Şuşa Bəyannaməsi: Regional Təhlükəsizliyin, Strateji Müttəfiqliyin və Türk Dünyası İnteqrasiyasının Hüquqi Manifesti

Bakı:

23 °C

57 %

10 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Şuşa Bəyannaməsi: Regional Təhlükəsizliyin, Strateji Müttəfiqliyin və Türk Dünyası İnteqrasiyasının Hüquqi Manifesti

Şuşa Bəyannaməsi: Regional Təhlükəsizliyin, Strateji Müttəfiqliyin və Türk Dünyası İnteqrasiyasının Hüquqi Manifesti

12.06.2026 [11:07]

Azərbaycanın çoxəsrlik dövlətçilik və diplomatiya tarixində regionun geosiyasi mənzərəsini kökündən dəyişdirən, beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni status-kvo müəyyən edən fundamental sənədlər mövcuddur. 2021-ci il iyunun 15-də — ulu öndər Heydər Əliyevin xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıtdığı və müasir Azərbaycan dövlətinin xilasının əsasını qoyduğu Milli Qurtuluş Günündə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi məhz belə bir qlobal və regional əhəmiyyətli aktdır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən qədim mədəniyyət beşiyimiz, Qarabağın tacı Şuşa şəhərində imzalanan bu tarixi bəyannamə, sadəcə iki qardaş dövlətin birtərəfli bəyanatı deyil. Bu, Cənubi Qafqazda və daha geniş coğrafiyada sülhün, sabitliyin, hərbi-strateji təhlükəsizliyin və iqtisadi inteqrasiyanın yeni memarlıq sütunudur.

Sənədin imzalandığı məkan və zaman fəlsəfəsi xüsusi rəmzi məna daşıyır. Şuşa — Azərbaycan xalqının Zəfərinin, milli ləyaqətinin və 30 illik işğala son qoyan sarsılmaz iradəsinin rəmzidir. Onun Milli Qurtuluş Günündə imzalanması isə Azərbaycanın müstəqillik tarixinə, Heydər Əliyevin "Bir millət, iki dövlət" konsepsiyasına və 1921-ci ilin tarixi Qars müqaviləsinin irsinə olan sadiqliyin ali təzahürü idi. Bu tarixi addımla Bakı və Ankara bütün dünyaya bəyan etdi ki, regional proseslər artıq bu iki dövlətin strateji müttəfiqliyi nəzərə alınmadan formalaşa bilməz.

Şuşa Bəyannaməsini əvvəlki ikitərəfli müqavilələrdən fərqləndirən və onu keyfiyyətcə daha yüksək pilləyə qaldıran əsas xüsusiyyət — tərəflər arasındakı münasibətləri rəsmən müttəfiqlik statusuna ucaltmasıdır. Sənəd hər iki ölkənin müstəqilliyi, suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin toxunulmazlığına üçüncü bir tərəfdən təhdid və ya təcavüz yarandığı təqdirdə birgə addımların atılmasını hüquqi öhdəlik kimi təsbit edir.

Kollektiv Təhlükəsizlik Mexanizmi: Bəyannaməyə əsasən, tərəflərdən birinin rəyinə görə, onun müstəqilliyinə, suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, toxunulmazlığına və ya təhlükəsizliyinə qarşı üçüncü dövlət və ya dövlətlər tərəfindən təhdid və təcavüz edildikdə, tərəflər birgə məsləhətləşmələr aparır, BMT Nizamnaməsinin məqsəd və prinsiplərinə uyğun olaraq bir-birinə zəruri yardım göstərirlər. Bu yardımın həcmi və forması hərbi köməyi də ehtiva edir.

Bu çərçivədə orduların modernləşdirilməsi, Silahlı Qüvvələrin daxili idarəetmə strukturunun qarşılıqlı inteqrasiyası (NATO standartlarına uyğunlaşdırılması) və birgə hərbi təlimlərin intensiv xarakter alması bəyannamənin praktiki fəaliyyətdəki real təzahürləridir. Müdafiə sənayesi sahəsində texnologiyaların mübadiləsi, birgə istehsal sahələrinin yaradılması (məsələn, pilotsuz uçuş aparatları və digər yüksək texnoloji hərbi təyinatlı məhsullar üzrə əməkdaşlıq) hər iki dövlətin müdafiə qabiliyyətini maksimum səviyyəyə çatdırır. Bu, Cənubi Qafqazda revanşizm meyillərinin qarşısını alan ən böyük çəkindirici amildir.

