Türkmənbaşıda imzalanan sənədlər Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirir

Bakı:

22 °C

88 %

3 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Türkmənbaşıda imzalanan sənədlər Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirir

Türkmənbaşıda imzalanan sənədlər Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında strateji əməkdaşlığın yeni mərhələsini müəyyənləşdirir

09.10.2026 [17:52]

2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü region ölkələri arasında siyasi dialoqun, iqtisadi tərəfdaşlığın və qarşılıqlı fəaliyyətin genişləndirilməsi baxımından mühüm hadisə oldu. Görüşün yekununda imzalanan sənədlər dövlətlər arasında əməkdaşlığın mövcud istiqamətlərini möhkəmləndirmək, bu formatın fəaliyyətini daha sistemli əsaslarla davam etdirmək və ortaq maraqlara uyğun təşəbbüslərin həyata keçirilməsinə zəmin yaratmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin, Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun, Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayevin, Qırğız Respublikasının Prezidenti Sadır Japarovun, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin və Tacikistan Prezidenti Emoməli Rəhmonun iştirak etdiyi görüşün nəticəsi olaraq iki mühüm sənəd imzalanıb. Bunlar “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün Birgə Bəyanatı” və “Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar”dır.

Bu sənədlər görüşün siyasi nəticələrini ümumiləşdirməklə yanaşı, dövlət başçıları səviyyəsində formalaşmış əməkdaşlıq iradəsinin daha ardıcıl şəkildə davam etdirilməsinə xidmət edir. Birgə Bəyanat tərəflərin ortaq mövqeyini və əməkdaşlıq istiqamətlərinə dair ümumi yanaşmasını ifadə edən siyasi sənəd kimi əhəmiyyət daşıyır. Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında Qərar isə bu əməkdaşlıq formatının təşkilati və normativ əsaslarının təkmilləşdirilməsi baxımından diqqətəlayiqdir. Beləliklə, Türkmənbaşı görüşünün nəticələri siyasi razılaşmalarla yanaşı, qarşılıqlı fəaliyyətin daha sistemli təşkili zərurətini də ön plana çıxarır.

Türkmənbaşı görüşünün əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının yeni mərhələyə yüksəlməsidir. Azərbaycan 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü formatının tamhüquqlu iştirakçısına çevrilib. Bu qərar ölkəmizin region dövlətləri ilə siyasi, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsinə, ortaq maraqların uzlaşdırılmasına və yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılmasına əlavə stimul verib.

Prezident İlham Əliyev Türkmənbaşı görüşündə Azərbaycanın bu formata tamhüquqlu iştirakçı kimi qəbul edilməsini tarixi qərar kimi qiymətləndirərək, dəstəyə görə dövlət başçılarına təşəkkürünü bildirib. Bu münasibət Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrinin artıq ənənəvi ikitərəfli münasibətlər çərçivəsini aşaraq daha geniş regional əməkdaşlıq sisteminin tərkib hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, Xəzər dənizindəki nəqliyyat imkanları, inkişaf etmiş infrastruktur potensialı və beynəlxalq bazarlara çıxış imkanları Mərkəzi Asiya ölkələri üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Eyni zamanda, region dövlətlərinin təbii ehtiyatları, istehsal imkanları və geniş bazar potensialı Azərbaycanın iqtisadi əlaqələrinin şaxələndirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Bu qarşılıqlı üstünlüklərin uzlaşdırılması tərəfdaşlığın uzunmüddətli və qarşılıqlı faydalı əsaslar üzərində inkişafına imkan verir.

Görüşdə diqqət çəkən əsas məsələlərdən biri iqtisadi əlaqələrin yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə məhdudlaşmaması, qarşılıqlı investisiyaların və birgə istehsal layihələrinin genişləndirilməsi zərurəti idi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səsləndirilən bu yanaşma imzalanmış sənədlərin əhəmiyyətini qiymətləndirmək üçün də mühüm kontekst yaradır.

Dövlətimizin başçısının açıqladığı məlumata görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Hazırda Azərbaycanda Mərkəzi Asiya ölkələrinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkət fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, Azərbaycan Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaradıb. Hər birinin kapitalı yüz milyonlarla dollar təşkil edən bu fondlar yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi və sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi üçün mühüm vasitədir.

Prezident İlham Əliyevin “Biz yalnız qarşılıqlı ticarəti artırmaqla kifayətlənməməliyik, həm də birlikdə investisiya qoymalı, istehsal etməli və xarici bazarlara çıxmalıyıq” fikri əməkdaşlığın gələcək istiqamətini aydın ifadə edir. Bu yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəfdaş dövlətlər hazır məhsul mübadiləsi ilə yanaşı, ortaq istehsal zəncirləri yaratmalı, texnoloji imkanlarını birləşdirməli və beynəlxalq bazarlarda rəqabət qabiliyyətlərini artırmalıdırlar.

