Keçən ilin noyabrında Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü oldu

Bakı:

22 °C

88 %

2 m/s

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Keçən ilin noyabrında Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü oldu

Keçən ilin noyabrında Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü oldu

09.10.2026 [17:18]

Müasir dünyada baş verən mürəkkəb geopolitik proseslər, qlobal təhlükəsizlik arxitekturasındakı kəskin dəyişikliklər və köhnə beynəlxalq mexanizmlərin effektivliyini itirməsi dövlətlər arasında keyfiyyətcə yeni regional əməkdaşlıq modellərinin yaradılmasını şərtləndirir. Qərb ilə Şərq, Şimal ilə Cənub arasında geosiyasi rəqabətin kəskinləşdiyi, ənənəvi təchizat zəncirlərinin qırıldığı və beynəlxalq hüquq normalarının icrasında ciddi problemlərin yaşandığı bir dövrdə milli suverenliyin, təhlükəsizliyin və iqtisadi dayanıqlığın qorunması sıx regional həmrəylikdən keçir. Belə bir mürəkkəb geostrateji konyuktura şəraitində Azərbaycan Respublikasının xarici siyasətində Mərkəzi Asiya istiqaməti təkcə diplomatik prioritet deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf doktrinasının əsas sütunlarından birinə çevrilmişdir. Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü bu strateji tərəfdaşlığın növbəti tarixi mərhələsi oldu. Prezident İlham Əliyevin sammitdəki proqram xarakterli çıxışı iki regionun iqtisadi, siyasi, nəqliyyat və geostrateji sahələrdəki sıx inteqrasiyasını, vahid güc mərkəzi kimi formalaşmasını bir daha əyani şəkildə nümayiş etdirdi.

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında münasibətlər hər zaman yüksək səviyyədə olmuş, ortaq tarixi, etnik, dil və mədəni köklərə söykənmişdir. Lakin keçən ilin noyabrında baş vermiş tarixi hadisə bu əlaqələrin keyfiyyətcə tamamilə yeni, institusional mərhələyə qədəm qoymasını şərtləndirdi. Həmin vaxt Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü statusunu əldə etdi. Bu qərar sadəcə formal bir diplomatik addım olmayıb, Cənubi Qafqazın aparıcı dövləti olan Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanın geosiyasi və geo-iqtisadi məkanına tam inteqrasiya olunmasının hüquqi və siyasi təsdiqidir. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistanla eyni platformada tamhüquqlu yer almaqla Azərbaycan Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Avropaya və qlobal bazarlara çıxışını təmin edən etibarlı strateji körpü olduğunu, iki regionun vahid geostrateji məkana çevrildiyini sübut etdi.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv seçilməsi Avrasiya qıtəsinin mərkəzində yeni bir geo-iqtisadi oxun bərqərar olması deməkdir. Mərkəzi Asiyanın beş dövləti üçün Azərbaycan yalnız coğrafi baxımdan Xəzər dənizi üzərindən Avropaya açılan pəncərə deyil, eyni zamanda etibarlı, proqnozlaşdırılan və güclü siyasi iradəyə malik strateji müttəfiqdir. İkinci Qarabağ müharibəsində və antiterror əməliyyatlarında öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü tam bərpa edən Azərbaycan bölgədə yeni reallıqlar yaratmışdır. Bu reallıqlar Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarının nəqliyyat-logistika, energetika və təhlükəsizlik imkanlarının birləşdirilməsinə, Avrasiya daxilində sarsılmaz bir sabitlik zonasının formalaşmasına xidmət edir.

Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirak Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinə beynəlxalq platformalarda daha qətiyyətli, vahid və əlaqələndirilmiş mövqedən çıxış etmək imkanı verir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər nüfuzlu beynəlxalq qurumlarda bu dövlətlərin bir-birinin suverenliyini, ərazi bütövlüyünü və milli maraqlarını qarşılıqlı şəkildə dəstəkləməsi artıq sistemli xarakter almışdır. Beynəlxalq hüquq normalarının tez-tez pozulduğu müasir dünyada bu cür regional həmrəylik xarici təzyiqlərə və geosiyasi risklərə qarşı ən effektiv müdafiə mexanizmidir.

Bu tarixi qərarın ən mühüm nəticələrindən biri də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun, yəni Orta Dəhlizin strateji çəkisinin kəskin şəkildə artmasıdır. Çindən və Mərkəzi Asiya ölkələrindən başlayan yük axınının Xəzər dənizi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Azərbaycanın müasir magistral infrastruktur şəbəkəsi vasitəsilə Avropaya nəqli həm vaxt, həm də təhlükəsizlik baxımından alternativsiz marşruta çevrilmişdir. Azərbaycanın Məşvərət formatına tamhüquqlu üzvlüyü bu nəqliyyat koridorunun vahid tarif, gömrək və rəqəmsal idarəetmə siyasəti ilə fəaliyyət göstərməsinə, regional ticarət dövriyyəsinin dəfələrlə artmasına birbaşa şərait yaradır.

Siyasi və nəqliyyat inteqrasiyası ilə yanaşı, bu format energetika sahəsində də yeni üfüqlər açır. Türkmənistan və Qazaxıstan karbohidrogen resurslarının Azərbaycan vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması ilə yanaşı, hazırda Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında "yaşıl enerji"nin istehsalı və nəqli üzrə nəhəng layihə reallaşdırılır. Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilməsi planlaşdırılan elektrik kabeli Mərkəzi Asiyanın bərpa olunan enerji potensialını Azərbaycanın tranzit imkanları ilə birləşdirərək Avropaya çatdıracaqdır. Bu, region ölkələrinin qlobal enerji keçidində və enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolunu keyfiyyətcə yüksək səviyyəyə qaldırır.

İqtisadi tərəfdaşlığın davamlılığını təmin etmək üçün Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə qurduğu institusional maliyyə mexanizmləri xüsusi qeyd edilməlidir. Ölkəmizin Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla təsis etdiyi birgə investisiya fondları sənaye, kənd təsərrüfatı, toxuculuq, rəqəmsallaşma və nəqliyyat sahələrində real layihələrin maliyyələşdirilməsini təmin edir. Bu fondlar qeyri-neft sektorunun inkişafına təkan verməklə yanaşı, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirir və tərəflər arasında qarşılıqlı iqtisadi asılılığı müsbət mənada möhkəmləndirir.

Bütün bu faktlar sübut edir ki, keçən ilin noyabrında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət formatının tamhüquqlu üzvü olması təkcə bir il müddətində öz tarixi və strateji doğruluğunu tamamilə nümayiş etdirmişdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yürütülən ləyaqətli, müstəqil və uzaqgörən xarici siyasət kursu Azərbaycanı qlobal geostrateji xəritədə mühüm güc mərkəzinə çevirmişdir. Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın strateji birliyi Avrasiya məkanında təhlükəsizliyin, iqtisadi tərəqqinin, sülhün və milli suverenliyin sarsılmaz qalası kimi gələcəyə doğru inamla addımlayır.

Kərimli Elvin

Yap Ordubad Rayon Təşkilatının əməkdaşı

Paylaş:

Baxılıb: 97 dəfə