məktəb yaşlarında formalaşır. Təhsil müəssisəsində yaradılan mühit onların fərqli düşüncələrə hörmət, bərabərlik, qarşılıqlı anlaşma və qanunlara riayət kimi dəyərləri mənimsəməsinə şərait yaratmalıdır.

Vahid məktəbli forması ilk növbədə təhsilalanlar arasında sosial bərabərliyin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Şagirdlərin geyimlərinin qiyməti, markası və dəbə uyğunluğu ilə bağlı fərqlərin ön plana çıxmaması ailələrin sosial-iqtisadi imkanlarından irəli gələn müqayisələrin və mümkün ayrı-seçkilik hallarının azalmasına kömək edir. Eyni zamanda, vahid forma məktəbə aidlik hissini gücləndirir, kollektiv məsuliyyəti və daxili qaydalara hörməti təşviq edir. Geyim tələblərinin tətbiqini yalnız xarici görünüş məsələsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində vahid məktəbli formasının tətbiqi məktəb həyatının təşkilində ardıcıllığın və nizam-intizamın təmin olunmasına kömək edir. Məktəb qaydalarının bütün şagirdlərə eyni yanaşma əsasında tətbiqi məsuliyyət hissini gücləndirir, təhsilalanların diqqətinin geyimlə bağlı rəqabətə deyil, dərsə və təlim fəaliyyətinə yönəlməsinə şərait yaradır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı ilə məktəbli formalarına dair tələblərə edilən əlavələrdə müəyyən edilmiş geyim formasının vahidliyini pozan və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan digər geyim elementlərindən istifadəyə yol verilməməsi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, Azərbaycan xalqının tarixi, mədəniyyəti və milli-mənəvi dəyərləri ilə bağlı tədbirlərdə məktəbin Pedaqoji Şurasının qərarı əsasında milli geyimlərdən və ya milli geyim elementlərindən istifadə edilə bilər. Məktəbli formasına dair tələblərə əməl olunması yalnız təhsilalanların deyil, valideynlərin və ya digər qanuni nümayəndələrin də məsuliyyətini nəzərdə tutur. Valideynlər uşaqlarının müəyyən edilmiş geyim qaydalarına riayət etməsini təmin etməli, məktəblə əməkdaşlıq etməli və təhsil müəssisəsinin daxili intizam qaydalarına hörmətlə yanaşmalıdırlar. Eyni zamanda, məktəbdaxili intizam yalnız geyimlə məhdudlaşmır. Şagirdlərin dərsə vaxtında gəlməsi, şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etməsi, tədris mühitinə uyğun davranması və məktəb əmlakına qayğı ilə yanaşması bütövlükdə sağlam təhsil mühitinin formalaşmasına xidmət edir. Bu qaydaların ardıcıl və ədalətli tətbiqi məktəbdə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlərin möhkəmləndirilməsi baxımından mühümdür.

Məktəbdə vahid təşkilati mədəniyyətin formalaşdırılması təhsilverənlərin xarici görünüşü və peşəkar davranışı ilə də sıx bağlıdır. Müəllim yalnız bilik verən şəxs deyil, həm də şagirdlər üçün davranış, ünsiyyət və məsuliyyət nümunəsidir. Buna görə də təhsilverənlərin geyimində səliqə, sadəlik, funksionallıq və işgüzar üslub əsas meyarlar kimi çıxış edir. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 6 oktyabr 2026-cı il tarixli 325 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Dövlət ümumi təhsil müəssisəsində təhsilverənlər üçün geyim ilə bağlı Tələblər” bu sahədə vahid yanaşmanın təmin edilməsinə, məktəbdə işgüzar geyim mədəniyyətinin formalaşdırılmasına yönəlib. Müəyyən edilmiş tələblərə əsasən, təhsilverənlər əmək funksiyalarını yerinə yetirdikləri müddətdə məktəbdə, eləcə də məktəbi təmsil etdikləri məktəbdənkənar rəsmi və təntənəli tədbirlərdə həmin qaydalara riayət etməlidirlər. Geyim mövsümə uyğun, təmiz, səliqəli, sadə və işgüzar üslubda olmalı, əmək funksiyalarının icrasına maneə yaratmamalıdır. Fiziki tərbiyə, çağırışaqədərki hazırlıq, texnologiya, fizika, kimya və biologiya fənlərinin tədrisi zamanı isə məşğələnin xarakterinə və iş şəraitinə uyğun funksional, rahat geyimlərdən istifadə nəzərə alınır. İşgüzar geyim üslubu müəllimin peşəkar nüfuzunun qorunmasına və məktəbdə ciddi iş mühitinin yaradılmasına töhfə verir. Səliqəli və tədris prosesinə uyğun geyim şagirdlərin diqqətinin dərsdən yayınmamasına, müəllimlə şagird arasında peşəkar ünsiyyətin formalaşmasına kömək edir. Eyni zamanda, bütün təhsilverənlər üçün vahid yanaşmanın tətbiqi kollektiv daxilində həmrəyliyi, məktəbə aidlik hissini və təşkilati qaydalara hörməti gücləndirir. Bununla belə, geyim tələbləri müəllimin pedaqoji fəaliyyətinin xarakterini, iş şəraitini və funksional ehtiyaclarını nəzərə almalıdır. Əsas məqsəd formal məhdudiyyət yaratmaq deyil, peşəkarlığı, rahatlığı və məktəb mühitinə uyğunluğu uzlaşdırmaqdır.

