Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri dinamik şəkildə inkişaf edir

Bakı:

22 °C

83 %

6 m/s

Əlaqə

AZ RU EN

Ana səhifə / YAP xəbərləri / Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri dinamik şəkildə inkişaf edir

Azərbaycan-Türkmənistan münasibətləri dinamik şəkildə inkişaf edir

09.10.2026 [16:26]

Şamo Qasımov

YAP Laçın rayon təşkilatının sədr müavini

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin genişlənməsi, regional əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə inkişafı və Xəzər hövzəsinin beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində rolunun artması ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm prioritetləri sırasındadır. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin mövcud vəziyyətini, iqtisadi əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərini və regional inteqrasiyanın strateji əhəmiyyətini əhatə edir.

Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında münasibətlər tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığa, qarşılıqlı hörmətə və ortaq maraqlara əsaslanır. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən bu dövlətlər arasında əlaqələrin inkişafı yalnız ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, bütövlükdə regionda sabitliyin, iqtisadi tərəqqinin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında son illərdə Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişaf etdiyi xüsusi vurğulanıb. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, ötən ildən başlayaraq ən yüksək səviyyədə beş qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsi siyasi dialoqun intensivliyini və əlaqələrin daha da möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş qarşılıqlı iradəni nümayiş etdirir. Bu təmaslar ikitərəfli əməkdaşlığın aktual məsələlərinin müzakirəsinə, yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsinə və ortaq maraqlara əsaslanan fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yaradır.

Yüksək səviyyəli siyasi dialoqun davamlılığı əməkdaşlığın müxtəlif sahələrində konkret nəticələrin əldə olunması üçün əlverişli zəmin formalaşdırır. Dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsi iqtisadi tərəfdaşlığın genişləndirilməsinə, nəqliyyat və enerji layihələrinin əlaqələndirilməsinə, həmçinin beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı fəaliyyətin gücləndirilməsinə şərait yaradır.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət görüşləri formatında tamhüquqlu iştirakçıya çevrilməsi də regional əməkdaşlığın coğrafiyasının genişlənməsini ifadə edir. Bu iştirak Xəzər dənizinin qərb və şərq sahillərində yerləşən ölkələr arasında əlaqələrin daha sistemli qurulmasına və regional məsələlərin ortaq yanaşmalar əsasında həllinə töhfə verir.

Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla yanaşı, humanitar əlaqələrin də inkişaf etdirilməsidir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Türkmənistanın Füzuli şəhərində məscid tikintisi təşəbbüsünü xüsusi qeyd edərək bu addımı xalqlarımız arasındakı dostluğun və mənəvi yaxınlığın təzahürü kimi dəyərləndirib.

Qurbanqulu Məlikquliyeviç Berdiməhəmmədovun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən bu layihənin təməlinin qoyulmasında Azərbaycan və Türkmənistan rəhbərliyinin birgə iştirakı iki ölkə arasında humanitar həmrəyliyin əhəmiyyətini göstərir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə dini-mədəni irsin bərpası, sosial infrastrukturun yaradılması və şəhərlərin yenidən qurulması Azərbaycanın Böyük Qayıdış strategiyasının mühüm istiqamətlərindəndir. Qardaş ölkələrin bu prosesə verdiyi töhfələr isə regional həmrəyliyin əməli ifadəsi kimi çıxış edir.

Bu kontekstdə Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb inşa etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Həmin layihələr təhsil, mədəniyyət və sosial inkişaf sahələrində əməkdaşlığın konkret nəticələridir. Onlar, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ölkələrinin Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində bərpa və quruculuq prosesinə münasibətini nümayiş etdirir.

Belə təşəbbüslər xalqlar arasında əlaqələrin yalnız rəsmi diplomatik münasibətlərlə məhdudlaşmadığını, ortaq tarixi-mədəni dəyərlər və qarşılıqlı dəstək vasitəsilə daha da möhkəmləndiyini göstərir.

Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında iqtisadi-ticari əlaqələrin genişlənməsi Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət yetirilən əsas məsələlərdən biridir. Dövlət başçısı bildirdi ki, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsi 50 faizdən çox artıb. Ölkəmizdə Mərkəzi Asiya dövlətlərinin kapitalı ilə 400-dən çox şirkətin fəaliyyət göstərməsi də iqtisadi əlaqələrin genişliyini nümayiş etdirir.

Bu göstəricilər region ölkələri arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın və biznes əlaqələrinin inkişaf etdiyini göstərsə də, əməkdaşlığın potensialı yalnız ticarət dövriyyəsinin artırılması ilə məhdudlaşmır. Prezidentin vurğuladığı kimi, əsas məqsədlərdən biri qarşılıqlı investisiyaların genişləndirilməsi, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması və sənaye əməkdaşlığının dərinləşdirilməsidir.

Azərbaycanın Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla birgə investisiya fondları yaratması bu istiqamətdə mühüm institusional mexanizmdir. Həmin fondların imkanlarından daha fəal istifadə olunması regional iqtisadi əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçməsinə şərait yarada bilər. Birgə maliyyələşdirilən istehsal layihələri, emal müəssisələri və sənaye kooperasiyası həm iqtisadi dəyərin artırılmasına, həm də yeni bazarlara çıxış imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər.

Azərbaycan-Türkmənistan iqtisadi əlaqələrinin inkişafında da ticarətin şaxələndirilməsi, sahibkarlar arasında birbaşa təmasların artırılması və qarşılıqlı investisiyaların təşviqi vacib istiqamətlərdir. 2008-ci ildən fəaliyyət göstərən Hökumətlərarası İqtisadi Əməkdaşlıq Komissiyası bu sahədə mövcud imkanların əlaqələndirilməsi üçün mühüm platformadır. 2025-ci ildə komissiyanın səkkizinci iclasında ticarət, enerji, nəqliyyat, sənaye, kənd təsərrüfatı və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub.

