Laçın – tariximizin, təbiətimizin və Böyük Qayıdışın ünvanı

Bakı:

26 °C

89 %

3 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Laçın – tariximizin, təbiətimizin və Böyük Qayıdışın ünvanı

Laçın – tariximizin, təbiətimizin və Böyük Qayıdışın ünvanı

25.08.2026 [16:10]

Bu gün Laçın adı çəkiləndə ilk növbədə göz önündə uca dağlar,
yaşıl meşələr, gur çaylar, mineral bulaqlar və əsrlərin izlərini yaşadan
qədim abidələr canlanır. Lakin Laçın həm də uzun illər doğma yurd
həsrəti ilə yaşayan insanların nisgilini, torpağa bağlılığını və nəhayət,
Böyük Qayıdış sevincini özündə birləşdirən bir məkandır. Məhz buna
görə 26 avqust Laçın üçün sadəcə təqvimdə qeyd olunan tarix deyil,
tarixi ədalətin bərpasını, doğma şəhərin yenidən həyata qayıdışını ifadə
edən əlamətdar gündür.
Laçın qədim yaşayış və mədəniyyət izləri ilə zəngin olan
ərazilərimizdəndir. Rayonun tarixi keçmişi Qarabağ xanlığı və Zəngəzur
qəzası dövrləri ilə bağlı müxtəlif mərhələləri əhatə edir. Laçın şəhərinin
ilkin adı Abdallar olmuşdur. Rayonun rəsmi məlumatlarına əsasən, şəhər
1924-cü ildən Laçın adını daşıyaraq şəhər statusu almış, 1930-cu ildə
isə yaradılmış Laçın inzibati rayonunun mərkəzinə çevrilmişdir.
Laçın adının özü də maraqlı etimoloji məna daşıyır. Rayonun rəsmi
məlumatında bildirilir ki, şəhər yaxınlıqdakı dağın adı ilə Laçın
adlandırılıb və “Laçın” sözü “məğrurluq” mənasında izah edilir. Bu adın
şəhərin xarakteri ilə səsləşməsi də diqqətçəkəndir. Çünki Laçın
həqiqətən də ucalığı, vüqarı və təbiətinin möhtəşəmliyi ilə seçilən bir
diyardır.
1930-cu ildə Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi yaradılması
ilə şəhərin rayonun ictimai, iqtisadi və mədəni həyatında rolu daha da
artmışdır. İşğaldan əvvəl Laçın rayonunda şəhər, qəsəbə və kənd
yaşayış məntəqələri fəaliyyət göstərir, əhali müxtəlif sahələrdə çalışır,
burada təhsil, səhiyyə, mədəniyyət və istehsal müəssisələri fəaliyyət
göstərirdi. Laçın özünəməxsus yaşayış və təsərrüfat ənənələrinə malik
bölgə kimi formalaşmışdı.
Laçının relyefi əsasən dağlıqdır. Rayon ərazisinin hündürlüyü dəniz
səviyyəsindən 700 metrdən 3600 metrədək dəyişir. Qızılboğaz zirvəsinin
hündürlüyü 3594 metrdir. Bu göstəricilər Laçının yalnız tarixi deyil, həm
də coğrafi baxımdan nə qədər özünəməxsus ərazi olduğunu göstərir.
Laçının meşələri də xüsusi təbiət sərvətimizdir. Burada palıd, cökə,
ağcaqayın, şam, göyrüş, qaraağac, akasiya və digər ağac növləri ilə
yanaşı, nadir və qiymətli hesab edilən qırmızı palıd kimi ağaclara rast

gəlinir. Mineral bulaqları ilə də seçilən Laçın narzan, istisu və turşsu kimi
təbii sərvətləri ilə tanınır.
Bütün bunlar göstərir ki, Laçının təbiəti sadəcə gözəl mənzərə
deyil, həm də qorunmalı milli sərvətdir. Bu baxımdan Laçının gələcək
inkişafında təbiətin mühafizəsi, ekoloji tarazlığın qorunması və təbii
ehtiyatlardan səmərəli istifadə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Rayon ərazisində müxtəlif tarixi dövrlərə aid dini və memarlıq
nümunələri, qədim yaşayış məskənləri, kurqanlar, qəbiristanlıqlar,
sənduqə, qoç və at fiqurları kimi maddi-mədəniyyət nümunələri mövcud
olmuşdur. Ağoğlan məbədi, Dəmrovlu Pir məbədi, Kar Künbəz türbəsi,
Uşaq qalası və Bayqara mağaraları Laçının tarixi irsinin zənginliyini
nümayiş etdirən nümunələr sırasındadır.
Tarixi abidələr bir xalqın keçmişlə əlaqəsini yaşadan mənəvi
körpüdür. Ona görə də Laçının tarixi-mədəni irsinin bərpası yalnız ayrı-
ayrı tikililərin yenidən qurulması deyil, həm də milli yaddaşın bərpasıdır.
Bu gün Laçında aparılan quruculuq işlərinin mühüm istiqamətlərindən biri
də məhz tarixi və mədəni irsin qorunmasıdır. Laçının tarixində ən ağır
səhifələrdən biri 1992-ci il mayın 18-də rayonun Ermənistan tərəfindən
işğal edilməsi ilə başladı. Doğma yurdlarından didərgin düşən laçınlılar
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur oldular.
Beləliklə, minlərlə ailənin həyatında uzun illər davam edən məcburi
köçkünlük dövrü başladı. İşğal yalnız torpaqların itirilməsi demək deyildi.
İnsanların doğulduğu evlərdən, ata-baba ocaqlarından, məktəblərindən,
məscidlərindən, tarixi abidələrindən və uşaqlıq xatirələrindən uzaq
düşməsi böyük mənəvi itki idi. Laçınlıların yaddaşında doğma torpağın
xatirəsi illər keçsə də yaşamaqda davam etdi. Bu baxımdan Laçın uzun
illər Azərbaycan xalqının torpaq həsrətinin simvollarından biri oldu.
Laçınlı ailələr öz doğma yurdlarına qayıdacaqları günə inamlarını
qorudular. Bu inam nəsildən-nəslə ötürüldü və doğma torpaq sevgisi
gənc nəslin yaddaşında yaşadıldı.
2020-ci il 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi
bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi mərhələ oldu. Üçtərəfli
bəyanata əsasən, 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana
qaytarıldı. Lakin Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri həmin vaxt hələ
Azərbaycanın nəzarətində deyildi. 2022-ci il avqustun 26-sı isə Laçın