İmzalanan sənədlərin siyasi və təşkilati əhəmiyyəti də bu hədəflərin reallaşdırılması üçün əlverişli əməkdaşlıq mühitinin qorunması və inkişaf etdirilməsi baxımından qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, konkret iqtisadi layihələrin nəticələri onların sonrakı mərhələdə hazırlanacaq proqramlardan, maliyyələşmə mexanizmlərindən və dövlətlər arasında razılaşdırılmış praktiki tədbirlərdən asılı olacaq.

Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. Xəzər dənizi bu ölkələri birləşdirən təbii coğrafi məkan olmaqla yanaşı, Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların inkişafında mühüm rol oynayır. Bu baxımdan Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi, limanların, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və digər nəqliyyat infrastrukturlarının əlaqələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Prezident İlham Əliyev görüşdə Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin getdikcə artdığını qeyd edib. Onun məlumatına əsasən, 2025-ci ildə bu marşrut üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən daha 20 faiz artıb. Bu göstəricilər marşrutun regional və beynəlxalq ticarətdəki rolunun gücləndiyini nümayiş etdirir.

Nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı yalnız yüklərin bir ölkədən digərinə çatdırılması demək deyil. Bu proses yeni logistika mərkəzlərinin yaradılmasına, xidmət sektorunun genişlənməsinə, investisiyaların cəlbinə və məşğulluğun artmasına da şərait yaradır. Azərbaycan vasitəsilə Mərkəzi Asiyanın beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsi tərəfdaş ölkələrin iqtisadi maraqlarına uyğun gəlir.

Bununla yanaşı, “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafı üzrə görülən işlər regional əlaqələrin yalnız fiziki deyil, rəqəmsal müstəvidə də gücləndirilməsinə xidmət edir. Beləliklə, nəqliyyat, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları və logistikanın uzlaşdırılması gələcək əməkdaşlığın rəqabətqabiliyyətliliyini artıran əsas amillərdən biri kimi çıxış edir.

Energetika sahəsi də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında tərəfdaşlığın strateji istiqamətlərindəndir. Azərbaycanın tranzit imkanları Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Bununla yanaşı, bərpaolunan enerji mənbələrindən istifadə və yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması üzrə əməkdaşlıq yeni imkanlar açır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində birgə iş aparıldığı vurğulanıb. Bu təşəbbüslər enerji resurslarının səmərəli istifadəsi, enerji təchizatının şaxələndirilməsi və regionun beynəlxalq enerji sistemində rolunun artırılması baxımından perspektivlidir.

Enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi dövlətlərə mövcud infrastrukturdan daha səmərəli istifadə etməyə, yeni texnologiyaları tətbiq etməyə və uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı gücləndirməyə imkan verə bilər. Bu baxımdan Türkmənbaşı görüşündə əldə olunan siyasi razılaşmaların əhəmiyyəti gələcəkdə enerji layihələrinin əlaqələndirilməsi və ortaq təşəbbüslərin dəstəklənməsi üçün yaradılan əməkdaşlıq mühiti ilə də bağlıdır.

Məşvərət görüşünün əhəmiyyəti iqtisadiyyat, nəqliyyat və energetika ilə məhdudlaşmır. Region dövlətlərinin sabitliyi, təhlükəsizliyi və qarşılıqlı etimadı əməkdaşlığın davamlılığını təmin edən başlıca şərtlərdir. Dövlətlər arasında müntəzəm dialoq, mövqelərin uzlaşdırılması və ortaq məsələlərin müzakirəsi regional problemlərin həllinə, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə və yeni risklərə qarşı birgə fəaliyyət imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyev görüşdə sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi və iqtisadi sabitliyin əldə olunan nailiyyətlərin təməli olduğunu vurğulayıb. Bu fikir regional əməkdaşlığın mahiyyətini ümumiləşdirir: iqtisadi inkişaf və qarşılıqlı fayda yalnız sabit siyasi mühitdə uzunmüddətli nəticələr verə bilər.

Türkmənbaşıda imzalanan iki sənədin əhəmiyyəti də məhz bu ümumi yanaşma ilə uzlaşır. Birgə Bəyanat dövlətlərin ortaq mövqeyini ifadə edir, tənzimləyici sənədlərlə bağlı Qərar isə Məşvərət görüşü formatının fəaliyyətinin daha sistemli əsaslarla davam etdirilməsinə yönəlir. Bu sənədlər regional dialoqun möhkəmləndirilməsi və qarşılıqlı fəaliyyətin davamlılığının təmin olunması baxımından mühüm siyasi nəticədir.

Vüsalə Əliyeva

YAP Sədərək rayon təşkilatının sədri

Paylaş:

Baxılıb: 41 dəfə