Müasir beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində nəqliyyat dəhlizləri dövlətlərin iqtisadi imkanlarını birləşdirən, ticarətin sürətini və səmərəliliyini artıran əsas vasitələrdən biridir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri üçün Xəzər dənizi bu baxımdan mühüm coğrafi və iqtisadi körpü rolunu oynayır.

Azərbaycan son illərdə dəniz limanlarının, hava limanlarının, dəmir yollarının və avtomobil yollarının inkişafına böyük investisiyalar yatırıb. Bu infrastrukturun genişləndirilməsi ölkənin tranzit imkanlarını artırmaqla yanaşı, Şərq-Qərb istiqamətində yükdaşımaların davamlılığını təmin etməyə yönəlib. Xəzər dənizinin hər iki sahilində yerləşən nəqliyyat infrastrukturlarının uzlaşdırılması Mərkəzi Asiya ölkələrinin Azərbaycan üzərindən beynəlxalq bazarlara çıxışını asanlaşdırır.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında Orta Dəhlizin artan əhəmiyyəti konkret göstəricilərlə ifadə olunub. Dövlət başçısının məlumatına əsasən, ötən il bu marşrut üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 20 faiz artıb. Bu dinamika marşrutun regional və beynəlxalq ticarət əlaqələrində rolunun genişləndiyini göstərir.

Bununla belə, dəhlizin rəqabət qabiliyyətinin artırılması üçün limanların ötürücülük imkanlarının genişləndirilməsi, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatının əlaqələndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal həllərin tətbiqi vacibdir. Nəqliyyat zəncirinin ayrı-ayrı hissələri arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi yükün çatdırılma müddətini və əməliyyat xərclərini azaltmağa imkan verə bilər.

Bu istiqamətdə “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi və Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal bağlantıların genişləndirilməsi yalnız məlumat mübadiləsinin sürətlənməsinə deyil, həm də elektron ticarətin, rəqəmsal xidmətlərin və müasir logistika sistemlərinin inkişafına xidmət edir.

Energetika Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin və bütövlükdə regional əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və mövcud nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında ölkəmizin rolunu artırır. Türkmənistan və Qazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəql olunması Xəzər hövzəsində enerji əməkdaşlığının praktik nümunəsidir.

Enerji resurslarının daşınma marşrutlarının şaxələndirilməsi istehsalçı ölkələrin ixrac imkanlarını genişləndirir və beynəlxalq bazarlara çıxışda alternativlər yaradır. Bu prosesin davamlı inkişafı üçün nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, texniki standartların uzlaşdırılması, kommersiya mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və uzunmüddətli əməkdaşlıq çərçivələrinin yaradılması da əhəmiyyətlidir.

Digər mühüm istiqamət bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıqdır. Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması üzrə aparılan işlər regionun enerji potensialının daha səmərəli istifadəsinə yönəlib. Bu təşəbbüslər gələcəkdə elektrik enerjisinin ötürülməsi imkanlarının genişləndirilməsi, enerji sistemləri arasında əlaqələrin gücləndirilməsi və aşağı karbonlu iqtisadi inkişafın təşviqi baxımından əhəmiyyət kəsb edə bilər.

Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin gələcək inkişafında da ənənəvi enerji əməkdaşlığının yeni texnologiyalar və ekoloji dayanıqlılıq prinsipləri ilə tamamlanması üçün imkanlar mövcuddur.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitlik əməkdaşlığın əsas şərtləri kimi təqdim olunur. Bu yanaşma region dövlətlərinin uzunmüddətli inkişafı üçün sabit siyasi mühitin, qarşılıqlı etimadın və ortaq maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın vacibliyini ön plana çıxarır.

Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin genişlənməsi Xəzər hövzəsində iqtisadi və nəqliyyat bağlantılarının möhkəmlənməsinə, regional bazarların bir-birinə daha sıx inteqrasiyasına və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının artmasına şərait yaradır. Bu prosesin səmərəliliyi isə əldə olunan razılaşmaların konkret layihələrə çevrilməsindən, dövlət və özəl sektor arasında koordinasiyadan, eləcə də uzunmüddətli iqtisadi maraqların uzlaşdırılmasından asılıdır.

8-ci Məşvərət görüşündə Prezident İlham Əliyevin səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin siyasi, iqtisadi, humanitar, nəqliyyat və enerji istiqamətlərində inkişaf perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Qarşılıqlı səfərlərin intensivliyi, investisiya əməkdaşlığının genişləndirilməsi, Orta Dəhlizin imkanlarının artırılması və yaşıl enerji təşəbbüsləri bu tərəfdaşlığın əsas inkişaf istiqamətləridir.

Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında əlaqələrin gələcək inkişafı yalnız ikitərəfli münasibətlərin möhkəmlənməsi ilə məhdudlaşmır. Bu münasibətlər, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə, regional əməkdaşlığın institusional əsaslarının güclənməsinə və ortaq inkişaf imkanlarının reallaşdırılmasına xidmət edir. Davamlı siyasi dialoq, qarşılıqlı faydaya əsaslanan iqtisadi təşəbbüslər və humanitar həmrəylik prinsipləri bu əməkdaşlığın gələcək mərhələlərində də mühüm rol oynayacaqdır.

Paylaş:

Baxılıb: 28 dəfə