Şuşa Bəyannaməsi təkcə hərbi-siyasi çərçivə ilə məhdudlaşmır, o, həm də regional iqtisadi inkişafın gələcək yol xəritəsini müəyyən edir. Sənəddə qeyri-neft sektorunun inkişafı, ticarət dövriyyəsinin şaxələndirilməsi, qarşılıqlı investisiyaların qorunması və təşviqi xüsusi yer tutur. Lakin iqtisadi müstəvidə ən strateji və qlobal xarakter daşıyan bəndlər nəqliyyat və enerji kommunikasiyaları ilə bağlıdır.

Bəyannamədə Zəngəzur dəhlizinin açılmasının regional və beynəlxalq əhəmiyyəti açıq şəkildə vurğulanır. Bu dəhliz təkcə Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan Muxtar Respublikası və Türkiyə ilə birləşdirən coğrafi keçid deyil. O, həm də Asiyanı Avropa ilə birləşdirən Şərq-Qərb Trans-Xəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) ən təhlükəsiz və səmərəli həlqəsidir. Dəhlizin işə düşməsi region ölkələrinin tranzit potensialını dəfələrlə artırır.

Azərbaycan və Türkiyənin moderatorluğu ilə reallaşan Cənub Qaz Dəhlizinin (və onun tərkib hissələri olan TANAP və TAP layihələrinin) səmərəliliyinin artırılması sənədin əsas hədəflərindəndir. Xəzər hövzəsinin enerji resurslarının Avropa bazarlarına təhlükəsiz və fasiləsiz daşınması, habelə alternativ və yaşıl enerji sahəsində birgə layihələr hər iki dövləti qlobal enerji xəritəsinin əvəzolunmaz aktörünə çevirir.

Müasir dünyada hibrid müharibələr, rəqəmsal təhdidlər və ideoloji manipulyasiyalar döyüş meydanındakı silahlardan daha az təhlükəli deyil. Şuşa Bəyannaməsi bu reallığı tam dəqiqliyi ilə nəzərə alaraq, Azərbaycan və Türkiyənin media platformalarının vahid strateji xətt üzrə fəaliyyətini rəsmiləşdirib.

Azərbaycan-Türkiyə Birgə Media Platformasının yaradılması, iki ölkəyə qarşı yönəlmiş qaralama kampaniyalarına, xarici mərkəzlərdən idarə olunan dezinformasiyalara və qarayaxma cəhdlərinə qarşı preventiv və çevik mübarizə mexanizmini formalaşdırıb. Hər iki ölkənin informasiya resursları beynəlxalq müstəvidə həqiqətlərin yayılması istiqamətində sinxron fəaliyyət göstərir.

Eyni zamanda, bəyannamənin mənəvi-ideoloji nüvəsini Türk dünyasının inteqrasiyası təşkil edir. Ortaq tarixin, mədəniyyətin, dil və ədəbiyyat irsinin qorunması, gənc nəsillərə ötürülməsi sənəddə ayrıca qeyd olunub. Diaspor sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi sayəsində artıq dünyanın hansı nöqtəsində yaşamasından asılı olmayaraq, azərbaycanlılar və türklər eyni milli maraqlar, eyni ideoloji hədəflər ətrafında vahid güc mərkəzi kimi çıxış edirlər. Bu, Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) institusional olaraq güclənməsinə verilən ən böyük töhfədir.

Şuşa Bəyannaməsi sadəcə bu günün tələblərindən doğan keçici bir siyasi sənəd deyil. O, Azərbaycan və Türkiyə dövlətlərinin, eləcə də bütövlükdə Türk dünyasının gələcək onilliklər üçün inkişaf və təhlükəsizlik strategiyasını müəyyən edən fundamental doktrinadır.

Bu sənəd Cənubi Qafqazda daimi sülhün və çoxtərəfli əməkdaşlığın yeganə real təminatıdır. Zaman keçdikcə, Şuşanın zirvəsində atılan bu tarixi imzanın regionu sabitlik vahəsinə necə çevirdiyi və qlobal miqyasda Bakı-Ankara ittifaqının çəkisini necə artırdığı daha aydın görünür. Azərbaycan və Türkiyə Şuşa Bəyannaməsi ilə gələcək nəsillərə təhlükəsiz, qüdrətli, iqtisadi cəhətdən müstəqil və sarsılmaz bir geosiyasi irs qoyub.

Rizvan Məmmədov

YAP Şahbuz rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 81 dəfə