Planetlərin yaranmasının yeni sistemi müşahidə edilib

Bakı:

16 °C

88 %

16 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Yeni texnologiyalar / Planetlərin yaranmasının yeni sistemi müşahidə edilib

Planetlərin yaranmasının yeni sistemi müşahidə edilib

17.02.2026 [08:51]

Astronomlar mövcud planetlərin əmələ gəlməsi nəzəriyyələrinə meydan oxuyan bir planet sistemi müşahidə ediblər. Bu sistem, ehtimal ki, planeti əmələ gətirən materialın çox hissəsi istifadə edildikdən sonra qaz halındakı qonşularının orbitlərindən kənarda əmələ gəlmiş qayalı bir göy cismi ilə təmsil olunur.

AZƏRTAC “Reuters” agentliyinə istinadla xəbər verir ki, Avropa Kosmik Agentliyinin “Xeops” kosmik teleskopu ilə müşahidə edilən sistem Yerdən təxminən 117 işıq ili uzaqlıqda yerləşən “qırmızı cırtdan” adlanan nisbətən kiçik və tutqun bir ulduzun ətrafındakı Vaşaq bürcü istiqamətində fırlanan iki qayalı və iki qazlı planetdən ibarətdir. İşıq ili işığın bir ildə qət etdiyi məsafədir (9,5 trilyon km).

“LHS 1903” adlanan ulduz Günəşimiz qədər təxminən 50% kütləli və 5 faiz parlaqdır.

Alimlərin diqqətini planetlərin düzülüşü cəlb edib. Ən daxili planet qayalıqdır, sonrakı ikisi qazlıdır. “Planetlərin formalaşması paradiqması öz ulduzlarına yaxın olanların az və ya heç qazı olmayan kiçik və qayalıq cisim əmələ gətirməli olduğunu bildirir”, - deyə İngiltərədəki Uorvik Universitetinin astronomu, “Science” jurnalında dərc olunmuş tədqiqatın aparıcı müəllifi Tomas Uilson bildirib.

Astronom əlavə edib: “Bu, həmin mühitin əhəmiyyətli miqdarda qaz və ya buz saxlamaq üçün çox isti olması və əmələ gələn hər hansı atmosferin ulduzlarından şüalanma yolu ilə çıxarılmasının səbəbi ilə bağlıdır. Əksinə, daha böyük məsafələrdəki planetlərin çoxlu qaz və buz olan soyuq bölgələrdə qurulduğu düşünülür ki, bu da böyük atmosferli qazla zəngin dünyalar yaradacaq. Bu sistem bizə qazla zəngin planetlərin xaricində qayalıq bir planet yaratmaqla əvvəlki nəzəriyyələrə meydan oxuyur”.

Günəş sistemimizdə dörd daxili planet qayalı, dörd xarici planet isə qaz halındadır. Qaz planetlərinin xaricində orbitdə olan Pluton kimi qayalı cırtdan planetlər Günəş sisteminin istənilən planetindən daha kiçikdir.

Astronomlar 1990-cı illərdən bəri Günəş sistemimizin xaricində ekzoplanet adlanan təxminən 6100 planet aşkar ediblər. Yeni müşahidə edilən sistemdəki dörd planetin hamısı Günəş sistemimizin ən daxili planeti Merkurinin Günəşin ətrafında fırlanmasından daha yaxın orbitdədir. Əslində, ən xarici planet Merkuri ilə Günəş arasındakı orbit məsafəsinin yalnız 40 faizi ətrafında fırlanır. Bu, Günəşdən daha az güclü olan “qırmızı cırtdan” ulduzların ətrafında fırlanan planetlər üçün tipik haldır.

İkiqayalı planet super Yer kimi təsnif edilir. Yəni onlar Yer kimi qayalı, lakin on dəfə daha böyükdür. İki qaz planeti mini-Neptun kimi təsnif edilir, yəni, qazlı və Günəş sistemimizin ən kiçik qaz planeti Neptundan daha kiçik, lakin Yerdən daha böyükdür.

Tədqiqatçılar qrupu şübhələnir ki, bu sistemin planetləri öz ulduzlarının ətrafında fırlanan böyük bir qaz və toz diskində birdən-birə əmələ gəlmək əvəzinə, ardıcıl olaraq yaranıblar. “Dördüncü planet qaz tükənən kimi təsadüfən peyda olubmu? Yoxsa atmosferini itirən başqa bir cisimlə toqquşubmu? Sonuncu, Yer-Ay sisteminin məhz belə bir toqquşmanın məhsulu olduğunu xatırlayana qədər xəyali səslənir”, - deyə Şotlandiyadakı Sent-Endryus Universitetinin astronomu və tədqiqatın həmmüəllifi Endryu Kameron bildirib.

Astronomlar hesab edirlər ki, kəşf edilən dördüncü planet də potensial yaşayış üçün yararlı ola bilər. Onun kütləsi Yer kürəsinin kütləsindən 5,8 dəfə böyükdür və orada orta temperatur təxminən 60 dərəcə Selsidir. “Bu planetdəki 60 dərəcə Selsi temperatur Yer kürəsində qeydə alınan ən isti temperatur olan 57 dərəcə Selsi ilə çox oxşardır, ona görə də bu planetin yaşayış üçün yararlı olması mütləq mümkündür. Gələcəkdə “Ceyms Vebb” kosmik teleskopunun müşahidələri bu planetin şəraitini ortaya çıxara və onun yaşayış üçün nə qədər yararlı ola biləcəyini anlamağımıza kömək edə bilər”, - deyə Uilson bildirib.

Paylaş:

Baxılıb: 487 dəfə