“Qəliz” dil

Bakı:

26 °C

57 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / Ədəbiyyat / “Qəliz” dil

“Qəliz” dil

18.07.2026 [08:38]

Sənin mətnin, mənim mətnim keçilməz hədd ola bilər.

Sİ (Süni İntellekt) bunu yaxşı bilir. Əmək bazarında Sİ üçün idrakın keçilməz həddi məhz qəliz dil olacaq. İstər şifahi, istərsə də yazılı dil. Bəlkə də, bu dili götürüb dağlara qaçan primitiv insan Sİ-nin amansız təqiblərindən qurtulmağa çalışacaq. Tutaq ki, Sİ onu əsir götürdü və sirləri öyrənməyə çalışdı. Hansı sirləri və necə öyrənəcək? Axı hər dilin öz şifrə qatı var. Dərinə getdikcə qəlizləşən qatlar. Bax bunu necə çözəcək, əlahəzrət Sİ?

Neyro-linqvistika məhz bunu araşdırıb bir tərəfə çıxarmağa çalışır. İllərdir, elmin ən irəlidə gedən sahəsi kimi sürətlə, maraqla, yeni mesajlarla inkişaf edir - gah tibbə yönəlir, gah biotexnologiyalara. Əslində isə axtarılan ləl-cəvahiratdır - dildir ki, dil. Qəliz mətnlərin İT texnologiyalara transformasiyası, Sİ-yə inteqrasiyasıdır.

Əsas istiqamətlər (məsələn, bu ilin yaz aylarında Avstraliyada geniş müzakirə edilən məsələlər) dil və nitq proseslərinin beyində necə kodlaşdırıldığını açmaq, Böyük Dil Modellərinin (LLM) işləmə prinsiplərini Sİ-nin təməl sütununa çevirərək multimodal düşüncə sistemləri yaratmaq, maşınla insanın qarşılıqlı əlaqəsini qurmaq, eyni zamanda qlobal dil müxtəlifliyini dəstəkləyən, daha dərindən düşünən, ünsiyyət quran və başa düşən sistemlər qurmaq .

Görəsən, yuxarıdakı tapşırıqların öhdəsindən gələ bilməsələr, nə edəcəklər? Bəlkə, yol sadədir: bütün dilləri SADƏLƏŞDİRMƏK lazım olacaq? Primitiv düşüncə tərzi yaradılacaq? Ki, buna doğru gedirik...

Demirəm ki, Sİ-nin tələsindən qaçmaq üçün mütləq qəliz yazın. Onsuz da bizim əvəzimizə məzmun yaradıcı proqramlar mövcuddur. Bu proqramlar indiyədək mövcud olan təsəvvürlərimizi və linqvistik nailiyyətlərimizi səliqəli şəkildə ipə düzüb özümüzə satır. Nəşriyyatlar üçün redaktə, korrektə proqramları hazırlayır. Bəs görəsən, “Dədə Qorqud” dastanının əski versiyasından və ya Mövlud Süleymanlının romanlarından yaradılan süni məzmun necə olardı?

Belə görünür ki, “Mədəniyyət -2040” konsepsiyası “qəliz” mətnlərimizi, şifrəli düşüncə tərzimizi, “neyrolinqvistik tənliklərimizi” mədəni irs kimi datalaşdırmalı, göz bəbəyi kimi qoruyub saxlamalıdır. Mətnlərin öyrənilməsi, “dil oyunları” ayrıca bir sahə kimi akademik səviyyədə araşdırılıb, amma sistemli şəkildə Sİ-yə necə inteqrasiya ediləcək?

Primitivləşdirmə ilə bitsə yaxşıdır, bir də gördün, Sİ bütün bu dillərin bazasında yeni bir dil yaratdı? Tarix və sivilizasiya üçün bu “hoqqabazlıq”lar xarakterikdir. Heç olmasa, əldə qəliz, dərin, öz səmasında qanad çalıb uçan, dəryalarının dibində üzən qəliz mətnlərimiz qalsın...

Məqsəd Nur

Paylaş:

Baxılıb: 570 dəfə