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 13 iyun 2024-cü il tarixli 300 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş ümumi təhsil müəssisələrinin Nümunəvi Nizamnaməsinə əsasən, məktəbin daxili intizam qaydalarının təsdiqi direktorun səlahiyyətlərinə daxildir. Bu, geyimlə bağlı qaydaların məktəbin idarəetmə sistemində müəyyən edilmiş hüquqi çərçivə əsasında tətbiqini təmin edir. Dünyəvi təhsil prinsipi dini inanclara qarşı münasibət kimi deyil, təhsil prosesinin dünyəvi əsaslarla təşkili kimi başa düşülməlidir. Bu prinsip müxtəlif dini və dünyəvi baxışlara malik şagirdlərin vahid təhsil mühitində bərabər hüquqlarla iştirak etməsinə, təhsilalanların hər hansı dini və ya ideoloji təsirə məcbur edilməməsinə xidmət edir. Geyim tələblərinin tətbiqi də qanunçuluq, bərabərlik, uşaqların hüquqları və qarşılıqlı hörmət prinsipləri nəzərə alınmaqla həyata keçirilməlidir.

Məktəbli formasına dair vahid tələblər bir sıra ölkələrin təhsil sistemlərində tətbiq olunur. Qazaxıstanda orta təhsil müəssisələri üçün məktəbli formalarına dair tələblər 2016-cı ildə hüquqi qeydiyyata alınmış, Qırğızıstanda vahid tələblər 2015-ci ildən tətbiq edilmişdir. Özbəkistanda müasir məktəbli forması ilə bağlı qərar 2018-ci ildə qəbul edilmiş, Türkmənistanda isə dövlət ümumi təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən müvafiq əsasnamə 2019-cu ildə təsdiqlənmişdir. Bu nümunələr göstərir ki, məktəbli geyimi bir sıra ölkələrdə təhsil mühitinin təşkili və məktəbdaxili qaydaların vahidliyinin təmin edilməsi vasitəsi kimi nəzərdən keçirilir. Bununla yanaşı, hər bir ölkənin təcrübəsi onun hüquqi sistemi, milli xüsusiyyətləri və təhsil siyasətinin məqsədləri əsasında formalaşır. Azərbaycan üçün də əsas məsələ beynəlxalq təcrübədən faydalanmaqla milli qanunvericiliyə və cəmiyyətin dəyərlərinə uyğun, hüquqi baxımdan əsaslandırılmış yanaşmanın təmin edilməsidir.

Azərbaycanda dünyəvi dövlətçilik prinsipləri dini-mənəvi irsin qorunması, dini etiqad azadlığının təmin edilməsi və müxtəlif konfessiyalar arasında qarşılıqlı hörmət ənənələrinin inkişafı ilə uzlaşdırılır. Dövlət tərəfindən məscidlərin və tarixi-dini abidələrin bərpası, dini icmalara maliyyə dəstəyinin göstərilməsi, dini təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinin dəstəklənməsi bu siyasətin mühüm istiqamətləridir. 2020–2025-ci illərdə ölkənin müxtəlif bölgələrində bir sıra məscidlərdə təmir-bərpa və yenidənqurma işləri aparılmış, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yerləşən dini abidələrin bərpası istiqamətində tədbirlər həyata keçirilmişdir.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanlar və təhsilverənlər üçün geyim tələblərinin müəyyənləşdirilməsi məktəb həyatının təşkilinin, vahid təhsil mühitinin formalaşdırılmasının və daxili intizamın gücləndirilməsinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Vahid məktəbli forması şagirdlər arasında sosial bərabərliyin təşviqinə, məktəbə aidlik hissinin möhkəmlənməsinə və təhsil prosesinə diqqətin artırılmasına şərait yaradır. Təhsilverənlərin işgüzar geyim üslubuna riayət etməsi isə peşəkar mühitin, müəllim nüfuzunun və məktəbdaxili təşkilati mədəniyyətin gücləndirilməsinə xidmət edir. Bu tələblərin səmərəli tətbiqi yalnız qaydaların müəyyən edilməsi ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda valideynlər, müəllimlər və şagirdlər arasında maarifləndirmə işinin aparılmasını, hüquqi normaların düzgün izahını və məktəb rəhbərliyinin ardıcıl fəaliyyətini əhatə etməlidir. Xüsusilə uşaqların hüquqlarının qorunması, ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, dini etiqad azadlığına hörmət və dünyəvi təhsil prinsiplərinin təmin edilməsi əsas meyarlar kimi nəzərə alınmalıdır. Məktəbdə geyim mədəniyyəti daha geniş mənada məsuliyyət, nizam-intizam, qarşılıqlı hörmət və vətəndaşlıq tərbiyəsinin tərkib hissəsidir. Bu yanaşmanın hüquqi əsaslarla, obyektiv və ayrı-seçkiliyə yol verməyən şəkildə həyata keçirilməsi Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərlərinə bağlı, müasir biliklərə yiyələnmiş, dünyəvi düşüncəli və məsuliyyətli gənc nəslin yetişdirilməsinə mühüm töhfə verə bilər.

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 25 dəfə

Xəbər lenti

Hamısına bax