şəhərinin tarixində yeni səhifə açdı. Həmin gün Laçın şəhəri, Zabux və
Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Məhz buna görə 26 avqust
Azərbaycan xalqının yaddaşında Laçının azadlığı ilə bağlı xüsusi tarix
kimi yaşayır. Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin 31 iyul 2023-cü il
tarixli Sərəncamı ilə 26 avqust hər il Laçın şəhəri günü kimi təsis edildi.
Sərəncamda işğaldan azad edilmiş şəhərlərin günlərinin tarixi qələbənin
əbədiləşdirilməsi məqsədilə qeyd olunması nəzərdə tutulur. Beləliklə, 26
avqust həm Laçının azadlığı, həm də onun yeni inkişaf mərhələsinin
başlanğıcı kimi tariximizə daxil oldu.
Torpağın azad edilməsi qələbənin mühüm nəticəsi olsa da, qarşıda
daha böyük və məsuliyyətli vəzifələr dayanırdı. Bu vəzifə dağıdılmış
şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, insanların doğma yurdlarına
qaytarılması, burada təhlükəsiz və rahat həyat şəraitinin yaradılması idi.
Bu gün Laçında aparılan quruculuq işləri şəhərin gələcək simasının
formalaşmasına xidmət edir. Müasir yaşayış binaları, sosial obyektlər,
yollar, parklar və digər infrastruktur layihələri şəhərin yeni həyat ritmini
müəyyənləşdirir. Burada məqsəd yalnız fiziki məkan yaratmaq deyil,
insanların öz doğma yurdlarında rahat və təhlükəsiz həyat sürməsinə
şərait yaratmaqdır.
Laçının dirçəlişi həm də Azərbaycan dövlətinin şəhərsalma və
regional inkişaf siyasətinin mühüm nümunələrindən biridir. Müasir şəhər
infrastrukturu ilə təbii landşaftın və tarixi irsin qorunmasının
uzlaşdırılması Laçının gələcək inkişafında xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Laçının gələcəyindən danışarkən onun yalnız iqtisadi və sosial
potensialını deyil, ekoturizm və mədəni turizm imkanlarını da qeyd etmək
lazımdır. Dağlıq relyef, meşələr, çaylar, mineral bulaqlar, yaylaqlar və
tarixi abidələr Laçının turizm potensialını zənginləşdirən amillərdir. Laçın
bu mənada məktəblilər üçün canlı tarix dərsliyidir. Burada coğrafiya
təbiətlə, tarix yaddaşla, mədəniyyət milli kimliklə, Böyük Qayıdış isə
gələcəyə inamla birləşir.
26 Avqust – Laçın şəhəri günü Azərbaycan xalqının yaddaşında
qürur və sevinc hissləri ilə qeyd olunan əlamətdar günlərdən biridir. Bu
tarix bizə bir daha göstərir ki, torpaq yalnız xəritədəki ərazi deyil. Torpaq
insanın yaddaşı, doğulduğu ev, ata-baba məzarı, uşaqlıq xatirəsi,
mədəniyyəti və milli kimliyidir.

Müəllim olaraq düşünürəm ki, Laçın haqqında danışmaq şagirdlərə
sadəcə bir şəhərin tarixini öyrətmək deyil. Laçının timsalında onlara
Vətənin nə demək olduğunu, doğma torpağın insan üçün mənəvi
dəyərini, tarixi yaddaşın qorunmasının vacibliyini anlatmaqdır. Çünki
tarixini bilən, torpağının qədrini anlayan və milli-mənəvi dəyərlərinə sahib
çıxan gənc nəsil Azərbaycanın gələcəyinin ən möhkəm təminatıdır. Laçın
bu gün keçmişin xatirələrini yaşadan, bu günün quruculuq nəfəsini hiss
etdirən və gələcəyə inamla baxan şəhərdir. Onun yenidən doğuluşu
Azərbaycan xalqının iradəsinin, doğma torpağa bağlılığının və Böyük
Qayıdışın parlaq nümunələrindən biridir. Laçının ucalan hər yeni binası,
salınan hər yeni küçəsi, bərpa olunan hər tarixi izi bir həqiqəti təsdiqləyir:
Vətənə bağlılıq zamanla ölçülmür, illərlə ayrılıq onu zəiflətmir. Əksinə,
doğma torpaq sevgisi nəsildən-nəslə ötürülərək daha da möhkəmlənir.
Laçın bu gün azaddır, dirçəlir və yenidən yaşayır. Bu dirçəliş
Azərbaycan tarixinin yeni səhifələrindən biridir.

Çinarə Məmmədova
YAP Naxçıvan şəhər təşkilatı üzrə ƏPT sədri,
Naxçıvan şəhər 13 saylı tam orta məktəbin direktor müavini

Paylaş:

Baxılıb: 81 dəfə